Cuộc sống số

Giải mã tin đồn 'ngày tận thế' 13/11/2026: Lời tiên tri năm 1960 và chiếc iPhone báo -32°C

Bảo Đăng • 13/11/2026 12:51

Tin đồn ngày tận thế 13/11/2026 lan truyền trên mạng xã hội những ngày qua bắt nguồn từ một phương trình dân số đăng trên tạp chí Science năm 1960 và sự cố iPhone dự báo -32°C. Tuy nhiên cả hai đều không phải dấu hiệu của thảm họa.

Hai mảnh ghép gặp nhau nhờ một trùng hợp ngày tháng. Bài báo "Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026" lên khuôn tạp chí Science ngày 4/11/1960. Đúng 66 năm sau, người dùng iPhone ở Bắc Kinh, Thượng Hải, Vũ Hán thấy một con số lạ. Rạng sáng 4/11/2026, ứng dụng Thời tiết báo nhiệt độ thấp nhất ngày 13/11 chỉ còn -31 đến -32°C.

Báo chí Trung Quốc ghi nhận sự cố tại nhiều địa phương trong nước, từ Bắc Kinh tới Thành Đô và huyện Đô An (Quảng Tây). Vài giờ sau, ứng dụng đã hiển thị bình thường. Tin đồn ngày tận thế 13/11 thực tế chỉ nhắc lại hình ảnh của sự cố hơn một tuần trước, không phải một dự báo mới.

v2-f00fb048c81e4cb768a811d06f6bc89c_r.jpg
Heinz von Foerster là nhà vật lí và chuyên gia điều khiển học tại Đại học Illinois (Mỹ). Ảnh: Wikipedia

Phương trình ngày tận thế 13/11 tính sai ở đâu?

Von Foerster vốn cũng không phải nhà tiên tri. Ông là nhà vật lí và chuyên gia điều khiển học tại Đại học Illinois (Mỹ). Cùng hai học trò Patricia Mora và Lawrence Amiot, ông gom 24 ước tính dân số trong khoảng 2.000 năm. Đường cong khớp nhất có dạng N = 1,79×10¹¹ / (2026,87 − t) mũ 0,99. Khi năm t tiến sát 2026,87, mẫu số về 0 và dân số N vọt lên vô cực.

Việc bài báo ghi mốc này kèm sai số cộng trừ 5,5 năm đã khiến nhiều người tin rằng 13/11/2026 thực sự là một ngày tận thế. Ngày tận thế 13/11 vì thế mang tính trình diễn nhiều hơn tính toán. Đó vô tình cũng chính là sinh nhật thứ 115 của von Foerster, người từng làm ảo thuật gia sân khấu.

Điểm khác biệt nằm ở cách nhóm von Foerster nhìn nhận sự gia tăng dân số. Theo mô hình logistic, tốc độ tăng trưởng bình quân đầu người giảm khi dân số tiến gần giới hạn của môi trường. Nhưng von Foerster cho rằng con người không tuân theo quy luật ấy. Dân số càng đông, khả năng hợp tác và tổ chức xã hội càng lớn, từ đó thúc đẩy dân số tăng nhanh hơn. Dựa trên giả định này, nhóm nghiên cứu xây dựng một đường cong hyperbol có tốc độ tăng vượt cả hàm mũ.

Ban đầu, công thức của von Foerster cho kết quả khá sát thực tế. Năm 1990, mô hình dự báo dân số thế giới khoảng 5 tỉ người, trong khi con số này đã đạt được từ năm 1987. Tuy nhiên, sai lệch ngày càng lớn về sau. Đến năm 2000, công thức dự báo 6,9 tỉ người, cao hơn mức thực tế 6,1 tỉ. Năm 2024, khoảng cách tăng vọt khi mô hình cho kết quả 63 tỉ người, gấp gần tám lần dân số thực tế 8,2 tỉ. Nếu tiếp tục áp dụng công thức, dân số thế giới vào giữa năm 2026 phải lên tới khoảng 480 tỉ người.

images.lifestyleasia.com-wp-content-uploads-sites-2-2026-11-04173210-_800x800px-pic-1920-x-1080-px-28-1600x900.png
Trang đầu tiên của bài báo khoa học nổi tiếng mang tên "Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026". Ảnh: Tạp chí Science

Theo sử gia Alan MacEachern thuộc Đại học Western (Canada), công thức của von Foerster từng đưa ra dự báo chính xác hơn nhiều nhà nhân khẩu học, trước khi bắt đầu sai lệch đáng kể từ khoảng năm 1993.

