Điện thoại, máy tính, loa…cũ sắp bị cấm nhập khẩu: Nhà kinh doanh cần làm gì?
Điện thoại, máy tính, máy ảnh, loa, tai nghe, màn hình và nhiều linh kiện điện tử đã qua sử dụng sẽ thuộc danh mục cấm nhập khẩu từ ngày 1/1/2027.
Tuy nhiên, quy định này không đồng nghĩa với việc cấm mua bán, sử dụng thiết bị công nghệ cũ đang lưu hành trong nước. Doanh nghiệp nhập khẩu và cửa hàng kinh doanh hàng cũ cần lưu ý gì để tránh vi phạm?
Nhiều thiết bị công nghệ quen thuộc nằm trong danh mục cấm
Bộ Khoa học và Công nghệ vừa ban hành Thông tư 63/2026/TT-BKHCN ngày 27/10/2026, công bố chi tiết danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng cấm nhập khẩu kèm theo mã số hàng hóa (mã HS). Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, thay thế Thông tư 11/2018/TT-BTTTT.
Theo phụ lục ban hành kèm theo, danh mục cấm nhập khẩu bao gồm nhiều nhóm thiết bị công nghệ thông tin, điện tử và viễn thông thuộc Chương 84 và Chương 85 của hệ thống mã HS.
Đáng chú ý, nhóm mã HS 8470 và 8471 bao gồm máy tính, thiết bị xử lý dữ liệu tự động và các khối chức năng của chúng. Đây là nhóm có những sản phẩm rất phổ biến như máy tính xách tay, máy tính để bàn và một số thiết bị tính toán khác.
Nhóm mã HS 8517 bao gồm điện thoại thông minh, điện thoại di động và các thiết bị truyền, nhận âm thanh, hình ảnh, dữ liệu qua mạng hữu tuyến hoặc không dây.
Các thiết bị âm thanh như micro, loa, tai nghe, thiết bị khuếch đại âm thanh thuộc nhóm 8518 cũng nằm trong danh mục.
Ở lĩnh vực hình ảnh, nhóm 8525 bao gồm camera truyền hình, máy ảnh kỹ thuật số và máy quay phim. Nhóm 8526 gồm ra đa, thiết bị dẫn đường và điều khiển từ xa bằng sóng vô tuyến.
Ngoài ra, danh mục còn có thiết bị thu thanh vô tuyến thuộc nhóm 8527; màn hình, máy chiếu và thiết bị thu hình thuộc nhóm 8528; mạch in thuộc nhóm 8534; đèn và ống điện tử thuộc nhóm 8540; mạch điện tử tích hợp thuộc nhóm 8542; một số loại dây điện, cáp điện và cáp sợi quang thuộc nhóm 8544.
Đáng chú ý, quy định không chỉ áp dụng với sản phẩm hoàn chỉnh mà còn mở rộng sang bộ phận, phụ kiện, cụm linh kiện và linh kiện điện tử đã qua sử dụng của những sản phẩm thuộc danh mục.
Như vậy, một doanh nghiệp nhập khẩu máy tính cũ không thể tránh quy định bằng cách tháo rời thiết bị thành từng bộ phận rồi khai báo dưới tên gọi khác. Hàng hóa vẫn phải được xác định theo bản chất, công dụng và mã HS thực tế.
Một điểm khác cần lưu ý là sản phẩm công nghệ số tân trang (refurbished) cũng không mặc nhiên được phép nhập khẩu. Theo Thông tư 63, sản phẩm đã qua sử dụng được sửa chữa, thay thế linh kiện để khôi phục chức năng, chất lượng và hình thức tương đương hàng mới vẫn bị cấm nếu có mã HS thuộc danh mục.
Việc có chế độ bảo hành, được thay linh kiện hoặc làm mới ngoại hình không làm thay đổi quy định này.
Không phải mọi thiết bị cũ đều bị cấm
Dù danh mục có phạm vi khá rộng, Thông tư 63 vẫn quy định một số trường hợp loại trừ cụ thể.
