Trồng lúa kiểu 'ngược đời' ở Đông Anh, Ứng Hòa: Cho ruộng lúa 'nhịn' nước, cấy thưa hơn mà vẫn được mùa
Vụ chiêm xuân 2026, xã Đông Anh (Hà Nội) làm thử 50 ha lúa SRI. Đó là cách cấy thưa, bón phân hữu cơ và không để ruộng ngập nước liên tục. Lúa lên tốt, năng suất khoảng 2,5 đến 2,8 tạ một sào. Sang vụ mùa, xã Ứng Hòa cũng làm 50 ha và cho năng suất ước đạt 61,5 tạ/ha.
Lúa SRI ở Đông Anh, Ứng Hòa: Bỏ cấy dày, cho ruộng ‘nhịn’ nước, vẫn được mùa
Hà Nội có khoảng 160.000 ha lúa mỗi năm, thuộc nhóm lớn nhất miền Bắc. Nhiều năm nay, thành phố khuyến khích nông dân làm lúa SRI, tên đầy đủ là hệ thống thâm canh lúa cải tiến. Cách làm này giúp tăng thu nhập cho nông dân. Ruộng lúa cũng thải ít khí nhà kính hơn.
Năm 2026, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội làm 10 mô hình lúa SRI tại 10 xã. Quy mô từ vài ha đến 50 ha.
Bước đầu tiên là gieo mạ trong khay. Thời tiết nay khó đoán, gieo mạ thẳng ngoài ruộng như trước dễ gặp trục trặc. Mạ trong khay lại hợp với máy cấy. Nhiều nơi ở Hà Nội đã gieo mạ khay trên 70% diện tích. Hợp tác xã Phú Hưng (xã Phú Xuyên) còn xếp khay mạ lên palet, quây nilon và chuyển bằng máy nâng. Cách này giúp hiệu quả tăng rõ rệt.
Đông Anh là một trong những xã làm lúa SRI lần đầu, dù bà con đã quen cấy máy nhiều năm. Từ xã, thôn đến hợp tác xã cùng vào cuộc. Nhờ vậy, ruộng xuống giống đúng thời vụ.
Lúa SRI cấy thưa, bớt nước: Cách làm mới nhưng không khó
Đổi thói quen làm lúa không phải chuyện dễ. Cán bộ kỹ thuật của Chi cục về tận xã mở lớp tập huấn. Họ theo sát từng giai đoạn của cây lúa, hướng dẫn bà con theo kiểu “cầm tay chỉ việc”. Dù chưa hiểu hết mọi bước, nông dân đã thay đổi cách nghĩ. Họ cấy thưa thay vì cấy dày. Họ cho ruộng khô nước xen kẽ thay vì để nước ngập thường xuyên.
Ông Đỗ Văn Giòn, ở thôn Dục Tú 3, xã Đông Anh, cho biết trước đây ông đã nhiều lần nhắc bà con cấy thưa, dù cấy tay hay cấy máy. Vụ này, bên cấy máy được dặn cấy thưa ra. Người cấy tay cũng cấy một dảnh theo hướng dẫn. “Cấy thưa để cây lúa có khoảng cách, tiếp xúc với ánh sáng, bớt sâu bệnh. Chăm sóc lúa cũng dễ hơn”, ông Giòn nói.
Ông Phạm Văn Kim, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Dục Tú, cho biết hợp tác xã đã cấy mạ khay bằng máy được 6 năm. Năm nay, đơn vị làm lúa SRI để giảm phát thải, bón phân hữu cơ và tưới khô. “Thực tế đến nay, cấy bằng máy và bón phân hữu cơ thì lúa năng suất hơn nhiều so với cấy tay. Đây là cách mới nhưng rất tốt cho môi trường, cũng dễ làm chứ không khó”, ông Kim chia sẻ.