Theo ấn phẩm trực tuyến khoa học phi lợi nhuận Our World in Data, tốc độ tăng dân số toàn cầu đạt đỉnh 2,3%/năm vào năm 1963, chỉ ba năm sau khi công thức của von Foerster được công bố. Nhà sinh học toán học Joel Cohen nhận xét trên Popular Science rằng von Foerster đã mô tả đúng xu hướng dân số vào thời điểm xu hướng ấy bắt đầu thay đổi. Trong một bài viết trên Science, nhà kinh tế Javier Birchenall cũng chỉ ra hạn chế trong cách tiếp cận của nhóm nghiên cứu. Họ đã lấy xu hướng tăng dân số của một giai đoạn để dự báo cho cả tương lai, mà không tính đến khả năng xu hướng đó sẽ đảo chiều.

Năm 2026, nỗi lo đảo chiều sang giảm sinh và già hóa

Dân số thế giới năm 2026 vào khoảng 8,3 tỉ người, nhưng tốc độ tăng đã chậm lại đáng kể. Theo báo cáo Triển vọng Dân số Thế giới 2024 của Liên Hợp Quốc, mỗi phụ nữ sinh trung bình 2,25 con, giảm so với mức 3,3 con năm 1990. Hơn một nửa số quốc gia và vùng lãnh thổ hiện có mức sinh dưới ngưỡng thay thế 2,1 con/phụ nữ. Dân số tại 63 nước, trong đó có Trung Quốc, Đức và Nhật Bản, đã qua thời kì đỉnh cao. Liên Hợp Quốc dự báo dân số toàn cầu sẽ đạt khoảng 10,3 tỉ người vào giữa thập niên 2080, sau đó bắt đầu giảm.

Xu hướng giảm sinh và già hóa dân số đặc biệt rõ rệt tại Đông Á. Năm 2025, dân số Trung Quốc giảm năm thứ tư liên tiếp, xuống còn khoảng 1,405 tỉ người, ít hơn năm trước 3,39 triệu. Số trẻ chào đời chỉ đạt 7,92 triệu, giảm 17%, trong khi người từ 60 tuổi trở lên đã chiếm khoảng 23% dân số.

Tại Nhật Bản, số trẻ mang quốc tịch Nhật chào đời năm 2025 giảm xuống còn 671.270, mức thấp nhất kể từ khi nước này bắt đầu thống kê vào năm 1899. Tổng tỉ suất sinh cũng chạm đáy 1,14 con/phụ nữ. Thủ tướng Takaichi Sanae gọi tình trạng giảm sinh là một “tình trạng khẩn cấp thầm lặng” đang bào mòn sức sống đất nước. Trong khi đó, Hàn Quốc ghi nhận tín hiệu cải thiện khi tỉ suất sinh tăng từ 0,72 năm 2023 lên 0,80 năm 2025. Tuy nhiên, đây vẫn là mức thấp nhất trong khối OECD, với số người chết nhiều hơn số trẻ chào đời trên 108.000 người.

Nỗi lo về dân số hiện nay đã khác xa những gì von Foerster hình dung năm 1960. Khi ấy, nhóm nghiên cứu cảnh báo các thế hệ tương lai có thể không chết vì đói mà vì quá đông đúc. Hơn sáu thập kỉ sau, nhiều quốc gia châu Á lại đối mặt với nguy cơ thiếu lao động và áp lực lên hệ thống hưu trí do dân số già hóa. Tuy nhiên, nhà kinh tế Javier Birchenall lưu ý rằng không thể mặc nhiên cho rằng xu hướng giảm sinh hiện nay sẽ kéo dài mãi. Làm như vậy cũng là lặp lại sai lầm trong cách dự báo của von Foerster.

Nhân dịp ngày 13/11, Viện Khoa học Phức hợp tại Vienna (Áo), quê hương von Foerster, tổ chức hội thảo trong hai ngày 12 - 13/11. Các nhà nghiên cứu nhìn lại phương trình năm 1960, đối chiếu với biến động dân số thực tế và thảo luận về những thách thức khi dân số thế giới tiến gần thời điểm đạt đỉnh.

