Đằng sau việc FPT đưa nhà máy 300 triệu chip/năm vào vận hành
Việc FPT vận hành nhà máy bán dẫn tại Bắc Ninh đã đặt nền móng cho khát vọng tự chủ công nghệ vi mạch Việt Nam
Việc Tập đoàn FPT đưa nhà máy kiểm thử và đóng gói chip bán dẫn tại Bắc Ninh vào vận hành thử nghiệm đánh dấu bước chuyển mình tự chủ, hiện thực hóa mục tiêu nâng tầm giá trị và khẳng định vị thế trí tuệ Việt trên bản đồ vi mạch thế giới.
Bước tiến tự chủ
Tập đoàn FPT vừa chính thức đưa nhà máy Kiểm thử và Đóng gói chip bán dẫn tại Bắc Ninh vào vận hành thử nghiệm. Với 6 dây chuyền hiện đại và công suất thiết kế tối đa 300 triệu chip/năm, dự án góp phần củng cố năng lực kiểm thử vi mạch nội địa và thúc đẩy sự liên thông trong chuỗi giá trị bán dẫn.
Về hạ tầng kỹ thuật, khu vực kiểm thử được bố trí trong môi trường phòng sạch Class 10.000 tuân thủ tiêu chuẩn ISO 14644 cùng hệ thống máy kiểm thử tự động ATE Tester kết hợp thiết bị Handler nhằm tự động hóa quá trình đánh giá chức năng và phân loại chip.
Nhằm đảm bảo chất lượng theo các chuẩn mực quốc tế, nhà máy áp dụng đồng bộ các hệ thống quản lý ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001 cùng quy trình kiểm soát phóng tĩnh điện và đánh giá độ tin cậy của sản phẩm thông qua các thử nghiệm sốc nhiệt và độ ẩm.
Điểm tựa công nghệ của cơ sở này nằm ở đội ngũ kỹ sư nội địa trực tiếp làm chủ khâu thiết kế chương trình kiểm thử cho từng dòng chip riêng biệt, đồng thời nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tự động hóa toàn bộ quy trình từ chuẩn hóa dữ liệu kỹ thuật đến cấu hình và đánh giá kết quả.
Theo Chủ tịch HĐQT Tập đoàn FPT Trương Gia Bình, với nhà máy bán dẫn làm nền tảng, trong 5 đến 10 năm tới, FPT đặt mục tiêu làm chủ các công nghệ mang tính quốc gia, một mặt vươn lên cạnh tranh sòng phẳng với các tập đoàn công nghệ toàn cầu, một mặt đảm bảo vững chắc chủ quyền công nghệ cho đất nước.
Tầm nhìn chiến lược này được hiện thực hóa thông qua việc chủ động xây dựng hạ tầng sản xuất thực tế, đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo và tập trung đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, từ đó khẳng định năng lực tự chủ và nâng tầm vị thế của trí tuệ Việt Nam trên bản đồ công nghệ thế giới.
Tính toán chiến lược từ nấc thang kiểm thử và đóng gói
Theo giới phân tích, trong bối cảnh chi phí lao động tăng cao và môi trường thương mại toàn cầu ngày càng biến động, việc FPT xây dựng nhà máy phản ánh một xu thế nâng tầm chuỗi giá trị, tiến tới trở thành một lực lượng sáng tạo và kỹ thuật số trên sân khấu toàn cầu. Ngành công nghiệp bán dẫn đóng vai trò là động lực thúc đẩy tiến bộ công nghệ hiện đại, tạo nền cho đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật (IoT), điện toán biên và đám mây, viễn thông, ô tô và thiết bị điện tiêu dùng.
Cách FPT chọn phân khúc kiểm thử và đóng gói chip bán dẫn (ATP) cho thấy những tính toán chiến lược khi từng bước tiếp cận chuỗi bậc thang từ thấp lên cao.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Đại học RMIT Việt Nam, quy trình sản xuất chip bán dẫn thường trải qua 3 công đoạn chính bao gồm thiết kế, sản xuất và lắp ráp, thử nghiệm và đóng gói (ATP). Giai đoạn thiết kế và sản xuất là những quy trình có nhiều giá trị và hàm lượng công nghệ cao, gắn liền với R&D, phần mềm chuyên dụng, hay công nghệ lõi cho thiết kế và các thiết bị sản xuất đặc thù. Giai đoạn ATP có hàm lượng lao động cao và các rào cản thấp hơn cả.
Việc đầu tư xây dựng nhà máy sản xuất chip bán dẫn luôn đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ lên tới hàng chục tỷ USD cùng trình độ công nghệ khắt khe, đi kèm những rủi ro phức tạp về biến động thị trường và sự cạnh tranh gay gắt khi nhiều quốc gia đồng loạt gia nhập ngành.
