'AI hóa' kĩ thuật hàng trăm năm tuổi giúp cá tươi lâu hơn
Startup Mỹ Shinkei Systems đang đưa kĩ thuật "ikejime" hàng trăm năm tuổi của Nhật Bản lên tàu cá bằng một robot cỡ tủ lạnh, với lời hứa cá tươi lâu gấp hai đến ba lần.
Robot xử lí cá "nhân đạo"
Robot của Shinkei có tên Poseidon, kích thước cỡ một chiếc tủ lạnh. Ngư dân đưa cá vào phễu, hệ thống thị giác máy tính nhận diện loài và hình dạng từng con, xác định vị trí não cùng vùng mang rồi thực hiện thao tác "ikejime". Cá sau đó được chuyển sang bể nước đá để làm lạnh nhanh.
Ikejime là cách xử lí cá độc đáo của ngư dân Nhật Bản. Ngay khi cá được bắt lên, người làm nghề đâm một mũi nhọn xuyên não, cắt vùng mang cho máu thoát ra, rồi làm lạnh. Cách làm thông thường ở nhiều đội tàu khác thì ngược lại, cá bị đổ lên boong và chết ngạt dần. Quá trình này khiến cá căng thẳng, hormone stress và axit lactic tích tụ trong thịt, kéo theo thay đổi về vị và kết cấu. Hơn nữa, làm cá chết ngạt từ từ còn bị lên án là vô nhân đạo.
Vấn đề của ikejime là phải làm thủ công từng con, trong vài phút sau khi cá lên tàu. Theo Saif Khawaja, nhà sáng lập kiêm CEO của Shinkei Systems, ngay tại Nhật Bản phương pháp này vẫn quá tốn công để làm nhanh mà không làm hỏng cá. Trước thực trạng đó, công ty thành lập năm 2021 này giao việc đó cho AI và robot.
Theo Reed Ginsberg, đồng sáng lập kiêm CTO, đời máy đầu tiên mất khoảng 15 giây cho mỗi con, nay còn khoảng 5 giây. Ông cũng cho biết robot đã nhận diện được tới 50 loài trong điều kiện phòng thí nghiệm và hiện được triển khai tới hơn 20 ngư dân. Trước khi tham gia Shinkei, Ginsberg là kỹ sư tại SpaceX.
Tặng máy, mua cá
Điểm được đánh giá là rất hấp dẫn mà Shinkei đưa ra nằm ở mô hình kinh doanh. Theo A3, hiệp hội thúc đẩy tự động hóa, Shinkei đưa robot cho ngư dân gần như miễn phí, sau đó mua lại cá đã xử lí với giá cao hơn và chế biến tại cơ sở riêng. Cá được bán cho nhà hàng và nhà bán lẻ dưới thương hiệu Seremoni, công ty con của Shinkei, với cấp độ chất lượng mà công ty gọi là “Seremoni Grade”.
Khawaja giải thích rằng biên lợi nhuận của nghề đánh bắt đang bị ép vì chi phí nhiên liệu tăng trong khi giá cá gần như đứng yên. Vì vậy công ty muốn tạo thêm giá trị từ cùng một mẻ cá, thay vì khuyến khích đánh bắt nhiều hơn.
Từ 1,3 triệu USD đến vòng Series A
Năm 2022, Shinkei công bố vòng pre-seed 1,3 triệu USD, theo TechCrunch. Khi đó máy xử lý mỗi con trong 10-15 giây, đang được thử nghiệm với ngư dân ở Maine, New Hampshire và Cape Cod. Khawaja kể trong một lần thử nghiệm, một bếp phó của nhà hàng Michelin nhận được ba hộp cá: một hộp cá chết do ngạt, một hộp cá được xử lí thủ công, một hộp được xử lí bằng máy của công ty. Người này phân biệt được hộp chết ngạt, nhưng không phân biệt được hai hộp còn lại.
Tháng 6/2025, công ty huy động 22 triệu USD vòng Series A, do Founders Fund và Interlagos đồng dẫn dắt. Founders Fund là quỹ do Peter Thiel đồng sáng lập.
Theo Los Angeles Times, Shinkei xử lý hàng nghìn pound cá mỗi tuần tại Washington, miền Trung California và Massachusetts, dự kiến mở rộng sang Alaska và vùng Vịnh Mexico. Theo dữ liệu của Caplight, tháng 3/2026 công ty mua một nhà máy chế biến rộng gần 1500 m2, nhân đôi diện tích hoạt động.
Tối ưu hóa giá trị hải sản, mang chất lượng nhà hàng cao cấp đến kệ siêu thị
Ban đầu, Seremoni hướng tới bếp của các nhà hàng cao cấp, như Atomix và Sushi Zo. Đầu bếp Michael Cimarusti của Providence, nhà hàng có sao Michelin tại Los Angeles, cho biết ông ưu tiên mua cá ikejime nội địa khi có thể vì giữ được chất lượng và màu thịt.
Hồi tháng 9/2026, theo Los Angeles Business Journal, Seremoni đưa cá hồi sockeye vào một số cửa hàng Whole Foods tại Los Angeles. Cá của hãng cũng có mặt ở 11 nhà hàng cao cấp trong thành phố và một cửa hàng Wegmans tại New York. Công ty còn phát triển hệ thống kiểm soát chất lượng và truy xuất mang tên NERA.