Ở thôn Đạo Tú, xã Ứng Hòa, sự thay đổi cũng bắt đầu từ ruộng. Bà con giảm lượng giống cấy, dùng phân hữu cơ và áp dụng kỹ thuật mới. Chị Phạm Thị Ánh Tuyết tham gia mô hình lúa SRI nâng cao kết hợp cấy máy. Theo chị, điều dễ nhận thấy nhất sau một vụ là cây lúa sinh trưởng khá đồng đều. Phân hóa học được thay bằng phân sinh học. “Nhờ sự quan tâm, hỗ trợ của Nhà nước, thôn chúng tôi được đầu tư phân bón sinh học để thay phân hóa học. Chúng tôi thấy loại phân này cũng hiệu quả tốt”, chị Tuyết nói.
Làm lúa SRI trước hết giúp bớt lượng giống. Môi trường đồng ruộng cũng khác hẳn so với khi bón phân đạm. “Bón phân hữu cơ thì an toàn cho con người, cho vệ sinh môi trường, cho cả cộng đồng”, chị Tuyết nói.
Ngoài cấy thưa và rút nước, lúa SRI còn có ba việc khác. Nông dân cấy mạ non, khi cây mạ mới có 2 đến 2,5 lá. Họ làm cỏ sục bùn sớm để đất thoáng. Họ dùng nhiều phân hữu cơ và bón vừa đủ theo nhu cầu của cây. Ruộng chỉ được rút nước ở hai thời điểm: khi lúa đẻ nhánh và trước lúc thu hoạch. Nhờ vậy, rễ lúa ăn sâu, thân cứng và chịu sâu bệnh tốt hơn.
Lúa SRI cho kết quả rõ, giảm chi phí, bớt khí nhà kính
Vụ chiêm xuân 2026 là vụ đầu tiên Đông Anh làm lúa SRI. Ông Nguyễn Văn Sơn, thôn Thạc Quả, xã Đông Anh, cho biết vụ lúa được làm đúng thời vụ nhờ sự chỉ đạo của Đảng ủy, UBND xã. Hợp tác xã cũng quan tâm, đưa tiến bộ khoa học vào khoảng 90% công việc đồng áng. Chỉ còn khâu bón phân là bà con tự làm.
Hiện bà con đang vào thu hoạch. Theo ông Sơn, năng suất vụ này khoảng 2,5 đến 2,8 tạ một sào. “Theo đánh giá của ban lãnh đạo thôn và bà con, năm nay năng suất rất cao nên ai cũng rất phấn khởi”, ông Sơn nói.
Sang vụ mùa 2026, xã Ứng Hòa triển khai mô hình lúa SRI nâng cao kết hợp cấy máy và phân hữu cơ trên 50 ha. Năng suất ước đạt khoảng 61,5 tạ/ha.
Ở quy mô toàn thành phố, 10 mô hình vụ xuân 2026 cho kết quả rõ nét. Năng suất tăng từ 9,5 đến 11,8%. Chi phí đầu vào giảm khoảng 5 đến 7 triệu đồng/ha. Hiệu quả kinh tế tăng từ 16 đến 20%.
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, nếu làm đúng cách, lúa SRI giúp giảm 40 đến 50% lượng giống. Lượng phân hóa học giảm 21 đến 33%. Chi phí thuốc trừ sâu giảm 70 đến 80% vì lúa thoáng, cây khỏe, ít sâu bệnh. Mỗi vụ ruộng bớt ít nhất 2 lần tưới, tiết kiệm 500 đến 1.000 m3 nước trên 1 ha.
Ngành nông nghiệp cũng nhìn lúa SRI như một cách giảm khí nhà kính. Theo số liệu kiểm kê, trồng lúa chiếm khoảng 75 đến 80% lượng khí metan của ngành nông nghiệp. Khí này sinh ra khi ruộng ngập nước lâu ngày. Cho ruộng khô nước xen kẽ giúp giảm lượng khí đó. Dùng ít phân đạm và thuốc trừ sâu hơn cũng giúp nước và đất bớt ô nhiễm.
Từ kết quả bước đầu ở Đông Anh và Ứng Hòa, việc nhân rộng lúa SRI kết hợp cấy máy và phân hữu cơ đang được đặt ra. Theo ngành nông nghiệp, muốn làm trên diện rộng cần có sự đồng hành của cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương, hợp tác xã và nông dân.
.jpg)