Về mặt kỹ thuật, cơ sở hạ tầng cho một nhà máy chế tạo chip yêu cầu khắt khe từ hệ thống phòng sạch tiêu chuẩn cao, nền móng kiên cố chống rung tuyệt đối, đến các thiết bị in thạch bản đắt đỏ trị giá hàng trăm triệu USD mỗi máy với số lượng trang bị lên tới hàng chục chiếc.
Bên cạnh đó, chuỗi cung ứng hóa chất chuyên dụng đặc thù phụ thuộc vào một số ít nhà cung cấp toàn cầu đòi hỏi mối quan hệ hợp tác lâu dài và tin cậy, trong khi việc đào tạo đội ngũ nhân lực vận hành đủ năng lực lại tốn nhiều thời gian và luôn rơi vào tình trạng khan hiếm ngay cả ở những quốc gia dẫn đầu như Mỹ, Nhật Bản hay Hàn Quốc.
Nhìn từ kinh nghiệm thực tiễn, Đài Loan trước khi làm chủ công nghệ sản xuất tiên tiến hàng đầu thế giới cũng từng khởi đầu từ khâu đóng gói, kiểm thử và lắp ráp để từng bước tích lũy kinh nghiệm cũng như đào tạo nhân lực.
Do đó, thay vì đối mặt với rào cản quá lớn từ khâu sản xuất, FPT tập trung phát huy thế mạnh ở khâu thiết kế cùng mảng đóng gói và kiểm thử để từng bước học hỏi, phát triển nguồn nhân lực thực chiến. Phương thức tiếp cận tự chủ hiệu quả hiện nay là chủ động thiết kế vi mạch trong nước rồi hợp tác gửi các nhà máy sản xuất gia công quốc tế, một con đường thực tế mà các quốc gia khác đang triển khai thành công để tạo ra những dòng chip tiên tiến.
Lợi thế cạnh tranh của FPT khi bước chân vào lĩnh vực bán dẫn xuất phát trực tiếp từ hai nền tảng chiến lược của Việt Nam. Việt Nam đang ở trong giai đoạn cơ cấu dân số vàng với tỷ lệ người trong độ tuổi lao động cao, cùng số lượng cử nhân, kỹ sư và thạc sĩ tăng trưởng nhanh chóng qua các năm. Đây là nguồn tài nguyên tri thức dồi dào, tạo tiền đề thuận lợi để FPT cùng các cơ sở giáo dục đào tạo nên những thế hệ chuyên gia, kỹ sư có trình độ chuyên môn sâu, đáp ứng cơn khát nhân sự kỹ thuật cao của ngành công nghiệp vi mạch.
Việc các tập đoàn bán dẫn hàng đầu thế giới – điển hình là Intel – đặt nhà máy kiểm thử và đóng gói (ATP) quy mô lớn và vận hành hiệu quả tại Việt Nam suốt nhiều năm qua là minh chứng rõ nhất cho khả năng tiếp thu, vận hành và làm chủ công nghệ đóng gói của đội ngũ kỹ sư nội địa.
Điểm tựa tự chủ công nghệ quốc gia
Việt Nam đặt mục tiêu doanh thu ngành công nghiệp bán dẫn vượt 25 tỷ USD vào năm 2030, trong đó giá trị tạo ra trong nước chiếm khoảng 10-15%. Đồng thời, phấn đấu hình thành ít nhất 10 nhà máy đóng gói, kiểm thử và từ 1-3 nhà máy chế tạo chip.
Theo Chủ tịch HĐQT Tập đoàn FPT Trương Gia Bình, trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang, chủ quyền số trở thành ưu tiên an ninh quốc gia. Nghiên cứu từ St. Louis Fed cho thấy các biện pháp hạn chế công nghệ đã tạo ra sự phân mảnh đáng kể trong chuỗi cung ứng toàn cầu, buộc các quốc gia phải phát triển năng lực công nghệ nội địa.
“FPT sẽ làm chủ thêm nhiều dòng sản phẩm ở các phân khúc cao hơn, tập trung vào các lĩnh vực có nhu cầu tăng trưởng cao và có lợi thế như chip bán dẫn xử lý tín hiệu cho y tế, drone, camera, robot hình người và các hệ thống thông minh khác. Hệ thống giáo dục của FPT hướng tới mục tiêu đào tạo tối thiểu 10.000 nhân sự chuyên ngành bán dẫn vào năm 2030, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu quốc gia về phát triển đội ngũ kỹ sư bán dẫn.
