Token hóa tài sản sẽ đưa blockchain vào dòng chảy vốn thực của Việt Nam?
Token hóa tài sản được kì vọng mở ra cách thức mới để huy động vốn, giao dịch và quản lí tài sản thông qua công nghệ blockchain.
Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Võ Thị Hồng Diễm, giảng viên ngành Kinh tế số, Đại học RMIT Việt Nam chia sẻ riêng với tạp chí Một Thế Giới, giá trị thực của xu hướng này không nằm ở việc đưa tài sản lên blockchain, mà ở khả năng giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn tốt hơn, giảm chi phí giao dịch và bảo đảm quyền sở hữu có thể được thực thi về mặt pháp lí.
Từ hàng hóa xuất khẩu đến trái phiếu: Những lĩnh vực giàu tiềm năng
Token hóa tài sản (asset tokenization) là quá trình chuyển đổi quyền sở hữu hoặc quyền lợi kinh tế gắn với một tài sản thành các token được ghi nhận và quản lí trên nền tảng blockchain. Thay vì giao dịch toàn bộ tài sản theo phương thức truyền thống, quyền lợi đối với tài sản có thể được phân chia thành những đơn vị nhỏ hơn, giúp việc chuyển nhượng và quản lí trở nên linh hoạt hơn.
Tuy nhiên, với Việt Nam, câu hỏi quan trọng không phải là lĩnh vực nào có thể nhanh chóng đưa tài sản lên blockchain, mà là lĩnh vực nào thực sự cần công nghệ này để giải quyết những hạn chế hiện hữu.
Theo Tiến sĩ Võ Thị Hồng Diễm, một hướng ứng dụng có tiềm năng thực tế là token hóa chứng từ lưu kho được xác thực đối với các mặt hàng xuất khẩu như cà phê và gạo. Đây là những ngành có lượng hàng tồn kho lớn, nhu cầu vốn lưu động cao và thường cần nguồn tài trợ để duy trì hoạt động sản xuất, thu mua, chế biến và xuất khẩu.
Nếu chứng từ lưu kho được xác thực và liên thông dữ liệu giữa kho hàng, ngân hàng cùng hệ thống đăng kí tài sản bảo đảm, doanh nghiệp có thể sử dụng hàng tồn kho làm cơ sở vay vốn thuận lợi hơn. Đồng thời, hệ thống dữ liệu đáng tin cậy giúp giảm nguy cơ một lô hàng bị sử dụng để thế chấp nhiều lần tại các tổ chức tín dụng khác nhau.
"Việc mã hóa tài sản cần mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn, chứ không chỉ đơn thuần là số hóa các tài sản", Tiến sĩ Diễm nhấn mạnh.
Nhu cầu này đã được thể hiện qua những giao dịch tài trợ hàng hóa trong thực tế. Năm 2023, Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) và Ngân hàng Sumitomo Mitsui Banking Corporation (SMBC) công bố khoản tài trợ 40 triệu USD cho TTC AgriS, được bảo đảm bằng đường thô. Giao dịch này không sử dụng blockchain, nhưng cho thấy hàng tồn kho có thể trở thành cơ sở quan trọng để doanh nghiệp nông nghiệp huy động vốn.
Trong dài hạn, trái phiếu cũng là lĩnh vực có tiềm năng ứng dụng rộng. Theo Tiến sĩ Diễm, quyền sở hữu trái phiếu và lịch chi trả lãi, gốc tương đối dễ chuẩn hóa, tạo điều kiện để tự động hóa việc phát hành, chuyển nhượng và thanh toán thông qua hợp đồng thông minh.
Tháng 9/2026, Hồng Kông phát hành trái phiếu xanh số với giá trị tương đương khoảng 20 tỉ HKD. Đây là minh chứng cho thấy thị trường vốn quốc tế đang từng bước thử nghiệm các công cụ tài chính dựa trên công nghệ số.
