Truy vết tài sản mã hóa: phong tỏa kịp mới giữ được tiền
ChainTracer cho biết truy vết tài sản mã hóa trên chuỗi khối không phải khâu mất nhiều thời gian. Giữ được tài sản hay không phụ thuộc vào yêu cầu phong tỏa kịp thời, gửi đúng đầu mối.
Đáng chú ý, trong hơn 50 vụ việc có công văn đề nghị của cơ quan tiến hành tố tụng, hơn 30 vụ đề nghị truy vết, còn đề nghị phong tỏa chỉ chiếm một số ít.
Trả lời Một Thế Giới, ông Trần Huyền Dinh, Chủ nhiệm dự án ChainTracer giải thích vì sao dòng tiền qua ngân hàng và qua chuỗi khối đều khó truy theo cách riêng, dấu vết nào lộ ra khi tiền chuyển sang USDT, người dân nhận diện sàn ảo ra sao và sàn trong nước cần làm gì.
Chuỗi khối khó ở danh tính, ngân hàng khó ở hành động
Theo đại diện ChainTracer, truy vết trên chuỗi khối khó ở việc xác thực danh tính, còn truy vết tại ngân hàng khó ở việc xác thực hành động. Trên chuỗi khối, mọi giao dịch đều công khai và dễ truy vết, nhưng kết quả dừng lại ở khâu xác minh người đứng sau một địa chỉ ví.
Ở chiều ngược lại, ngân hàng cho biết ngay danh tính chủ tài khoản, kể cả khi đó là danh tính giả. Tuy nhiên, khi tiền đi qua nhiều tài khoản và nhiều quốc gia, dấu vết có thể bị đứt gãy dù đã biết danh tính từng tài khoản.
Với mạng lưới nhiều công ty và tài khoản trung gian, nguyên lý phân tích là như nhau: Mỗi tài khoản, công ty, người đại diện hay thiết bị là một nút; mỗi giao dịch hoặc quan hệ là một cạnh. Mạng lưới càng lớn thì càng khó xóa hết các điểm trùng lặp.
Dấu vết thường nằm ở bốn nhóm. Thứ nhất là đăng kí doanh nghiệp, nơi người đại diện, địa chỉ, email và số điện thoại lặp lại. Thứ hai là vận hành, gồm hợp đồng thuê văn phòng, thuê đầu số, chi lương và nộp thuế.
Thứ ba là truy cập, khi nhiều tài khoản dùng chung thiết bị hoặc địa chỉ IP. Cuối cùng là dấu vết trên giao dịch, ví dụ như nhiều nguồn đổ về một tài khoản, tiền vào rồi ra nhanh, số dư cuối ngày gần bằng không.
Khác biệt, theo đại diện ChainTracer, nằm ở người dựng được bức tranh. Trên chuỗi khối, ai cũng dựng được đồ thị. Với ngân hàng, mỗi tổ chức chỉ thấy phần của mình, nên đồ thị toàn cảnh chỉ có khi dữ liệu nhiều nơi được tập hợp theo thẩm quyền.
Tiền sang USDT: Ba lớp dữ liệu
Khi tiền đổi sang USDT, dấu vết có thể lộ ra ở ba lớp dữ liệu. Lớp ngân hàng ghi các khoản chuyển đến cá nhân, đơn vị mua bán USDT hoặc tài khoản liên kết với sàn. Lớp sàn giao dịch giữ hồ sơ định danh khách hàng (KYC), nhật ký truy cập, lịch sử nạp và rút.
Lớp trên chuỗi khối ghi địa chỉ ví, thời gian, số lượng và mã giao dịch. Mô thức thường được ghi nhận là ví nhận vào rồi chuyển ra lượng tài sản gần bằng nhau, qua nhiều tầng trung gian trước khi nạp vào sàn.
