Thời sự

TP.HCM quy hoạch vùng công nghiệp phía Bắc rộng 160.000 ha, định hình 10 vùng phát triển

Hoàng Bắc • 17/11/2026 17:01

TP.HCM đang định hình cấu trúc phát triển mới với 10 vùng quản lý, mỗi vùng đảm nhận một chức năng riêng. Đáng chú ý, vùng đô thị công nghiệp - dịch vụ phía Bắc rộng khoảng 160.000 ha, lớn nhất trong 10 vùng.

TP.HCM có vùng lõi đô thị tập trung hơn 6 triệu dân

Mô hình 10 vùng quản lý phát triển đang mở ra cấu trúc đô thị đa trung tâm cho TP.HCM. Thay vì tập trung nguồn lực vào khu vực lõi, thành phố hướng đến phân bổ lại dân cư, lao động, sản xuất và dịch vụ. Mỗi địa bàn được khai thác theo lợi thế riêng.

Cách tổ chức này còn nhằm kết nối các khu vực thành những hành lang kinh tế liên vùng. Qua đó, thành phố có thể sử dụng hiệu quả quỹ đất, hạ tầng và nguồn lực đầu tư. Đồng thời, giảm áp lực cho khu vực trung tâm.

TP.HCM cần đánh giá đầy đủ về kỹ thuật, kinh tế và vận hành cầu đi bộ qua sông Sài Gòn. Ảnh: Đại Dũng
Cầu đi bộ qua sông Sài Gòn - một biểu tượng mới của TP.HCM. Ảnh: Đại Dũng

Đáng kể hơn cả, vùng đô thị công nghiệp - dịch vụ phía Bắc có diện tích khoảng 160.000 - 160.400 ha. Dân số dự kiến đạt 3,10 - 3,26 triệu người. Đây là vùng có quy mô diện tích lớn nhất trong 10 vùng quản lý.

Khu vực này được định hướng trở thành hậu phương sản xuất hiện đại. Đồng thời, đây là cửa ngõ liên kết vùng phía Bắc của thành phố. Các chức năng chủ đạo gồm công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp xanh, logistics, dịch vụ kỹ thuật, đô thị thông minh và đào tạo nhân lực.

Không gian phát triển được tổ chức theo mô hình công nghiệp - đô thị - dịch vụ tích hợp. Phía Nam hình thành chuỗi đô thị động lực. Khu vực trung tâm phát triển các hành lang công nghiệp, logistics và dịch vụ. Phía Bắc và Đông Bắc ưu tiên nông nghiệp, sinh thái.

Các khu công nghiệp hiện hữu cũng được định hướng nâng cấp. Trọng tâm là chuyển đổi sang mô hình sinh thái, công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn.

Trong khi đó, vùng lõi đô thị - tài chính - quản trị - di sản có diện tích khoảng 17.000 - 17.500 ha. Dân số dự kiến lên đến 5,90 - 6,20 triệu người. Dù diện tích nhỏ hơn nhiều vùng khác, đây lại là khu vực tập trung dân cư lớn nhất trong cấu trúc quy hoạch.

Vùng lõi giữ vai trò trung tâm chính trị, hành chính, tài chính, thương mại và dịch vụ du lịch cao cấp. Các chức năng văn hóa, lịch sử, giáo dục, y tế và đối ngoại cũng tập trung tại đây.

Không gian phát triển trải rộng ở khu vực đô thị lịch sử Sài Gòn - Chợ Lớn - Thủ Thiêm và hai bờ sông Sài Gòn đoạn trung tâm. Thành phố ưu tiên bảo tồn di sản, cải tạo và tái thiết đô thị hiện hữu. Những quỹ đất có tiềm năng sẽ được khai thác hiệu quả hơn.

Quan trọng hơn, phát triển đô thị phải gắn với giao thông công cộng (TOD) và không gian ngầm. Thành phố đồng thời kiểm soát sức tải hạ tầng. Công viên, không gian công cộng và hành lang xanh - mặt nước được tăng cường để cải thiện chất lượng sống.

Một động lực khác nằm ở phía Đông. Vùng đổi mới sáng tạo có diện tích khoảng 42.900 - 43.300 ha, dân số dự kiến 4,98 - 5,25 triệu người.

Khu vực này được xác định là trung tâm khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo, đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao và kinh tế số. Định hướng phát triển là mô hình đô thị tri thức, đô thị thông minh và đa chức năng.

Mấu chốt nằm ở hệ sinh thái liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và các trung tâm đổi mới sáng tạo. Vùng phía Đông cũng được xác định là đầu mối kết nối với sân bay Long Thành và Đông Nam Bộ.

