Áp thuế đất bỏ hoang: Ai lo, ai hưởng lợi?
Đề xuất áp thuế 0,2% đối với đất bỏ hoang hay chậm tiến độ đang thu hút sự chú ý đặc biệt tại Quốc hội. Đây không chỉ là công cụ tài chính triệt tiêu động cơ găm đất, mà còn là "thước đo" minh bạch hóa thị trường.
Bộ trưởng Bộ Tài chính lý giải việc xác định đất bỏ hoang để áp thuế suất 0,2%
Việc dự thảo Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp (sửa đổi) đề xuất áp mức thuế suất 0,2% không áp hạn mức đối với đất bỏ hoang, chậm đưa vào sử dụng đang tạo nên một làn sóng thảo luận sôi nổi tại nghị trường Quốc hội.
Đây không đơn thuần là câu chuyện điều chỉnh một con số thuế, mà là bước chuyển dịch chiến lược: dùng công cụ tài chính kết hợp dữ liệu số hóa để điều tiết hành vi sử dụng tài nguyên.
Tại phiên thảo luận sáng 6/11 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân, vấn đề chống lãng phí trong quản lí, sử dụng đất đai đã trở thành tâm điểm chú ý của nhiều đại biểu Quốc hội.
Giải trình trước các băn khoăn của đại biểu Nguyễn Văn Huy (đoàn Hưng Yên), Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) và Tô Ái Vang (đoàn Cần Thơ), Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định, quy định áp dụng thuế suất 0,2% đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng tại khoản 8 Điều 7 là nội dung đã được Chính phủ cân nhắc và thảo luận rất kĩ lưỡng.
Mục tiêu cốt lõi của chính sách mới này là chuyển dịch từ tư duy thu thuế dựa trên việc nắm giữ tài sản sang điều tiết hành vi sử dụng đất. Với mức thuế suất 0,2%, cao hơn hẳn so với mặt bằng 0,03 - 0,15% hiện hành, chính sách phát đi tín hiệu mạnh mẽ nhằm triệt tiêu động cơ găm giữ đất chờ tăng giá, thúc đẩy đưa tài nguyên vào kinh doanh hoặc đưa vào phục vụ đời sống xã hội.
Tuy nhiên, ranh giới giữa việc cố tình găm giữ và chậm đưa vào sử dụng do nguyên nhân khách quan lại là bài toán pháp lí và quản lí vô cùng phức tạp. Nhiều đại biểu Quốc hội đã thẳng thắn đặt câu hỏi: Làm sao để không biến rủi ro hành chính thành gánh nặng của người dân và doanh nghiệp?
Trong báo cáo tổng hợp ý kiến thảo luận Tổ, nhiều đại biểu cho rằng cần loại trừ hoặc có cơ chế xử lí riêng đối với các trường hợp dự án bị chậm tiến độ do lỗi từ cơ quan quản lý nhà nước: vướng bồi thường giải phóng mặt bằng, chậm bàn giao đất trên thực địa, điều chỉnh quy hoạch, "quy hoạch treo", tranh chấp pháp lí hoặc các sự kiện bất khả kháng, thiên tai.
Nếu đánh thuế cào bằng 0,2% lên tất cả các thửa đất chậm tiến độ mà không bóc tách nguyên nhân, doanh nghiệp bất động sản có thể rơi vào thế khó dòng tiền. Ngược lại, nếu quy định ngoại lệ quá rộng hoặc thiếu tiêu chí rõ ràng, chính sách lại dễ bị lợi dụng, làm mất đi tính răn đe.
Trả lời vấn đề này, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh: "Khi triển khai chính sách, cơ quan thuế có trách nhiệm thu thuế, còn việc xác định thế nào là đất bỏ hoang phải được định nghĩa trong pháp luật về đất đai".
Bộ trưởng khẳng định, quá trình xác định diện tích cụ thể và tình trạng thửa đất bỏ hoang sẽ dựa trên sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành thuế và cơ quan quản lí nhà nước về tài nguyên - môi trường. Sự phối hợp này không thể làm theo phương pháp thủ công truyền thống, mà phải đặt trên nền tảng kết nối dữ liệu hiện đại.
Một trong những điểm mới mang tính đột phá trong lần điều chỉnh chính sách này là sự can thiệp của hạ tầng công nghệ thông tin. Tình trạng "đất hai giá", "đất ẩn danh" hay găm giữ vô thời hạn vốn tồn tại nhiều năm qua chủ yếu do sự đứt gãy thông tin giữa các cơ quan quản lí.
Sự phát triển của Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai kết hợp với Định danh điện tử (VNeID) và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư chính là giải pháp nền tảng để giải bài toán định danh thửa đất.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định: "Hai cơ quan phải phối hợp chặt chẽ với nhau để xác định chính xác, đảm bảo đúng mục đích, tránh tình trạng lạm dụng, trốn thuế, lậu thuế cũng như lạm dụng khoản thu thuế".
Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng ghi nhận đa số ý kiến tán thành sự cần thiết phải sửa đổi, bổ sung các luật thuế nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý các cơ quan chức năng phải rà soát kỹ lưỡng, đảm bảo chính sách ban hành đúng đối tượng, công bằng, khả thi và không gây xáo trộn tiêu cực đến thị trường.
Thực tế cho thấy, thị trường bất động sản đang trong giai đoạn phục hồi và chịu tác động đồng thời của nhiều luật mới (Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh Bất động sản). Việc áp dụng thuế 0,2% đối với đất bỏ hoang dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.
Khoảng thời gian từ nay đến thời điểm đó là cơ hội quan trọng để Luật hóa khái niệm "đất bỏ hoang", quy định rõ mốc thời gian liên tục không sử dụng (ví dụ: 12 tháng liên tục hoặc chậm 24 tháng so với tiến độ dự án) và cơ chế miễn/giảm thuế đối với các lý do khách quan.
Đẩy nhanh tiến độ làm sạch và đồng bộ dữ liệu đất đai trên toàn quốc, đảm bảo hệ thống vận hành mượt mà trước khi áp thuế chính thức.; Cho phép người dân và doanh nghiệp có đủ thời gian điều chỉnh kế hoạch đầu tư, xử lý các quỹ đất tồn đọng hoặc chủ động đề xuất giải pháp tháo gỡ vướng mắc thủ tục.