Mục tiêu của FPT không chỉ dừng lại ở các chỉ số tăng trưởng kinh doanh thuần túy mà còn hướng tới việc tạo dựng cơ hội việc làm quy mô lớn cho hàng trăm nghìn đến hàng triệu lao động trong lĩnh vực công nghệ. Đồng thời, tập đoàn xác định rõ sứ mệnh góp phần bảo vệ chủ quyền công nghệ quốc gia thông qua việc chủ động làm chủ và phát triển các năng lực công nghệ cốt lõi, xem đây là nền tảng then chốt tạo nên sức mạnh nội tại cùng vị thế cạnh tranh vững chắc của doanh nghiệp trên trường quốc tế”, ông Bình nhấn mạnh.
GS.TS Nguyễn Đức Khương, Đại học Cambridge đánh giá, việc khởi động nhà máy trong lĩnh vực kiểm thử và đóng gói (ATP) mang lại lợi thế lớn nhờ kế thừa bài học kinh nghiệm từ các quốc gia đi trước, nhận diện rõ những thành công cũng như các sai lầm cần tránh. Tuy nhiên, trước tốc độ đổi mới công nghệ nhanh chóng, doanh nghiệp phải tập trung nguồn lực vào những thế mạnh cốt lõi thay vì dàn trải. Một chiến lược phát triển bền vững trong dài hạn bắt buộc phải đặt trên nền tảng năng lực con người.
Hướng tiếp cận của FPT trong phân khúc kiểm thử và đóng gói không chỉ mở ra cơ hội lớn mà còn trực tiếp giải quyết bài toán phát triển ngành bán dẫn của Việt Nam. Mô hình này tạo dựng môi trường thực tiễn cho các doanh nghiệp nội địa nâng cao năng suất, đẩy mạnh sáng tạo và cung ứng các sản phẩm phù hợp với nhu cầu thực tế; đồng thời đóng vai trò là hạt nhân đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Khi sở hữu lực lượng con người vững vàng, Việt Nam sẽ luôn ở thế chủ động để tiếp nhận, ứng dụng và đột phá với các công nghệ tương lai.
Đánh giá về chặng đường dài phía trước, GS.TS Young-Kyung Ko, Đại học Yonsei lưu ý rằng, FPT là một trong những doanh nghiệp công nghệ nổi bật của Việt Nam và việc triển khai nhà máy Bắc Ninh đánh dấu bước tiến quan trọng, Việt Nam vẫn không thể đột nhiên trở thành cường quốc bán dẫn chỉ sau một đêm.
Thực tế cho thấy Việt Nam đang từng bước tích lũy năng lực thiết kế, sản xuất cũng như tham gia vào các công đoạn hậu kỳ của chuỗi giá trị bán dẫn, từ đó tạo nền tảng để dần định hình năng lực công nghệ riêng.
Nhìn vào lịch sử phát triển của Samsung Electronics hay bài học từ Trung Quốc — quốc gia đã theo đuổi tham vọng bán dẫn hàng thập kỷ với nguồn lực tài chính, nhân sự khổng lồ và lợi thế thị trường nội địa rộng lớn nhưng vẫn mất rất nhiều thời gian để thu hẹp khoảng cách công nghệ — có thể thấy sự tích lũy tri thức công nghệ luôn đòi hỏi một hành trình bền bỉ.
“Tuy nhiên, việc các doanh nghiệp nước ngoài và tập đoàn trong nước từng bước mở rộng sự hiện diện ở mảng đóng gói và kiểm thử vẫn tạo ra bệ phóng rất tốt cho các ngành công nghiệp phụ trợ.
Đội ngũ kỹ sư và lực lượng lao động được tôi luyện trong môi trường này sẽ tích lũy kinh nghiệm thực chiến để sau này có thể tách ra thành lập doanh nghiệp mới hoặc tham gia xây dựng các lĩnh vực công nghệ khác, chính là quá trình gieo những hạt giống tự chủ cho nền công nghiệp nội địa.
Ngay cả ngành bán dẫn Hàn Quốc thời kỳ đầu cũng không xuất phát từ nền tảng nghiên cứu vượt trội mà khởi đầu từ các công đoạn đóng gói, kiểm thử có trình độ kỹ thuật tương đối thấp thông qua các tên tuổi như Anam Semiconductor hay Amkor Technology, trước khi từng bước bứt phá đạt được vị thế hàng đầu thế giới.
“Dù môi trường cạnh tranh toàn cầu hiện nay khốc liệt hơn rất nhiều và bài toán đạt được lợi thế kinh tế theo quy mô là rào cản lớn, Việt Nam hoàn toàn có nhiều khả năng thành công trong việc nâng cao tỷ trọng, khẳng định vai trò và chỗ đứng vững chắc ở những công đoạn chiến lược trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu”, GS.TS Young-Kyung Ko nói.
