Nông sản Bắc Ninh tìm đường ra thị trường bằng livestream, truy xuất nguồn gốc
Sản lượng lớn, mùa vụ dồn dập, nhưng sản xuất phân tán và liên kết lỏng lẻo đang là rào cản của trái cây Bắc Ninh. Truyền thông số và livestream mở thêm đường ra thị trường, song chỉ hiệu quả khi chuỗi cung ứng đủ vững.
Từ tháng 9/2026 đến tháng 3/2027, bưởi, cam, táo, ổi của Bắc Ninh lần lượt vào vụ thu hoạch. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố, riêng bưởi có khoảng 5.200 ha, sản lượng ước 47.000 tấn. Táo đạt 35.090 tấn trên 2.900 ha. Cam có 27.600 tấn trên 2.500 ha, ổi 8.835 tấn trên 1.050 ha.
Nguồn cung dồn dập, nhưng đầu ra vẫn chủ yếu qua thương lái, chợ đầu mối, siêu thị và một phần sàn thương mại điện tử. Bưởi đào đường đã sang Nga, ổi đã đến Anh. Đó là tín hiệu tốt, song mới là bước đầu.
Trái cây Bắc Ninh ra thị trường: Điểm nghẽn nằm ở khâu nào?
Tại hội nghị kết nối tiêu thụ mới tổ chức gần đây, ngành chức năng của tỉnh đã thẳng thắn nêu lên hạn chế. Quy mô sản xuất còn phân tán, chưa đồng đều giữa các hộ và vùng trồng. Liên kết giữa nhà vườn với doanh nghiệp thu mua, phân phối, chế biến chưa chặt. Năng lực sơ chế, bảo quản sau thu hoạch còn hạn chế.
Việc quản lý mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc cũng cần đẩy mạnh. Đây là điều kiện bắt buộc để vào các thị trường khó tính. Nhiều diện tích đã đạt VietGAP, nhưng để đi xa, sản phẩm còn phải đạt chuẩn đồng đều về chất lượng và quy cách đóng gói.
Ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng lợi thế cạnh tranh của nông sản đang chuyển từ sản lượng sang chất lượng và năng lực đáp ứng thị trường. Siêu thị cần nguồn cung ổn định, chất lượng đồng đều, giao hàng đúng hẹn. Nhà nhập khẩu đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và kiểm dịch thực vật.
Theo ông Tiến, việc tìm đầu ra không nên chỉ bắt đầu khi hàng đã thu hoạch rộ. Địa phương cần kết nối với doanh nghiệp phân phối từ trước mùa vụ và xây dựng kế hoạch riêng cho từng nhóm sản phẩm. Có loại phù hợp bán đại trà, có loại hợp với bán lẻ hiện đại, có loại đủ tiềm năng xây dựng thương hiệu.
Về bán hàng trực tuyến, ông lưu ý lượt xem livestream hay doanh số một đợt chưa phản ánh hết hiệu quả. Với trái cây tươi, cần tính cả chi phí đóng gói, bảo quản, vận chuyển, phí nền tảng và tỷ lệ hoàn hàng. Vì vậy nên xây kênh bán ổn định, thay vì chỉ làm các đợt livestream theo thời điểm.
Trung tâm sẵn sàng kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã Bắc Ninh với các chương trình xúc tiến, trong đó có Hội chợ Triển lãm Nông nghiệp Quốc tế AgroViet 2026, dự kiến từ 12 đến 15/11 tại Hà Nội.
Theo bà Tô Quỳnh Mai, Chủ tịch sáng lập Công ty cổ phần Công nghệ đào tạo và Truyền thông đa kênh TQM, Ủy viên Ban Thường vụ Câu lạc bộ KOL/KOC Việt Nam, trong bối cảnh cạnh tranh, sản phẩm ngon thôi là chưa đủ. Người tiêu dùng phải biết đến sản phẩm, hiểu giá trị và tin vào chất lượng thì mới chọn mua.
Bà Mai cho rằng mỗi loại trái cây cần một câu chuyện riêng, gắn với vùng trồng, người nông dân và quy trình sản xuất. Công cụ bà nhắc đến là livestream ngay tại vườn. Một phiên phát trực tiếp có thể giúp hàng nghìn người cùng xem thu hái, đóng gói, nghe người trồng chia sẻ cách chăm sóc và đặt câu hỏi. Video ngắn làm tốt có thể đưa hình ảnh vùng trồng đến nhiều tỉnh thành, thậm chí khách quốc tế.
Tuy vậy, bà Mai nhấn mạnh livestream phải đi cùng chuỗi cung ứng. Đơn vị sản xuất phải bảo đảm chất lượng, nguồn gốc, sản lượng và quy cách đóng gói. Đơn vị vận chuyển phải giao hàng phù hợp với đặc tính nông sản tươi. Thông tin truyền thông phải trung thực, minh bạch. Nếu trái cây đến tay khách không đúng như giới thiệu, niềm tin gây dựng bằng truyền thông sẽ mất rất nhanh.
Nhà vườn cần được “cầm tay chỉ việc”
Một rào cản khác là kỹ năng số của người trồng. Muốn kể chuyện về trái cây Bắc Ninh, trước hết nhà vườn và hợp tác xã phải biết làm video, vận hành gian hàng trực tuyến, livestream và bán hàng trên môi trường số.
Bà Mai đề xuất tổ chức tập huấn thực hành cho doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, đi cùng việc nâng cao chất lượng, truy xuất nguồn gốc, bao bì, nhãn mác. Hiệu quả của hoạt động KOL/KOC, theo bà, cần đo bằng khả năng tiếp cận, số đơn hàng, doanh thu và mức độ hài lòng của người tiêu dùng. Bà cũng đề nghị thành phố kiện toàn Câu lạc bộ KOL/KOC địa phương, ban hành quy chế hoạt động và sớm tổ chức buổi gặp mặt với doanh nghiệp, hợp tác xã, đơn vị phân phối.
Phát biểu kết luận, ông Phạm Văn Thịnh, Phó Chủ tịch UBND thành phố, yêu cầu xúc tiến, quảng bá theo hướng thực chất, gắn với nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người dân. Ông đề nghị các sở, ngành đẩy mạnh truyền thông trên nền tảng số, phát huy vai trò của KOL, KOC.
Ở khâu nền tảng, Sở Nông nghiệp và Môi trường được yêu cầu đẩy nhanh việc cấp mã số vùng trồng. Hợp tác xã, nhà vườn cần được tạo điều kiện tiếp cận quỹ đất để xây kho lạnh, cơ sở đóng gói. Mẫu mã, bao bì cần cải tiến. Tên gọi các sản phẩm đặc trưng như quýt sim cần được thống nhất để nhận diện rõ nguồn gốc.
Với xuất khẩu, ông Thịnh nhấn mạnh cần phát triển sản phẩm có lợi thế, nhất là bưởi, hướng tới yêu cầu của thị trường Trung Quốc.
Cũng tại hội nghị, các tập đoàn, doanh nghiệp, trung tâm thương mại, hợp tác xã và sàn thương mại điện tử đã ký biên bản ghi nhớ, thỏa thuận hợp tác tiêu thụ cam, bưởi, táo, ổi và các nông sản chủ lực. Lễ hội trái cây Bắc Ninh 2026 dự kiến diễn ra vào tháng 12, là dịp để các giải pháp được kiểm chứng.