Phong tỏa phụ thuộc vào chỗ tài sản đang nằm
Biện pháp phù hợp, theo đại diện ChainTracer, tùy vào vị trí hiện tại của tài sản. Nếu đã nạp vào sàn, cơ quan điều tra cần khẩn trương gửi yêu cầu bảo toàn dữ liệu và phong tỏa qua kênh tiếp nhận chính thức của sàn, kèm địa chỉ ví đầy đủ, mã giao dịch và căn cứ pháp lí. Với Binance và OKX, kênh này là hệ thống Kodex, đăng kí bằng thư điện tử công vụ của cơ quan có thẩm quyền.
Nếu USDT còn nằm ở ví tự quản, bên thứ ba trong nước không thể phong tỏa. Khi đó, tổ chức phát hành Tether có thể đóng băng theo yêu cầu của cơ quan thực thi pháp luật. Song song, cơ quan điều tra đề nghị sàn cung cấp hồ sơ KYC, nhật ký truy cập và lịch sử nạp, rút để xác định chủ tài khoản.
Số liệu đầu bài cho thấy khoảng cách giữa hai việc. Truy vết thường không phải khâu mất thời gian; khả năng giữ được tài sản phụ thuộc vào việc yêu cầu phong tỏa có được gửi kịp thời và đúng đầu mối hay không.
Danh mục bị phong tỏa chưa nói hết bức tranh toàn cảnh
Đại diện ChainTracer cho biết chưa ghi nhận nghiên cứu hay công bố nào xác nhận các nhóm lừa đảo chuộng vàng, bất động sản và ngoại tệ hơn tiền mã hóa. Lí do bởi cơ quan chức năng chỉ phong tỏa được tài sản đã phát hiện, còn tài sản mã hóa có thể chưa được công bố hoặc chưa có thông tin.
Vì vậy, danh mục tài sản bị phong tỏa chưa đủ để kết luận các nhóm này ưa loại tài sản nào. Ông Dinh dẫn vụ Prince Group ở Campuchia, khi vào tháng 10/2025, Bộ Tư pháp Mỹ đã đề nghị tịch thu 127.271 bitcoin liên quan ông Chen Zhi, người bị cáo buộc chỉ đạo các khu lừa đảo tại nước này.
Sàn ảo: kiểm tra những gì nằm ngoài màn hình giao dịch
Ông Trần Huyền Dinh nhấn mạnh, giao diện MT4 hay MT5 không chứng minh được điều gì. Đó chỉ là phần mềm. Nhà đầu tư không thể nhìn màn hình để biết lệnh có được khớp ra thị trường hay không. Vì vậy cần kiểm tra bốn thứ nằm ngoài màn hình.
Đầu tiên là giấy phép: Lấy tên pháp nhân và số giấy phép, tra trực tiếp trên trang của cơ quan cấp phép, rồi đối chiếu đúng tên miền. Giấy phép do sàn tự công bố chưa phải là kiểm chứng. Ông Dinh nhấn mạnh cần đặc biệt cẩn thận với những cái tên "na ná" một sàn lớn.
Tiếp đến là nơi nhận tiền. Dấu hiệu đáng ngờ là khi đó là tài khoản cá nhân, công ty không liên quan hoặc ví do nhân viên gửi qua tin nhắn. Thứ ba là người dẫn dắt: "chuyên gia" gọi lệnh, thúc nạp thêm, cam kết lợi nhuận. Đây cũng là mô hình lừa đảo tương đối phổ biến tại Việt Nam và trên thế giới.
Cuối cùng là khâu rút tiền, khi nhà đầu tư bị yêu cầu nộp thêm phí hoặc thuế mới được rút. Rút thử khoản nhỏ thành công cũng không chứng minh sàn là thật.
Với sàn đòi nạp bằng USDT, theo chủ nhiệm ChainTracer, nạp bằng USDT tự nó không phải dấu hiệu lừa đảo vì sàn thật cũng nhận. Điểm đáng ngờ là địa chỉ ví do nhân viên gửi qua tin nhắn, thay vì được tạo trong tài khoản của chính nhà đầu tư. Có thể dán địa chỉ đó lên trang tra cứu chuỗi khối: ví mới lập, tiền vào rồi chuyển đi ngay là tín hiệu xấu.