Vì sao iPhone báo -32°C lúc 20h ngày 13/11?

Sự cố trên iPhone xảy ra chỉ chín ngày trước mốc ngày tận thế 13/11 của tin đồn. Ở một số thành phố, mức cao nhất cùng ngày vẫn 15 đến 22°C, nên biên độ ngày đêm vượt 50°C. Cục Khí tượng Trung Quốc đáp "không có biên độ nhiệt như vậy".

untitled222.png
Lỗi hiển thị của ứng dụng Thời tiết trên iPhone. Vào rạng sáng ngày 4/11/2026, ứng dụng này đã gặp sự cố đồng loạt ở nhiều thành phố Trung Quốc, hiển thị nhiệt độ âm bất thường (như -31°C ở Thượng Hải) cùng biên độ nhiệt sai lệch. Ảnh: Người dùng iPhone

Ứng dụng Thời tiết không tự đo nhiệt độ. Nó tổng hợp từ nhiều nguồn dữ liệu và hệ thống dự báo, trong đó có mô hình dự báo thời tiết số (NWP). Mỗi lượt chạy khởi đầu bằng đồng hóa dữ liệu. Kĩ thuật này trộn quan trắc đã qua kiểm soát chất lượng với dự báo trước đó.

Blogger khí tượng Phong Vân Mộng Viễn nhận thấy giá trị bất thường chỉ nằm quanh 20h giờ Bắc Kinh. Mốc này ứng với 12h UTC, thời điểm quan trọng của dự báo số. Người này đặt giả thuyết dữ liệu tại mốc đó bị lệch rồi bị nội suy sang giờ lân cận. Bộ phận hỗ trợ Apple cũng loại trừ khả năng lỗi định vị, với lí do nếu vị trí bị xác định sai, dữ liệu của những ngày khác cũng phải chịu ảnh hưởng.

Một chi tiết đáng chú ý là Trung tâm Dự báo Thời tiết Hạn vừa châu Âu (ECMWF) cung cấp một số sản phẩm dự báo tầm xa theo khoảng cách 6 giờ. Các đơn vị sử dụng có thể nội suy dữ liệu này để tạo dự báo theo từng giờ. Nếu một giá trị đầu vào bị sai, quá trình nội suy có thể khiến biểu đồ nhiệt độ xuất hiện đường lao dốc hình chữ V. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng cho thấy Apple đã xử lí dữ liệu ECMWF theo cách này. Hãng còn sử dụng thông tin từ những nguồn khác, bao gồm Cục Khí tượng Trung Quốc và QWeather.

minh-hoa-gia-thuyet-loi-32-do-iphone.png
Một nút dữ liệu bị lỗi (hoặc bất thường) có thể tạo ra hình chữ V trên biểu đồ dự báo thời tiết (ví dụ mô hình ECMWF) thông qua cơ chế nội suy tuyến tính hoặc thuật toán nối điểm của hệ thống vẽ đồ thị. Ảnh: MTG

Đến nay, Apple chưa công bố báo cáo kĩ thuật chính thức về sự cố. Theo truyền thông Trung Quốc, các nhân viên hỗ trợ của hãng đã đưa ra những cách giải thích khác nhau. Một người cho rằng thuật toán thu thập dữ liệu trên máy chủ có thể gặp trục trặc tạm thời, trong khi phản hồi khác đề cập đến lỗi cổng hệ thống. Cả hai đều chưa đủ để xác định nguyên nhân khiến ứng dụng hiển thị nhiệt độ -32°C.

Đây không phải lần đầu ứng dụng Thời tiết trên iPhone hiển thị nhiệt độ bất thường. Hồi tháng 6, ứng dụng từng dự báo sai mức gần 50°C tại Lâm An, Hàng Châu. Với sự cố -32°C lần này, một cơ chế kiểm tra các giá trị nhiệt độ bất thường có thể đã giúp phát hiện sai lệch trước khi hiển thị cho người dùng. Tuy nhiên, khi chưa có báo cáo kĩ thuật từ Apple, vẫn chưa thể xác định lỗi bắt nguồn từ dữ liệu đầu vào, quá trình xử lí hay phần mềm hiển thị.

Bảo Đăng