Vũ khí giúp Triều Tiên ‘tắt điện’ Hàn Quốc trong game Call of Duty: Modern Warfare 4 có thật sự khả thi?
Ngay màn chơi đầu tiên của Modern Warfare 4, người chơi thấy một thành phố Hàn Quốc tắt phụt đèn, bộ đàm câm lặng, rồi pháo Triều Tiên dội xuống.
Cảnh này đang được bàn luận trên mạng xã hội, khiến nhiều người tò mò liệu một vũ khí có thể làm cả Hàn Quốc mất điện trước giờ tấn công. Ngoài đời, điều đó không hoàn toàn viễn tưởng, nhưng cách làm và cái giá phải trả khác xa trò chơi.
Cú tắt điện mở màn cuộc chiến trong Modern Warfare 4
Modern Warfare 4 là phần mới nhất của loạt game bắn súng Call of Duty, do Infinity Ward phát triển cho Activision. Người mua bản kỹ thuật số được truy cập sớm phần chiến dịch từ ngày 16/10, trước ngày phát hành chính thức một tuần. Cốt truyện xây dựng kịch bản hư cấu về một cuộc tấn công quy mô lớn của Triều Tiên nhằm vào Hàn Quốc.
Thành phố tắt đèn ở màn đầu là Hajin, một địa danh hư cấu, vừa hứng đòn xung điện từ (EMP) vài giây trước khi quân Triều Tiên tràn vào. Trong đoạn video giới thiệu công bố tại Tokyo Game Show hôm 17/9, chỉ huy Triều Tiên Ri Ju-Young nói “Vô hiệu hóa cả bán đảo, rồi chúng ta tiến quân”. Ở nhiệm vụ Gone Dark tại Mumbai, một thiết bị cùng loại được mô tả là khối EMP định hướng dùng một lần, đủ làm mất điện cả một quận và hạ chiếc trực thăng của lực lượng đặc nhiệm Anh SAS đang truy đuổi.
Cảnh EMP và pháo kích trong game khiến một số người chơi liên hệ tới kịch bản Triều Tiên mở màn một cuộc tấn công bằng cách gây gián đoạn hạ tầng và thông tin liên lạc. Trang 3DJuegos cũng chú ý tới chi tiết Venezuela xuất hiện trong một cảnh quan trọng, trong khi Namuwiki, trang wiki cộng đồng của Hàn Quốc, cho rằng vũ khí trong game có thể gợi liên tưởng tới “discombobulator”. Đây là thuật ngữ Tổng thống Mỹ Donald Trump từng dùng khi đề cập một năng lực bí mật được cho là đã khiến một số thiết bị của Venezuela ngừng hoạt động trong chiến dịch bắt ông Nicolás Maduro hôm 3/1.
Muốn tê liệt cả Hàn Quốc, bài toán chuyển sang bom hạt nhân
Món vũ khí trong game vay mượn đặc tính của hai công nghệ có thật. Loại thứ nhất là xung điện từ sinh ra từ một vụ nổ hạt nhân ở độ cao lớn (EMP), có thể ảnh hưởng tới thiết bị điện tử và lưới điện trên một vùng rất rộng. Loại thứ hai là vũ khí vi sóng công suất cao (HPM), tập trung năng lượng vào từng mục tiêu hoặc khu vực nhỏ hơn mà không cần đầu đạn hạt nhân. Với vụ nổ hạt nhân trên cao, xung điện từ không chỉ xuất hiện theo một dạng. Một phần xảy ra gần như tức thời, có thể gây nhiễu hoặc làm hỏng các mạch điện tử và hệ thống điều khiển. Phần khác kéo dài lâu hơn, tạo ra dòng điện bất thường trên những đường dây truyền tải dài và có thể làm mất ổn định lưới điện. Đây cũng là loại EMP duy nhất từng cho thấy hiệu ứng ở khoảng cách hơn một nghìn kilomet trong các vụ thử thực tế.
Ngày 9/7/1962, quả bom 1,4 megaton trong vụ thử hạt nhân của Mỹ Starfish Prime nổ ở độ cao 400 km. Cách đó khoảng 1.450 km, Hawaii mất khoảng 300 đèn đường và liên lạc điện thoại từ đảo Kauai sang các đảo khác bị cắt. Ngày 22/10 cùng năm, vụ thử K-3 của Liên Xô trên bầu trời Kazakhstan làm cháy cầu chì trên toàn bộ 570 km đường dây điện thoại thử nghiệm và buộc khoảng 1.000 km cáp điện ngầm ngừng hoạt động, dù các số liệu này chủ yếu được tiết lộ không chính thức sau khi Liên Xô tan rã.
Triều Tiên từng công khai đề cập khả năng dùng vũ khí hạt nhân để tạo xung điện từ trên diện rộng. Ngày 3/9/2017, cùng ngày tiến hành vụ thử hạt nhân lần thứ sáu, hãng thông tấn KCNA tuyên bố bom nhiệt hạch của nước này có thể được kích nổ ở độ cao lớn để tạo một đòn EMP cực mạnh. Tuy nhiên, đây mới chỉ là tuyên bố, bởi Bình Nhưỡng chưa từng thử một vụ nổ hạt nhân trên cao.
Về lí thuyết, một vụ nổ như vậy có thể tạo hiệu ứng điện từ trên khu vực rộng hàng trăm, thậm chí hàng nghìn kilomet. Nhưng tác động không đồng đều, nằm trong vùng ảnh hưởng không có nghĩa mọi nơi đều mất điện hay mọi thiết bị điện tử đều bị hỏng.
