Trương Nghệ Mưu lo AI vượt qua con người, điện ảnh sẽ đi về đâu?
Đạo diễn Trương Nghệ Mưu cảnh báo chất lượng hình ảnh do AI tạo ra có thể đạt mức khó phân biệt thật giả chỉ trong 3-5 năm tới, tạo ra sức ép chưa từng có đối với ngành công nghiệp điện ảnh.
Ngày 7/11, đạo diễn nổi tiếng Trung Quốc Trương Nghệ Mưu xuất hiện tại một diễn đàn thuộc khuôn khổ Giải thưởng Kim Kê ở thành phố Hạ Môn, tỉnh Phúc Kiến, để chia sẻ quan điểm về tác động của AI đối với ngành công nghiệp điện ảnh.
Điện ảnh chịu sức ép lớn hơn sân khấu và biểu diễn trực tiếp
Theo Trương Nghệ Mưu, sự xuất hiện của AI không gây ảnh hưởng quá lớn đến những loại hình biểu diễn trực tiếp như hòa nhạc, kịch nói, múa đương đại hay opera. Những hoạt động này gắn liền với không gian vật lí, sự hiện diện của nghệ sĩ và trải nghiệm tương tác trực tiếp với khán giả. Dù công nghệ có phát triển đến đâu, việc thưởng thức một nghệ sĩ biểu diễn trên sân khấu vẫn mang lại giá trị trải nghiệm riêng.
Ngược lại, điện ảnh là ngành công nghiệp sản xuất hình ảnh ảo nên dễ chịu tác động sâu rộng hơn từ AI. Khi công nghệ có thể tạo ra nhân vật, bối cảnh, chuyển động, hiệu ứng và những cảnh quay phức tạp mà không cần tổ chức một đoàn phim truyền thống, nhiều công đoạn sản xuất vốn đòi hỏi nguồn lực lớn có nguy cơ bị thay đổi.
Trương Nghệ Mưu thừa nhận toàn bộ ngành công nghiệp điện ảnh đang đối mặt với áp lực rất lớn. Ông cho rằng thế hệ đạo diễn trong thời kỳ hoàng kim của mình chưa từng phải đối diện với một thách thức tương tự. Khi đó, nhiệm vụ của người làm phim tương đối rõ ràng: kể tốt câu chuyện mà mình muốn kể, sử dụng những công cụ và phương pháp sản xuất đã có.
Nhưng với các đạo diễn trẻ hiện nay, tình hình đã khác. Họ không chỉ phải tìm kiếm câu chuyện mới, xây dựng ngôn ngữ điện ảnh và cạnh tranh về chất lượng tác phẩm, mà còn phải đối diện với một công nghệ có khả năng thay đổi chính cách thức làm phim.
Đáng chú ý, theo quan sát của Trương Nghệ Mưu, thói quen tiêu thụ nội dung của khán giả cũng đang thay đổi nhanh chóng. Trên tàu cao tốc hay tại sân bay, ngày càng nhiều người dành thời gian xem video ngắn và phim ngắn do AI tạo ra trên điện thoại, thay vì tìm đến những hình thức giải trí truyền thống.
Đây là thách thức không nhỏ đối với các rạp chiếu phim. Bởi điện ảnh không chỉ cạnh tranh với những bộ phim khác, mà còn phải cạnh tranh với một lượng nội dung trực tuyến khổng lồ, được sản xuất nhanh, dễ tiếp cận và có khả năng thu hút người xem liên tục.
AI có thể biến mọi người thành đạo diễn, biên kịch?
Một trong những dự báo đáng chú ý nhất của Trương Nghệ Mưu là chất lượng hình ảnh do AI tạo ra sẽ phát triển với tốc độ rất nhanh. Ông dự đoán trong vòng 3-5 năm tới, hình ảnh AI có thể đạt đến mức độ chân thực gần như không thể phân biệt với hình ảnh được ghi lại trong thế giới thực.
Nếu dự báo này trở thành hiện thực, ngành điện ảnh có thể chứng kiến một cuộc thay đổi lớn về quyền tiếp cận công cụ sáng tạo.
Trước đây, để thực hiện một bộ phim có hình ảnh chất lượng cao, nhà sản xuất cần nguồn vốn đáng kể, đội ngũ quay phim, diễn viên, thiết kế mỹ thuật, chuyên gia kĩ xảo và hệ thống thiết bị chuyên dụng. Những cảnh quay phức tạp có thể đòi hỏi trường quay quy mô lớn, kĩ thuật dựng bối cảnh hoặc xử lí hậu kỳ tốn kém.
AI đang từng bước làm thay đổi cấu trúc đó. Một cá nhân có thể sử dụng các công cụ tạo sinh để xây dựng nhân vật, thiết kế bối cảnh, tạo chuyển động và thử nghiệm những ý tưởng hình ảnh mà trước đây cần cả một ê-kíp chuyên nghiệp. Chi phí và thời gian sản xuất vì thế có thể giảm đáng kể.