Mở rộng không gian công nghiệp, logistics và kinh tế biển

Bên cạnh các trung tâm động lực phía Bắc và phía Đông, TP.HCM còn tổ chức những vùng phát triển gắn với thương mại, logistics và kinh tế biển. Đây là các cửa ngõ quan trọng trong liên kết liên vùng và giao thương quốc tế.

Vùng Tây - Tây Nam có diện tích khoảng 83.200 - 83.600 ha. Dân số dự kiến 5,79 - 6,09 triệu người. Đây là cửa ngõ kết nối thành phố với Đồng bằng sông Cửu Long.

Các chức năng phát triển gồm logistics, thương mại, công nghiệp bảo đảm tiêu chí môi trường, y sinh, y tế, giáo dục - đào tạo, dịch vụ và đô thị sinh thái.

Trọng tâm là hình thành các đầu mối giao thông, logistics và phân phối hàng hóa. Những đầu mối này phải gắn với mạng lưới giao thông đối ngoại và giao thông công cộng. Các đô thị cửa ngõ được tổ chức quanh nhà ga, bến bãi và trung tâm phân phối.

Trong đó, phía Bắc ưu tiên đô thị sinh thái, dịch vụ, nông nghiệp công nghệ cao và du lịch sinh thái. Phía Nam tập trung công nghiệp bảo đảm tiêu chí môi trường, logistics, y tế và các khu đô thị mới đồng bộ.

Ở phía Đông Nam, vùng cảng biển - logistics - công nghiệp - năng lượng có diện tích khoảng 99.400 - 99.800 ha. Dân số dự kiến 1,11 - 1,34 triệu người.

Khu Thương mại tự do gắn với cảng biển tại Cái Mép Hạ tạo động lực chiến lược, góp phần nâng tầm vị thế kinh tế biển và logistics của TP.HCM và vùng Đông Nam bộ. Ảnh: Cổng thông tin điện tử UBND phường Tân Phước
Khu Thương mại tự do gắn với cảng biển tại Cái Mép Hạ tạo động lực chiến lược, góp phần nâng tầm vị thế kinh tế biển và logistics của TP.HCM và vùng Đông Nam bộ. Ảnh: Cổng thông tin điện tử UBND phường Tân Phước

Đây là vùng động lực kinh tế và cửa ngõ giao thương quốc tế. Khu vực còn giữ vai trò kết nối chuỗi sản xuất, logistics và cảng biển của thành phố với Đông Nam Bộ và mạng lưới kinh tế quốc tế.

Trọng tâm phát triển là cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, logistics quốc tế, dịch vụ hàng hải và công nghiệp công nghệ cao. Các hành lang cảng biển - công nghiệp, đô thị - dịch vụ và công nghiệp - đô thị - nông nghiệp sẽ tạo nên cấu trúc không gian liên kết.

Tuy nhiên, phát triển kinh tế phải đi cùng bảo vệ môi trường. Mấu chốt là giữ các hành lang sông Thị Vải, sông Dinh và hệ thống hồ chứa. Đây là yêu cầu quan trọng để cân bằng giữa khai thác cảng biển, sản xuất công nghiệp và bảo vệ tài nguyên nước.

Cùng với vùng cảng biển, không gian du lịch ven biển cũng được xác lập vai trò riêng. Vùng Vũng Tàu - Long Hải - Hồ Tràm - Bình Châu có diện tích khoảng 45.700 - 46.100 ha. Dân số dự kiến 0,99 - 1,05 triệu người.

Khu vực này được định hướng trở thành vùng đô thị - du lịch - dịch vụ biển và sinh thái ven biển trọng điểm. Trọng tâm là nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí và chăm sóc sức khỏe tầm vóc quốc tế.

Thành phố đặt yêu cầu hạn chế bê tông hóa. Đặc biệt, không phát triển đô thị mật độ cao liên tục dọc bờ biển. Hạ tầng xanh - xanh dương, rừng, bờ biển, mặt nước và hành lang sinh thái phải được bảo vệ.

Khả năng kết nối với Cái Mép, Long Thành, Bà Rịa và trung tâm thành phố cũng được tăng cường. Đây là điều kiện để liên kết du lịch biển với các trung tâm kinh tế và giao thông lớn.

Một không gian khác là vùng phía Tây Bắc và phía Nam. Khu vực có diện tích khoảng 18.100 - 18.500 ha, dân số dự kiến 2,17 - 2,28 triệu người.

Hai tiểu vùng có định hướng riêng. Phía Tây Bắc, gồm Hóc Môn - Củ Chi, ưu tiên đô thị sinh thái, dịch vụ, logistics và công nghiệp công nghệ cao. Phía Nam, gồm Nhà Bè - Hiệp Phước, hướng đến đô thị sinh thái, cảng và logistics.