Lưu ý quan trọng là lệnh chuyển USDT không có ngân hàng nào hủy hay tra soát giúp. Nếu đã chuyển, hãy lưu mã giao dịch, địa chỉ ví, nội dung trao đổi và báo công an càng sớm càng tốt.
Sàn trong nước: cần một đầu mối liên hệ
Với sàn tài sản mã hóa được cấp phép, điều ChainTracer mong đợi nhất là sàn có một đầu mối liên hệ. Theo ông Dinh, khó khăn không nằm ở truy vết trên chuỗi khối mà ở đề nghị phối hợp xuyên biên giới khi dòng tiền chạm tới các sàn hoặc tổ chức trên thế giới. Đầu mối rõ ràng sẽ giúp việc phong tỏa, đóng băng tài sản và cung cấp thông tin cần thiết được thực hiện tốt hơn.
Về phạm vi của báo cáo, chủ nhiệm ChainTracer nêu với giao dịch đáng ngờ không nên có ngưỡng tiền. Nghĩa vụ phát sinh ngay khi có dấu hiệu đáng ngờ, không phụ thuộc số tiền hay giao dịch đã hoàn thành chưa. Sàn phải giám sát liên tục và báo cáo theo Điều 15 Nghị quyết 05/2025/NQ-CP.
Các mức 500 triệu đồng với chuyển tiền điện tử trong nước và 1.000 USD với chuyển tiền quốc tế là chế độ báo cáo riêng, khác với báo cáo giao dịch đáng ngờ. Cách áp dụng cho giao dịch tài sản mã hóa, nên theo hướng dẫn của cơ quan quản lí.
Thời hạn báo cáo theo Điều 37 và Điều 44 Luật Phòng, chống rửa tiền 2022 như sau: Với giao dịch đáng ngờ, sàn báo cho Ngân hàng Nhà nước (Cục Phòng, chống rửa tiền) trong 3 ngày làm việc kể từ ngày phát sinh giao dịch, hoặc 1 ngày làm việc kể từ khi phát hiện. Nếu giao dịch đáng ngờ do khách hàng yêu cầu và có dấu hiệu liên quan đến tội phạm, sàn phải báo cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền và Ngân hàng Nhà nước trong 24 giờ kể từ khi phát hiện.
Trường hợp trì hoãn giao dịch theo Điều 44, sàn báo cáo ngay cho cả hai nơi này, và việc trì hoãn không quá 3 ngày làm việc.
Theo ông Trần Huyền Dinh, sàn không nên chờ công văn mới hành động và nên theo dõi đến cấp địa chỉ ví, không chỉ dừng ở cấp tài khoản. Dấu hiệu nên cảnh báo sớm gồm tài khoản mới mở nhận tiền đồng từ nhiều người lạ, mua USDT rồi rút ngay ra ví ngoài; nhiều tài khoản cùng rút về một địa chỉ ví; nhiều tài khoản dùng chung thiết bị hoặc địa chỉ IP; và tiền nạp từ ví đã nằm trong danh sách cảnh báo.
ChainTracer cũng không đặt ngưỡng kích hoạt chi tiết cho từng mô hình, thay vào đó nhấn mạnh đó là quyết định của sàn và cơ quan quản lí.
ChainTracer là chương trình cảnh báo, truy vết và hỗ trợ điều tra các vụ lừa đảo, gian lận trên blockchain và tài sản số của Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), do ông Trần Huyền Dinh làm chủ nhiệm. Chương trình truy vết tài sản mã hóa trên chuỗi khối và chỉ phát hành văn bản theo đề nghị của cơ quan có thẩm quyền. Theo VBA, ChainTracer đã hỗ trợ truy vết 65 vụ việc, tổng thiệt hại ước tính khoảng 10 triệu USD.
.jpg)