Trương Nghệ Mưu gọi đây là quá trình mang tính "bình quyền" trong sáng tạo nghệ thuật, khi ranh giới giữa người làm phim chuyên nghiệp và những người bình thường dần được thu hẹp.
"Điện ảnh có thể sẽ không còn là nghệ thuật của giới tinh hoa. Người bình thường cũng có thể trở thành đạo diễn, người bình thường cũng có thể trở thành biên kịch", ông nhận định.
Đây vừa là cơ hội vừa là thách thức. Về mặt tích cực, AI giúp nhiều người tiếp cận hoạt động sáng tạo điện ảnh mà không cần trải qua quá trình đầu tư lớn về thiết bị, nhân lực và tài chính. Những nhà làm phim độc lập, người trẻ hoặc những người không có điều kiện tiếp cận ngành công nghiệp truyền thống có thêm cơ hội đưa ý tưởng của mình đến công chúng.
Tuy nhiên, khi khả năng tạo ra hình ảnh đẹp không còn là lợi thế độc quyền của các hãng phim lớn, số lượng nội dung cạnh tranh cũng sẽ tăng lên nhanh chóng. Khán giả có thể tiếp cận hàng nghìn video, phim ngắn và tác phẩm được tạo ra bằng AI mỗi ngày. Điều này khiến việc thu hút sự chú ý trở thành bài toán khó hơn đối với cả những nhà làm phim chuyên nghiệp.
Trương Nghệ Mưu còn chỉ ra một yếu tố đáng lo ngại khác: mô hình kinh tế của nội dung AI trên các nền tảng trực tuyến. Ông nhận thấy có những video ngắn AI không chỉ miễn phí mà đôi khi còn mang lại tiền cho người xem thông qua các cơ chế khuyến khích của nền tảng.
"Nhiều nội dung như vậy thu hút lượng người xem rất lớn. Vậy còn có bao nhiêu người muốn đến rạp chiếu phim?", ông đặt vấn đề.
Câu hỏi này phản ánh sự thay đổi trong cạnh tranh giữa điện ảnh truyền thống và các nền tảng nội dung số. Rạp chiếu phim đòi hỏi khán giả dành thời gian, mua vé và đến một địa điểm cụ thể, trong khi video ngắn có thể được xem miễn phí, mọi lúc, mọi nơi. Nếu AI tiếp tục giúp nâng cao chất lượng nội dung trực tuyến, sức ép đối với mô hình kinh doanh rạp chiếu sẽ càng lớn.
Đạo diễn Trương Nghệ Mưu cũng chưa biết phải đối diện với AI thế nào
Điều đáng chú ý là những lo ngại này không đến từ một nhà làm phim đứng ngoài cuộc cách mạng công nghệ. Trương Nghệ Mưu là một trong những đạo diễn có ảnh hưởng lớn nhất của điện ảnh Trung Quốc, sở hữu sự nghiệp kéo dài nhiều thập niên cùng hàng loạt giải thưởng quốc tế.
Ông từng ghi dấu ấn với những tác phẩm như Cao lương đỏ, Đèn lồng đỏ treo cao và Anh hùng. Không chỉ thành công trong lĩnh vực điện ảnh, ông còn là đạo diễn lễ khai mạc và bế mạc Olympic Bắc Kinh 2008, một sự kiện thể hiện khả năng kết hợp nghệ thuật trình diễn, công nghệ và quy mô sản xuất khổng lồ.
Chính vì vậy, việc một đạo diễn có vị thế như Trương Nghệ Mưu công khai bày tỏ sự bất an trước AI cho thấy mức độ nghiêm trọng của những thay đổi mà công nghệ này có thể tạo ra.
"Tôi cũng không biết phải làm thế nào nếu trong 5-10 năm tới, những sản phẩm do AI tạo ra hoàn toàn có thể, thậm chí còn vượt qua chúng tôi", ông thẳng thắn chia sẻ.
Đây không đơn thuần là nỗi lo về việc máy móc thay thế một số vị trí công việc trong đoàn phim. Vấn đề sâu xa hơn là khi AI có thể tạo ra những hình ảnh, chuyển động và câu chuyện đạt chất lượng cao, tiêu chuẩn nào sẽ được sử dụng để xác định giá trị của một tác phẩm điện ảnh?
Những lo ngại của vị đạo diễn Trung Quốc cho thấy cuộc tranh luận về AI trong điện ảnh đã vượt khỏi câu chuyện công nghệ có thể giúp tiết kiệm bao nhiêu chi phí hay rút ngắn bao nhiêu thời gian sản xuất. Câu hỏi lớn hơn là con người sẽ giữ vai trò gì khi máy móc ngày càng có khả năng thực hiện những công việc từng được xem là đặc quyền của nghệ sĩ.