Định hướng chung là phát triển đô thị tập trung gắn với giao thông công cộng. Thành phố tăng cường kết nối đường bộ, đường sắt và đường thủy. Riêng các khu vực trũng cần tổ chức đô thị nén, nhưng vẫn duy trì tỷ lệ không gian mở lớn. Yêu cầu đặt ra là bảo đảm chức năng trữ nước và thoát nước.

TP.HCM dành hơn 130.000 ha cho sinh thái, dự trữ phát triển

Không gian sinh thái cũng chiếm vị trí quan trọng trong cấu trúc 10 vùng. Đáng kể nhất là vùng sinh thái và dự trữ phát triển, với diện tích khoảng 130.200 - 131.000 ha. Dân số dự kiến chỉ 0,84 - 0,98 triệu người.

Vùng này gồm các tiểu vùng phía Bắc, Tây Bắc và phía Đông Nam thành phố. Vai trò chính là bảo vệ nguồn nước, rừng và đa dạng sinh học. Đây cũng là khu vực phát triển nông nghiệp công nghệ cao, đồng thời tạo quỹ đất dự trữ dài hạn.

Thành phố định hướng kiểm soát chặt quá trình đô thị hóa. Việc phát triển đô thị phân tán và chuyển đổi đất nông nghiệp, đất rừng, mặt nước, vùng trữ nước có giá trị sẽ bị hạn chế.

Rừng ngập mặn Cần Giờ cần xây dựng mô hình quản lí, sử dụng khôn khéo rừng ngập mặn và đất ngập nước ven biển theo các tiêu chí của Công ước Ramsar. Ảnh: Nguyễn Chí Thành
Rừng ngập mặn Cần Giờ cần xây dựng mô hình quản lí, sử dụng khôn khéo rừng ngập mặn và đất ngập nước ven biển theo các tiêu chí của Công ước Ramsar. Ảnh: Nguyễn Chí Thành

Thay vào đó, khu vực ưu tiên nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn và du lịch sinh thái phù hợp. Hồ Dầu Tiếng, hệ thống rừng, sông suối và mạng lưới xanh - xanh dương liên tục là những cấu phần cần được bảo vệ.

Ở phía biển, vùng sinh thái biển Cần Giờ có diện tích khoảng 71.900 - 72.300 ha. Dân số dự kiến 0,56 - 0,59 triệu người.

Đây là không gian sinh thái biển đặc thù, đồng thời là cửa ngõ hướng biển của thành phố. Các chức năng phát triển gồm bảo tồn rừng ngập mặn, du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, kinh tế biển, cảng, logistics, hậu cần nghề cá và nghiên cứu biển.

Điều quan trọng là mọi hoạt động phát triển phải phù hợp với sức chịu tải sinh thái của Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ. Đô thị được tổ chức theo mô hình sinh thái, đô thị nước và đô thị hướng biển. Dân số, mật độ xây dựng và hạ tầng phải được kiểm soát theo ngưỡng môi trường.

Đối với đặc khu Côn Đảo, diện tích quy hoạch khoảng 7.500 - 8.100 ha. Dân số dự kiến 65.000 - 70.000 người.

Côn Đảo được định hướng là không gian biển đảo đặc thù. Các chức năng đô thị sinh thái, di sản, du lịch phải kết hợp với yêu cầu quốc phòng, an ninh và phát huy văn hóa địa phương.

Định hướng dài hạn là xây dựng Côn Đảo theo mô hình đảo xanh, thông minh. Việc phát triển phải dựa trên sức chịu tải của hệ sinh thái và năng lực hạ tầng. Thành phố ưu tiên bảo tồn Vườn quốc gia Côn Đảo, hệ sinh thái rừng, đất ngập nước và biển.

Du lịch chất lượng cao, hạ tầng xanh và năng lượng sạch là những hướng phát triển chủ đạo. Đây cũng là cơ sở để khai thác giá trị du lịch nhưng không đánh đổi hệ sinh thái đặc thù của đảo.

Nhìn rộng hơn, 10 vùng quản lý phát triển không đơn thuần là cách phân chia không gian địa lý. Đây là định hướng tổ chức lại các động lực kinh tế, dân cư và hạ tầng trên quy mô toàn thành phố.

Từ vùng lõi tài chính, trung tâm đổi mới sáng tạo phía Đông đến các hành lang công nghiệp, cảng biển, du lịch và sinh thái, mỗi khu vực đều có vai trò riêng. Các vùng phải được kết nối thành một chỉnh thể thống nhất.

Bài toán đặt ra là bảo đảm công nghiệp và đô thị phát triển song hành với giao thông, môi trường và chất lượng sống. Đây sẽ là yếu tố quyết định hiệu quả khai thác không gian và dư địa phát triển mới của TP.HCM.

Hoàng Bắc