Trong khi đó, bất động sản có sức hấp dẫn lớn do giá trị tài sản cao và nhu cầu đầu tư đa dạng. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực phức tạp hơn bởi token không thể tự thay thế các thủ tục đăng kí quyền sử dụng đất, xác lập quyền sở hữu hay bảo đảm tính thanh khoản cho tài sản. Việc chia nhỏ quyền lợi kinh tế trên blockchain không đồng nghĩa với việc người nắm giữ token mặc nhiên có quyền sở hữu hợp pháp đối với bất động sản.
Pháp lí và niềm tin quyết định giá trị của token hóa
Một trong những rào cản lớn nhất đối với token hóa tài sản tại Việt Nam hiện nay là khuôn khổ pháp lí. Công nghệ có thể ghi nhận giao dịch nhanh chóng và minh bạch, nhưng nếu quyền lợi của người nắm giữ token không được pháp luật công nhận và bảo vệ, giá trị của tài sản số vẫn khó được bảo đảm.
Theo Tiến sĩ Diễm, để token hóa tạo ra giá trị thực, trước hết quyền tài sản phải có hiệu lực pháp lí rõ ràng. Bên cạnh đó, tài sản cơ sở cần được kiểm chứng độc lập, hệ thống lưu kí phải an toàn và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư phải được thiết lập đầy đủ.
Điều này đặc biệt quan trọng với những tài sản hữu hình như hàng hóa trong kho hoặc bất động sản. Blockchain có thể ghi nhận quyền lợi và lịch sử giao dịch, nhưng không tự xác nhận hàng hóa có thực sự tồn tại, chất lượng ra sao hay tài sản có đang bị tranh chấp, thế chấp ở nơi khác hay không. Vì vậy, cần có sự phối hợp giữa đơn vị lưu kí, tổ chức kiểm định, ngân hàng và cơ quan quản lí để bảo đảm thông tin trên hệ thống phản ánh đúng tài sản ngoài đời thực.
Tại Việt Nam, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa đã đặt nền móng cho việc thử nghiệm lĩnh vực này. Tuy nhiên, chương trình thí điểm có phạm vi riêng, không bao gồm chứng khoán và quy định việc chào bán, phát hành tài sản mã hóa mới cho nhà đầu tư nước ngoài. Việc phát triển trái phiếu và chứng khoán được token hóa vì vậy cần được xem xét trong lộ trình pháp lí tiếp theo, thay vì mặc nhiên coi đây là những sản phẩm đã được phép triển khai rộng rãi.
Một điểm cần lưu ý là token hóa không đồng nghĩa với việc tạo ra thanh khoản. Một tài sản dù được chia thành hàng nghìn token vẫn có thể không có người mua nếu thiếu nhu cầu thị trường, cơ chế định giá minh bạch và khả năng chuyển nhượng hợp pháp. Đặc biệt, việc phân chia quyền lợi kinh tế thành những đơn vị nhỏ hơn không thể tự tạo ra giá trị cho tài sản cơ sở.
Do đó, hiệu quả của token hóa cần được đánh giá bằng những tiêu chí cụ thể như chi phí huy động vốn có giảm không, thời gian thanh toán có được rút ngắn không, doanh nghiệp có tiếp cận được nhiều nguồn vốn hơn không và rủi ro giao dịch có được kiểm soát tốt hơn không.
Nhìn từ góc độ này, triển vọng của token hóa tại Việt Nam không nhất thiết bắt đầu bằng những thị trường tài sản phức tạp hay các dự án quy mô lớn. Những ứng dụng thiết thực như chứng từ lưu kho, tài trợ hàng hóa và trái phiếu có thể là bước đi phù hợp hơn, giúp kiểm chứng hiệu quả công nghệ trong môi trường có tài sản cơ sở và nhu cầu vốn rõ ràng.
Rủi ro lớn nhất nằm ngoài blockchain
Ở góc độ triển khai, ông Nguyễn Khắc Việt Bách, CEO Quỹ BlockBase Private Capital chia sẻ với Tạp chí Một Thế Giới rằng thách thức lớn nhất của token hóa tài sản thực không nằm ở công nghệ blockchain, mà ở cách xác lập và bảo đảm quyền đối với tài sản ngoài đời thực.
