Nông nghiệp thông minh

Cánh tay robot, AI và IoT chăm bữa ăn cho cua ‘tận răng’, còn làm ‘bà đỡ ’ cho cua lột vỏ

Thế Lâm • 18/11/2026 07:30

Cua lột có giá trị kinh tế cao hơn cua thịt, nhưng thời gian thu hoạch lại rất ngắn. Chỉ cần bỏ lỡ khoảng 4 giờ sau khi cua lột xác, lớp vỏ mềm sẽ cứng trở lại, khiến sản phẩm mất đi đặc tính quan trọng nhất. Seamorny đang tìm cách giải bài toán này bằng mô hình nuôi cua trong nhà, kết hợp cánh tay robot, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và hệ thống tuần hoàn nước, hướng đến sản xuất cua lột phục vụ xuất khẩu.

Cánh tay robot chăm từng bữa ăn cho cua đến “tận răng”

Seamorny là một startup trong lĩnh vực nông nghiệp thông minh, cụ thể là nuôi cua công nghệ cao, tại TP.HCM. Mô hình nuôi cua của doanh nghiệp sử dụng cánh tay robot di chuyển phía trên các dãy hộp nuôi, thực hiện thao tác cho cua ăn tự động bằng cách gắp thức ăn và thả xuống từng hộp.

Thay vì người nuôi phải đi đến từng hộp, kiểm tra và phân phối thức ăn theo cách thủ công, hệ thống robot đảm nhận công việc này theo quy trình được thiết lập. Có thể hình dung, công nghệ đang “chăm bón bữa ăn cho cua tận răng”, giảm bớt những thao tác lặp lại trong quá trình chăm sóc.

nuôi cua lột bằng cánh tay robot AI và IoT tại Seamorny-cho ăn tự động-3
Cánh tay robot tự động gắp thức ăn đang "chăm từng bữa ăn" cho cua. Ảnh: Seamorny

Theo chia sẻ của tiến sĩ Lê Mai Tùng, nhà sáng lập Seamorny, với mô hình nuôi cua ứng dụng công nghệ cao như vậy, một lao động có thể quản lý, giám sát khoảng 2.000 hộp cua, kể cả khi không sử dụng robot. Đây là chỉ số phản ánh năng suất lao động của mô hình. Năng suất và chất lượng sản phẩm còn được kỳ vọng cải thiện đáng kể. Theo tiến sĩ Tùng, mỗi mô-đun trang trại gồm một dàn nuôi với 768 hộp và một hệ thống xử lý nước. Mô hình của Seamorny có thể nâng tỉ lệ sống của cua lên trên 90%, năng suất cao gấp 10 lần phương pháp truyền thống, vốn dễ xảy ra tình trạng cua ăn thịt đồng loại, khiến năng suất và sản lượng nuôi trồng thấp.

nuôi cua lột bằng cánh tay robot AI và IoT tại Seamorny-cho ăn tự động-5
Cua đã dùng càng quắp thức ăn.

AI và IoT làm “bà đỡ” cho cua lột da tại từng vị trí

Tuy nhiên, khâu quan trọng hơn nằm ở khả năng phát hiện thời điểm cua lột xác. Các hộp nuôi cua được chia thành những ô theo dõi. Hệ thống camera kết hợp AI phân tích hình ảnh, nhận diện con cua đang lột và đánh dấu vị trí cụ thể trong dàn nuôi. Khi phát hiện sự kiện, hệ thống gửi thông báo đến điện thoại người quản lý, kèm thông tin về vị trí hộp nuôi cần kiểm tra.