Đối với máy in và máy photocopy thuộc nhóm 8443, thông tư loại trừ máy in, máy photocopy kỹ thuật số đa màu.
Đối với máy in và máy photocopy kỹ thuật số đơn sắc (đen trắng), thiết bị đã qua sử dụng có khả năng in, sao chụp khổ giấy A0 hoặc đạt tốc độ từ 35 bản/phút khổ giấy A4 trở lên cũng thuộc trường hợp được loại trừ theo phụ lục.
Ngoài ra, hộp mực in thuộc mã HS 8443 99 20 được quy định trong danh mục nhưng có ghi chú loại trừ hộp mực in laser.
Một trường hợp đáng chú ý khác liên quan đến dây chuyền công nghệ, máy móc, thiết bị và công cụ đã qua sử dụng phục vụ lĩnh vực công nghệ số và bán dẫn.
Theo Thông tư 63, những thiết bị này không thuộc danh mục cấm nếu đáp ứng tiêu chí được phép nhập khẩu theo pháp luật về công nghiệp công nghệ số và phục vụ trực tiếp cho dự án đầu tư sản xuất, đóng gói, kiểm thử sản phẩm vi mạch bán dẫn hoặc hoạt động đào tạo, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số.
Tuy nhiên, đây không phải là ngoại lệ chung cho mọi doanh nghiệp sản xuất, trường học hay cơ sở nghiên cứu. Việc sử dụng thiết bị cũ cho mục đích sản xuất, đào tạo hoặc giảng dạy không đồng nghĩa với việc đương nhiên được phép nhập khẩu.
Do đó, doanh nghiệp cần đối chiếu từng loại thiết bị với mã HS, mục đích sử dụng và điều kiện nhập khẩu theo quy định pháp luật chuyên ngành.
Đặc biệt, việc xác định hàng hóa thuộc diện cấm không thể chỉ dựa vào tên thương mại. Thông tư quy định nếu danh mục ghi nhóm mã HS 4 chữ số thì áp dụng cho toàn bộ mã HS 8 chữ số thuộc nhóm đó. Nếu ghi phân nhóm 6 chữ số thì áp dụng cho các mã HS 8 chữ số tương ứng. Trường hợp ghi cụ thể mã HS 8 chữ số thì chỉ áp dụng đối với mã hàng hóa đó.
Đây là căn cứ quan trọng để tránh tình trạng doanh nghiệp hiểu nhầm rằng cứ một thiết bị có tên gọi tương tự sản phẩm trong danh mục là chắc chắn bị cấm.
Doanh nghiệp nhập khẩu cần rà soát kỹ từ khâu ký hợp đồng
Với thời điểm áp dụng chỉ còn chưa đầy hai tháng, các doanh nghiệp có hoạt động nhập khẩu thiết bị công nghệ đã qua sử dụng cần sớm rà soát kế hoạch kinh doanh, hợp đồng và hồ sơ hàng hóa.
Trước hết, doanh nghiệp cần xác định chính xác tình trạng hàng hóa. Thiết bị đã qua sử dụng, thiết bị đã sửa chữa, thay thế linh kiện hay hàng tân trang đều cần được xem xét theo quy định tương ứng.
Tiếp đó, cần đối chiếu mã HS 8 chữ số với phụ lục Thông tư 63, lưu ý cấp độ mã HS được quy định trong danh mục và các ghi chú loại trừ.
Đối với thiết bị nhập khẩu dưới dạng linh kiện, phụ kiện hoặc bộ phận thay thế, doanh nghiệp cũng cần kiểm tra kỹ vì các thành phần đã qua sử dụng của sản phẩm thuộc danh mục đều nằm trong phạm vi điều chỉnh.
Một vấn đề khác là thời điểm thực hiện hợp đồng. Doanh nghiệp cần làm rõ thời điểm hàng được nhập khẩu, hồ sơ xin phép và tình trạng pháp lý của lô hàng. Không nên mặc nhiên cho rằng hợp đồng đã ký trước ngày 1/1/2027 đồng nghĩa với việc hàng hóa được phép nhập khẩu sau thời điểm này.
