Khoa học công nghệ giúp thủy sản ĐBSCL vượt qua nhiều điểm nghẽn
Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST & CĐS) giúp thủy sản vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) nâng năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh hơn.
Khoa học công nghệ tạo động lực nâng cao giá trị thủy sản
Mới đây, tại TP. Cần Thơ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) phối hợp với Bộ Công an, cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương, tổ chức hội nghị về phát triển KHCN, ĐMST & CĐS trong lĩnh vực thủy sản và kiểm ngư. Hội nghị đặt yêu cầu đưa công nghệ vào sản xuất, tháo gỡ điểm nghẽn và tạo động lực mới cho ngành phát triển bền vững.
Ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư - Bộ NN & MT, cho rằng ứng dụng KHCN & CĐS mang lại lợi ích thiết thực cho người nuôi, doanh nghiệp và cơ quan quản lí; đồng thời là nền tảng nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu thị trường.
Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, kim ngạch xuất khẩu thủy sản tăng từ 8,89 tỉ USD năm 2021 lên 11,28 tỉ USD năm 2025. Nuôi trồng thủy sản đóng góp khoảng 7 tỉ USD, chiếm 61,9% giá trị xuất khẩu. Tôm và cá tra tiếp tục là hai ngành hàng chủ lực, đạt tổng kim ngạch 6,84 tỉ USD.
KHCN ngày càng được ứng dụng trong sản xuất giống, nuôi trồng, khai thác, bảo quản và chế biến. Ngành đã thẩm định, công nhận 59 quy trình công nghệ, ban hành 50 tiêu chuẩn quốc gia và quy chuẩn kĩ thuật liên quan.
Nhiều kết quả nghiên cứu giống góp phần cải thiện năng suất, khả năng kháng bệnh. Giống cá tra PanGI2 có tốc độ tăng trưởng cao hơn 20% so với giống gốc; một số dòng cá tra kháng bệnh gan thận mủ được phát triển. Công nghệ chọn lọc tôm càng xanh giúp cải thiện hiệu quả chọn giống trên 20%.
Yêu cầu càng cấp thiết trước biến đổi khí hậu
Chuyển đổi số góp phần minh bạch chuỗi cung ứng, nâng cao hiệu quả quản lý và đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Cơ sở dữ liệu vùng nuôi, hệ thống quan trắc và cảm biến IoT giúp người nuôi chủ động hơn trong sản xuất.
Theo ông Phạm Quang Vinh, Phó chi Cục trưởng Chi cục Thủy sản -Sở NN & MT TP. Cần Thơ cho biết, thành phố có hơn 96.500 ha nuôi thủy sản, khả năng cung ứng gần 737.000 tấn sản phẩm mỗi năm. Năm 2025, giá trị xuất khẩu thủy sản đạt hơn 2,1 tỉ USD, chiếm gần 19% giá trị xuất khẩu thủy sản cả nước.
Năm 2026, Cần Thơ bước đầu số hóa bản đồ vùng nuôi cá tra với 348 cơ sở, dự kiến mở rộng đến hơn 38.000 cơ sở nuôi tôm nước lợ trong năm 2027. Thành phố cũng số hóa dữ liệu tại 38 điểm quan trắc, cảnh báo chất lượng môi trường nước và triển khai cảm biến IoT theo dõi các chỉ số môi trường.
.jpg)
Gỡ điểm nghẽn, phát triển chuỗi giá trị bền vững
Ngành thủy sản ĐBSCL vẫn đối diện những điểm nghẽn về quản lí vùng nuôi, chất lượng con giống, kiểm soát dịch bệnh, chi phí đầu vào và truy xuất nguồn gốc.
Năm 2025, cả nước có 755.400 ha nuôi tôm nước lợ, sản lượng hơn 1,4 triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu khoảng 4,65 tỉ USD. ĐBSCL chiếm 93,2% diện tích và 87,2% sản lượng. Tuy nhiên, trong 340.765 cơ sở nuôi tôm thuộc diện phải đăng kí, mới có 83.468 cơ sở được cấp mã số năm 2025, đạt khoảng 24,5%.
Với cá tra, năm 2025, sản lượng đạt khoảng 1,74 triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu ước 2-2,2 tỉ USD. Đến ngày 30/9/2026, diện tích nuôi đạt khoảng 5.100 ha, sản lượng khoảng 1,5 triệu tấn. Trên 86% cơ sở nuôi đã đăng kí, tương ứng hơn 90% diện tích; mỗi ao được cấp mã số nhận diện phục vụ truy xuất nguồn gốc.
Đối với nuôi biển, sản lượng năm 2025 ước đạt 859.200 tấn, tăng trưởng bình quân khoảng 8,5% mỗi năm giai đoạn 2020-2025; giá trị xuất khẩu vượt 1 tỉ USD. Đây là lĩnh vực còn nhiều dư địa khi công nghệ nuôi lồng hiện đại, quản lí môi trường và tổ chức sản xuất theo chuỗi được đầu tư đồng bộ.
Tại khu vực phía Nam, An Giang có lợi thế phát triển nuôi tôm, cá tra và nuôi biển. Sau sáp nhập, tỉnh có vùng biển rộng khoảng 63.290 km², bờ biển dài hơn 200 km cùng hơn 140 hòn đảo lớn, nhỏ, thuận lợi phát triển cá biển lồng bè, nhuyễn thể, trai ngọc và các đối tượng nuôi giá trị cao.
Ông Trần Thanh Hiệp, Phó giám đốc Sở NN & MT tỉnh An Giang, cho biết ứng dụng KHCN, ĐMST & CĐS là hướng đi quan trọng để khai thác hiệu quả tiềm năng biển, đảo, nâng cao giá trị thủy sản và tạo sinh kế ổn định cho người dân.
An Giang đã chấp thuận chủ trương đầu tư cho 5 doanh nghiệp nuôi biển công nghệ cao, với tổng diện tích hơn 2.908 ha và vốn đầu tư 1.116 tỉ đồng. Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu đạt sản lượng nuôi biển 250.000 tấn hải sản, phát triển 14.000 lồng nuôi, trong đó khoảng 6.600 lồng ứng dụng công nghệ cao; diện tích nuôi nhuyễn thể đạt khoảng 26.900 ha. Tầm nhìn đến năm 2045, An Giang hướng tới trung tâm nuôi biển hiện đại, xanh, thông minh và bền vững.
Đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất
Theo ông Trần Đình Luân, ngành đã nâng cao vị thế nhưng còn hạn chế về liên kết chuỗi, chất lượng đầu vào, chi phí, công nghệ và truy xuất nguồn gốc. Tăng trưởng phải dựa vào năng suất, chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng.
Ông Luân nhấn mạnh, nhiệm vụ KH & CN cần xuất phát từ điểm nghẽn từng ngành hàng; tập trung cải thiện giống, giảm chi phí thức ăn, kiểm soát dịch bệnh, phát triển nuôi công nghiệp, nuôi biển xa bờ, bảo quản và chế biến sâu.
Dữ liệu vùng nuôi, môi trường và truy xuất nguồn gốc phải được chuẩn hóa, cập nhật, kết nối. Công nghệ giải quyết điểm nghẽn sẽ giúp thủy sản ĐBSCL tăng sức cạnh tranh, thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển bền vững hơn trong chuỗi sản xuất.