Nhờ đó, người vận hành không phải dò tìm hàng trăm hộp để phát hiện cua vừa lột xác. Thay vào đó, họ có thể biết con cua nào vừa thay vỏ, nằm ở vị trí nào và cần được thu hoạch. Những thông tin, sự kiện này được truyền đến và hiển thị trên bảng điều khiển của ứng dụng điện thoại. Thông tin về từng hộp nuôi giúp người nuôi cập nhật trạng thái và theo dõi quá trình vận hành. Khi nhận được thông báo, người nuôi có thể đến kiểm tra và tiến hành thu hoạch cua lột tại hộp tương ứng.

nuôi cua lột bằng cánh tay robot AI và IoT tại Seamorny-phát hiện cua lột và thông báo đến người nuôi-biết vị trí cụ thể-9
AI phát hiện cua ở trạng thái đã lột da với vị trí cụ thể
nuôi cua lột bằng cánh tay robot AI và IoT tại Seamorny-phát hiện cua lột và thông báo đến người nuôi-7
Thông qua kết nối IoT, thông báo đến người nuôi.
nuôi cua lột bằng cánh tay robot AI và IoT tại Seamorny-phát hiện cua lột và thông báo đến người nuôi-biết vị trí cụ thể-thu hoạch cua lột-13
Người nuôi tiến hành thu hoạch cua lột.

Cua lột còn được gọi là cua vỏ mềm, có thể chế biến và ăn nguyên con. Chu kỳ từ cua trưởng thành đến khi lột xác kéo dài khoảng 20–45 ngày, trong khi cửa sổ thu hoạch chỉ khoảng 4 giờ. Theo tiến sĩ Lê Mai Tùng, sau khoảng 4 giờ, cua lột có thể cứng vỏ trở lại. Nếu nuôi theo phương thức ao truyền thống, người nuôi khó theo dõi đồng thời từng con cua để xác định chính xác thời điểm lột.

Với công nghệ nuôi của Seamorny, khâu khó nhất của nghề nuôi cua lột – xác định đúng thời điểm và đúng vị trí để thu hoạch – đã được giải quyết. Ngoài ra, việc chuyển sang nuôi cua trong hộp riêng, kết hợp camera, AI và robot, nhằm kiểm soát tốt hơn từng cá thể, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào việc quan sát thủ công.

“

Có thể xem hệ thống công nghệ như một “bà đỡ lột da” cho cua: Robot hỗ trợ chăm sóc, AI và camera phát hiện thời điểm chuyển trạng thái, IoT kết nối dữ liệu và gửi cảnh báo đến người nuôi. Giá trị của tự động hóa nằm ở khả năng thu hẹp khoảng cách giữa thời điểm cua lột xác và thời điểm con người phát hiện để thu hoạch, qua đó hạn chế nguy cơ bỏ lỡ sản phẩm có giá trị cao.

Cua lột mở thêm phân khúc giá trị trong ngành thủy sản

Thị trường xuất khẩu thủy sản Việt Nam đang tạo ra nền tảng đáng kể cho hướng đi này. Theo báo cáo từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong 10 tháng đầu năm 2026 đạt 10,459 tỉ USD (tăng 12,1% so với cùng kỳ năm trước). Trong đó, phân khúc mặt hàng cua, ghẹ và giáp xác khác mang về kim ngạch 417,6 triệu USD, ghi nhận tốc độ bứt phá mạnh mẽ nhất ngành với mức tăng trưởng lên đến 32,6%.

Mặt hàng cua xuất khẩu của Việt Nam tăng trưởng đột biến trong 10 tháng đầu năm nhờ sức mua mạnh từ Trung Quốc và Hồng Kông. Nhu cầu tiêu thụ cua sống chất lượng cao từ các vùng nuôi trọng điểm như Cà Mau, Kiên Giang (An Giang) đã thúc đẩy kim ngạch nhóm này tăng trưởng 32,6% trong 10 tháng

Trong khi đó, theo số liệu do tiến sĩ Lê Mai Tùng dẫn trong tham luận, thị trường cua toàn cầu ước tính có thể đạt gần 20 tỉ USD vào năm 2032, riêng phân khúc cua lột khoảng 1,95 tỉ USD. Việc Seamorny tập trung vào cua lột xuất phát từ khoảng chênh lệch về giá trị giữa sản phẩm cua vỏ mềm và cua thịt thông thường. Cua lột có thể được chế biến, tiêu thụ nguyên con, kể cả phần vỏ mềm, nên có khả năng tiếp cận phân khúc sản phẩm giá trị cao. Tuy nhiên, để khai thác được phân khúc này, người nuôi phải giải quyết đồng thời bài toán tỉ lệ sống, thời điểm thu hoạch và khả năng cung ứng ổn định.