Thông tư 63 quy định đối với hàng hóa thuộc danh mục cấm nhập khẩu theo quy định trước đây đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép nhập khẩu trước ngày thông tư mới có hiệu lực thì việc nhập khẩu tiếp tục được thực hiện theo nội dung và trong thời hạn hiệu lực của văn bản cho phép.
Quy định chuyển tiếp này không phải là sự bảo lưu chung cho mọi hợp đồng mua bán đã ký trước ngày 1/1/2027.
Do đó, doanh nghiệp cần kiểm tra cụ thể giấy phép, văn bản cho phép nhập khẩu và thời hạn được ghi nhận, thay vì chỉ dựa vào ngày ký hợp đồng hoặc ngày thanh toán.
Trong trường hợp chưa xác định được chính xác mã HS hoặc hàng hóa có thuộc diện loại trừ hay không, doanh nghiệp nên chủ động đề nghị cơ quan hải quan và cơ quan quản lý chuyên ngành hướng dẫn trước khi thực hiện nhập khẩu.
Cần hài hòa giữa quản lý nhập khẩu và nhu cầu sử dụng thiết bị cũ
Việc kiểm soát nhập khẩu thiết bị công nghệ đã qua sử dụng có thể góp phần hạn chế nguy cơ đưa vào Việt Nam những sản phẩm chất lượng thấp, không bảo đảm an toàn kỹ thuật hoặc khó kiểm soát nguồn gốc. Đây cũng là vấn đề cần thiết trong bối cảnh yêu cầu quản lý chất lượng hàng hóa và bảo vệ môi trường ngày càng cao.
Tuy nhiên, thiết bị đã qua sử dụng không đồng nghĩa với thiết bị hết giá trị sử dụng hoặc rác thải công nghệ.
Trên thực tế, nhiều sản phẩm như máy tính xách tay, máy chủ, thiết bị mạng và máy móc chuyên dụng vẫn có thể hoạt động ổn định trong nhiều năm sau khi được thanh lý từ doanh nghiệp hoặc thay thế theo chu kỳ đầu tư công nghệ. Nếu được kiểm tra, đánh giá chất lượng và có nguồn gốc rõ ràng, những thiết bị này có thể đáp ứng tốt nhu cầu của doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh, cơ sở đào tạo và người tiêu dùng có khả năng tài chính hạn chế.
Chẳng hạn, một chiếc laptop đã qua sử dụng vài năm nhưng vẫn hoạt động tốt, có cấu hình đáp ứng nhu cầu làm việc và mức giá phù hợp có thể là lựa chọn kinh tế hơn nhiều so với việc mua máy mới. Không phải người dùng nào cũng cần thiết bị đời mới hoặc có khả năng chi trả hàng chục triệu đồng cho một chiếc máy tính mới.
Bởi vậy, bên cạnh mục tiêu ngăn chặn thiết bị kém chất lượng, việc quản lý cũng cần phân biệt rõ sản phẩm công nghệ cũ còn giá trị sử dụng với hàng hóa không bảo đảm chất lượng hoặc thực chất là chất thải điện tử.
Về phía doanh nghiệp, việc chủ động tuân thủ danh mục và mã HS là yêu cầu bắt buộc. Về phía cơ quan quản lý, việc hướng dẫn rõ các trường hợp loại trừ, thủ tục nhập khẩu thiết bị phục vụ sản xuất, nghiên cứu và đào tạo sẽ giúp chính sách được thực hiện thống nhất, tránh phát sinh cách hiểu khác nhau.
Thông tư 63 có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Đây là thời điểm doanh nghiệp nhập khẩu và các đơn vị kinh doanh thiết bị công nghệ cần đặc biệt lưu ý để chủ động điều chỉnh hoạt động, bảo đảm tuân thủ quy định mới.