Ngoài đời, hậu quả của một đòn EMP khó dự đoán hơn nhiều so với cảnh mất điện tức thì trong game. Nghiên cứu năm 2019 của Viện Nghiên cứu Điện lực Mỹ (EPRI) cho rằng EMP từ vụ nổ hạt nhân trên cao có thể gây gián đoạn lớn cho lưới truyền tải và dẫn tới mất điện trên phạm vi nhiều bang. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu không ủng hộ kịch bản cả nước Mỹ mất điện kéo dài do hàng loạt thiết bị quan trọng trong các trạm biến áp cùng bị phá hủy. EPRI cũng lưu ý nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào lưới truyền tải điện cao áp, chưa đánh giá đầy đủ tác động tới nhà máy điện, mạng phân phối hay các thiết bị của người dùng cuối.
Hàn Quốc vẫn còn những khoảng trống trong khả năng bảo vệ trước EMP. Tháng 5 vừa qua, nghị sĩ đối lập Yoo Yong-won công bố tài liệu từ các cơ quan nhà nước cho thấy cảnh sát và lực lượng cứu hỏa chưa có cơ sở chuyên dụng để chống EMP. Một số đơn vị quan trọng trong ngành điện, gồm Tổng công ty Điện lực Hàn Quốc (KEPCO), Sở Giao dịch Điện lực và các công ty phát điện, cũng được cho là còn thiếu biện pháp che chắn vật lí tương xứng. Yoo cảnh báo một đòn EMP quy mô lớn có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với một quốc gia phụ thuộc nhiều vào hạ tầng số như Hàn Quốc. Trong khi đó, một số cơ sở trọng yếu, gồm trung tâm dự phòng của Ngân hàng Trung ương và các nhà máy điện hạt nhân, đã triển khai biện pháp bảo vệ.
Một vụ nổ hạt nhân ở độ cao lớn nhằm tạo EMP không gây sức phá hủy trên mặt đất theo cách của một vụ nổ hạt nhân ở độ cao thấp. Tuy nhiên, nó vẫn được xem là hành động sử dụng vũ khí hạt nhân và có nguy cơ kéo theo phản ứng quân sự nghiêm trọng. Tuyên bố Washington do Mỹ và Hàn Quốc công bố ngày 26/4/2023 nêu rõ bất kỳ cuộc tấn công hạt nhân nào của Triều Tiên nhằm vào Hàn Quốc sẽ phải đối mặt với phản ứng “nhanh chóng, áp đảo và dứt khoát”.
Thiết bị xách tay khó tắt đèn cả một quốc gia
Bỏ qua phương án hạt nhân, thứ gần với chiếc hộp trong game nhất là HPM. Loại vũ khí này phát các xung vi sóng cực mạnh nhằm gây nhiễu hoặc làm hỏng thiết bị điện tử trong khu vực mục tiêu mà không cần đầu đạn hạt nhân. Ngày 16/10/2012, tên lửa thử nghiệm CHAMP của Boeing và Không quân Mỹ bay qua bãi thử ở bang Utah, lần lượt phát xung vi sóng vào bảy mục tiêu trong khoảng một giờ. Máy tính bên trong các tòa nhà ngừng hoạt động trong khi công trình vẫn nguyên vẹn. Tuy nhiên, hiệu quả của HPM giảm khi khoảng cách tăng và còn phụ thuộc vào lớp che chắn cũng như độ nhạy của thiết bị bị chiếu xạ.
Một số bản tóm tắt cốt truyện của Call of Duty: Modern Warfare 4 gọi thiết bị này là EMP “sóng âm”, nhưng cách gọi đó không chính xác về mặt vật lí, vì âm thanh là dao động áp suất còn EMP là hiện tượng điện từ.
“Discombobulator” hiện vẫn chưa được xác định là tên của một loại vũ khí cụ thể. Ông Trump từng nói với New York Post rằng trong chiến dịch tại Venezuela, một năng lực bí mật của Mỹ đã khiến radar và tên lửa đối phương không hoạt động như dự kiến, qua đó hỗ trợ cuộc đột kích bắt ông Nicolas Maduro tại Caracas ngày 3/1.
Tuy nhiên, Al Jazeera cho biết chưa có bằng chứng công khai xác nhận Mỹ đã sử dụng một loại vũ khí mới mang tên “Discombobulator”. Nhà phân tích quân sự Elijah Magnier cho rằng sự cố thiết bị có thể xuất phát từ tác chiến điện tử, tấn công mạng hoặc việc cắt nguồn điện, thay vì một “vũ khí bí mật” duy nhất.
Các vụ cắt điện diện rộng có chủ đích ngoài đời không nhất thiết phải dùng EMP. Năm 1999, NATO từng sử dụng bom graphite, hay bom than chì, nhắm vào lưới điện Serbia. Loại bom này phát tán các sợi carbon dẫn điện lên đường dây và thiết bị điện, gây chập mạch và buộc hệ thống phải ngắt, khiến khoảng 70% lãnh thổ Serbia có lúc mất điện.
Một ví dụ khác xảy ra tại Ukraine năm 2015, khi tin tặc tấn công các công ty điện và khiến khoảng 225.000 khách hàng bị cắt điện. Modern Warfare 4 dồn vào một chiếc hộp hai đặc tính mà vũ khí công khai hiện nay chưa có cùng lúc: phạm vi rất rộng của EMP sinh ra từ một vụ nổ hạt nhân trên cao và sự gọn nhẹ, có thể hướng vào mục tiêu của vũ khí vi sóng công suất cao HPM. Vì vậy, việc làm tê liệt một mục tiêu hoặc khu vực nhỏ còn có cơ sở, còn cảnh một thiết bị xách tay khiến cả một Hàn Quốc mất điện vẫn là phần trò chơi phóng đại.