Đưa công nghệ nuôi cua về ĐBSCL, hướng đến thị trường Nhật Bản

Seamorny định hướng phát triển mô hình nuôi cua trong nhà theo chiều dọc tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), nơi có lợi thế về nguồn cua và điều kiện phát triển nuôi trồng thủy sản. Thay vì chỉ tự tổ chức sản xuất, doanh nghiệp giới thiệu nhiều phương án kinh doanh để mở rộng mô hình.

Theo tiến sĩ Lê Mai Tùng, Seamorny dự kiến triển khai bốn hướng: Tự nuôi và xuất khẩu cua lột; chuyển giao công nghệ, đào tạo và hướng dẫn quy trình cho nông dân; hợp tác đầu tư theo mô-đun, trong đó doanh nghiệp vận hành trang trại và chia sẻ lợi nhuận; hoặc chuyển giao, bán công nghệ cho đối tác nuôi, sau đó thu mua sản phẩm để xuất khẩu.

Tiến sĩ Lê Mai Tùng phổ biến quy trình nuôi cua của Seamorny cho Hội nghề cá Nhật. Ảnh: Seamorny.
Tiến sĩ Lê Mai Tùng phổ biến quy trình nuôi cua công nghệ cao của Seamorny tại Nhật Bản. Ảnh: Seamorny

Cách tiếp cận này cho thấy doanh nghiệp muốn phát triển cả năng lực sản xuất lẫn mạng lưới cung ứng. Nếu chuyển giao được quy trình và công nghệ, nông dân có thể tham gia vào chuỗi sản xuất cua lột mà không nhất thiết phải tự nghiên cứu, xây dựng toàn bộ hệ thống từ đầu. Trong khi đó, Seamorny có thể tập trung vào thiết kế mô hình, kiểm soát quy trình, tiêu chuẩn chất lượng và đầu ra xuất khẩu.

Về môi trường, doanh nghiệp cho biết hệ thống có thể tiết kiệm và tái sử dụng khoảng 90% lượng nước, không xả nước bẩn ra môi trường. Lượng chất thải rắn khô được giới thiệu ở mức 14-20 kg mỗi ngày, so với khoảng 200 kg mỗi ngày ở mô hình nuôi tôm được dùng làm đối chiếu trong tham luận. Chất thải thu gom được định hướng sử dụng làm phân bón. Đây là các chỉ số do Seamorny công bố về mô hình của mình, cần được kiểm chứng thêm khi triển khai ở quy mô thương mại.

Một hướng đi quốc tế mà Seamorny đang xúc tiến là hợp tác với đối tác Nhật Bản. Kế hoạch được giới thiệu gồm thành lập công ty cùng đối tác, xây dựng thương hiệu cua lột Cà Mau tại Nhật, phổ biến quy trình nuôi với Hội nghề cá Nhật Bản và hướng đến xuất khẩu cua được nuôi tại Cà Mau sang thị trường này.

Kế hoạch là bước kết nối giữa vùng nguyên liệu ĐBSCL với thị trường tiêu thụ có yêu cầu cao, đồng thời mở ra khả năng đưa quy trình nuôi ứng dụng robot, AI và IoT đến gần hơn với nông dân Việt Nam và cả Nhật Bản. Với Seamorny, công nghệ không dừng ở việc tự động hóa một số thao tác trong trang trại. Mục tiêu xa hơn là kiểm soát được từng hộp nuôi, từng thời điểm cua lột, nâng tỉ lệ sống và tổ chức sản xuất đủ ổn định để phát triển một sản phẩm thủy sản có giá trị cao cho xuất khẩu.

Thế Lâm