“Blockchain chỉ bảo đảm rằng sổ ghi chép token không bị sửa. Nó không biết và cũng không thể biết tài sản ngoài đời có thực sự tồn tại hay không, có bị đem thế chấp ở nơi khác hay được định giá chính xác hay không. Toàn bộ rủi ro nằm ở khâu kết nối giữa thế giới thật và sổ cái, và khâu đó phải được giải quyết bằng thiết chế, chứ không phải bằng công nghệ”, ông Bách phân tích.
Theo ông, để thị trường RWA (thị trường dùng công nghệ blockchain để token hoá tài sản thực) vận hành an toàn, cần thiết lập bốn lớp bảo vệ. Trước hết là cấu trúc pháp nhân cách li, trong đó tài sản cơ sở được đặt trong một pháp nhân chuyên biệt, tách biệt với tài sản của tổ chức phát hành token. Văn bản pháp lí cũng phải xác định rõ quyền lợi của người nắm giữ token đối với pháp nhân hoặc tài sản đó, nhằm tránh trường hợp tài sản bị cuốn vào khối tài sản phá sản chung khi đơn vị phát hành gặp sự cố.
Thứ hai là cơ chế lưu kí và giám sát độc lập. Đơn vị lưu giữ tài sản không nên đồng thời là đơn vị phát hành token, qua đó hạn chế xung đột lợi ích và nguy cơ thao túng. Thứ ba là định giá, kiểm toán định kì bởi bên thứ ba và công bố thông tin minh bạch, với tần suất phù hợp đặc điểm từng loại tài sản. Cuối cùng, cần xác định trước cơ chế giải quyết tranh chấp, bao gồm thẩm quyền xét xử và khả năng thi hành phán quyết, để nhà đầu tư biết quyền lợi của mình được bảo vệ ở đâu khi phát sinh sự cố.
Về mô hình triển khai, ông Bách cho rằng Việt Nam không cần bắt đầu từ con số không mà có thể tham khảo kinh nghiệm của Hồng Kông và Singapore, nơi cơ quan quản lí đóng vai trò kết nối các định chế tài chính, doanh nghiệp công nghệ và tổ chức thị trường để thử nghiệm những ứng dụng cụ thể.
Chẳng hạn, Project Ensemble do Cơ quan Tiền tệ Hồng Kông (HKMA) triển khai tập trung thử nghiệm hạ tầng thanh toán, quyết toán liên ngân hàng cho các giao dịch tài sản token hóa, với sự tham gia của các ngân hàng và doanh nghiệp trong ngành. Từ tháng 11/2025, dự án bước vào giai đoạn thí điểm EnsembleTX, cho phép thực hiện giao dịch có giá trị thực trong môi trường được kiểm soát.
Tương tự, Project Guardian do Cơ quan Quản lí tiền tệ Singapore (MAS) chủ trì là sáng kiến hợp tác giữa cơ quan hoạch định chính sách và ngành tài chính, tập hợp các ngân hàng, tổ chức quản lí tài sản và đối tác quốc tế để thử nghiệm token hóa quỹ đầu tư, trái phiếu và các sản phẩm tài chính khác.
Theo ông Bách, đây là những mô hình đáng tham khảo cho Việt Nam. Cụ thể, cơ quan quản lí nên chủ động xây dựng khuôn khổ thử nghiệm, kết nối các định chế lớn và thiết lập tiêu chuẩn chung, thay vì để từng doanh nghiệp tự phát triển sản phẩm rồi mới tìm cách hoàn thiện quy định. Khi nền tảng pháp lí, cơ chế giám sát và quyền lợi nhà đầu tư được xác lập ngay từ đầu, token hóa mới có cơ hội trở thành một kênh huy động vốn thực chất thay vì chỉ tạo thêm một lớp tài sản số trên thị trường.