AI

Doanh nghiệp Việt trước làn sóng AI: Tăng tốc ứng dụng, nút thắt ở đâu? – Bài 3:Hành trình ứng dụng AI: Doanh nghiệp Việt đang ‘mắc kẹt’ ở đâu?

Thế Lâm • 17/11/2026 14:30

AI đã được đưa vào nhiều hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam nhưng phần lớn vẫn đang ở mức độ thử nghiệm và chưa có chiến lược triển khai toàn diện. Khoảng cách này xuất phát từ nhiều vấn đề: Dữ liệu và nhân lực chưa đáp ứng, quy trình chưa được thiết kế lại, hiệu quả đầu tư khó đo lường và những lo ngại về rủi ro khi trao quyền cho AI.

Dùng AI chưa đồng nghĩa với chuyển đổi bằng AI

Việt Nam hiện có khoảng 245.000 doanh nghiệp đã sử dụng, ứng dụng AI trong hoạt động sản xuất kinh doanh, theo báo cáo nghiên cứu “Khai phá Tiềm năng AI Việt Nam 2026” của AWS. Con số này chiếm khoảng 26% doanh nghiệp Việt Nam hiện nay. Tuy nhiên, 61% doanh nghiệp trong số này vẫn đang ứng dụng AI ở giai đoạn thử nghiệm, chỉ 23% doanh nghiệp có chiến lược AI chính thức và toàn diện, và 13% có khung đo lường ROI (tỉ suất hoàn vốn) được áp dụng nhất quán.

Ở chiều ngược lại, 46% doanh nghiệp được khảo sát thừa nhận chưa có phương pháp đáng tin cậy để đo lường ROI từ AI. Khoảng cách giữa việc ghi nhận lợi ích và khả năng lượng hóa lợi ích đang đặt ra bài toán không chỉ đầu tư công cụ, mà còn là việc xây dựng hệ thống chỉ số để biết AI đang tiết kiệm bao nhiêu thời gian, giảm chi phí như thế nào, hay đóng góp ra sao vào doanh thu.

Như vậy, việc đưa AI vào sử dụng trong doanh nghiệp về mặt cảm nhận hoàn toàn có thể thấy được rằng công nghệ đã và đang giúp nhân viên hoàn thành một công việc nhanh hơn. Nhưng để mở rộng ra nhiều bộ phận, kết nối với hệ thống dữ liệu và tạo ra hiệu quả ổn định, doanh nghiệp cần nhiều điều kiện và phép tính hơn để lượng hóa.

Trong “Báo cáo Global AI Pulse quý III/2026” của KPMG cũng cho thấy, khoảng cách trong vấn đề đo lường hiệu quả không chỉ xuất hiện tại Việt Nam. Trong khảo sát 2.131 lãnh đạo doanh nghiệp ở 20 quốc gia và vùng lãnh thổ, 89% tổ chức cho biết đã ghi nhận giá trị có thể đo lường từ AI, nhưng chỉ 12% thường xuyên đánh giá giá trị tạo ra tương quan với chi phí bỏ ra. Điều đó cho thấy ngay cả khi AI đã tạo ra lợi ích, việc xác định lợi ích ấy có tương xứng với chi phí đầu tư hay không vẫn là một bài toán còn thách thức về mặt quản trị.

NoteX tại Diễn đàn Kết nối công nghệ Việt Nam Australia 2026-1
Đại diện NoteX tại Diễn đàn Kết nối công nghệ Việt Nam - Australia 2026. Ảnh: NoteX.

“Ba thiếu”: Dữ liệu, kỹ năng và khả năng thiết kế lại quy trình

Chia sẻ tại sự kiện “AWS Cloud & AI Day Hanoi” ngày 29/9/2026, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết, 54% doanh nghiệp được khảo sát cho rằng thiếu hụt kỹ năng số và AI dẫn đến cản trở quá trình ứng dụng, mở rộng công nghệ. Trong khi đó, 87% nhà tuyển dụng đánh giá đào tạo lại nhân viên hiện hữu là yếu tố quan trọng trong chiến lược AI.

Trong khi đó, ông Eric Yeo, Tổng giám đốc AWS Việt Nam, nhận định: “Cuối cùng, tiềm năng AI của Việt Nam sẽ không được khai phá chỉ bằng công nghệ. Nó sẽ được khai phá bởi con người Việt Nam - những người xây dựng, nhà sáng lập, kỹ sư, bác sĩ - sử dụng nó một cách hiệu quả”.

Trong con số 54% doanh nghiệp thiếu hụt kỹ năng số và AI được Thứ trưởng Hoàng Minh đề cập, ông Eric Yeo phân tích sâu thêm những loại kỹ năng àm doanh nghiệp đang thiếu và cần được bồi đắp: 62% về tư duy phản biện và phán đoán; 44% về lý luận đạo đức và sử dụng AI có trách nhiệm; và 51% về việc hướng dẫn nên tin vào kết quả AI như thế nào và khi nào con người nên can thiệp và bác bỏ. “Vì vậy, tương lai của công việc ở đây không phải con người đối đầu AI, mà là con người biết cách điều khiển AI, biết khi nào nên tin và khi nào nên phản biện. Đó là kỹ năng rất con người. Và hoàn toàn có thể đào tạo được”, ông Eric Yeo cho biết.

aws-3.jpg
Ông Eric Yeo trong một sự kiện của AWS tổ chức tại TP.HCM vào tháng 3/2026. Ảnh: THT.

Bà Hera Kim Ngân, Phó Chủ tịch Liên minh Phát triển năng lực AI Việt Nam, kiêm Giám đốc điều hành Công ty TNHH Wilson A.I Việt Nam, cho rằng kỹ năng viết prompt (câu lệnh) mới chỉ là bước nhập môn. Người lao động cần thêm năng lực thẩm định đầu ra, ý thức về dữ liệu, nhận diện thao túng và thiết kế quy trình.

Theo bà, nhân viên phải biết kiểm chứng số liệu, nguồn và logic của kết quả AI; phân biệt dữ liệu nào có thể đưa vào công cụ nào; nhận diện những chỉ dẫn ẩn trong email, tệp đính kèm; đồng thời biết chia nhỏ công việc, đặt các điểm kiểm tra và xác định khâu nào cần con người phê duyệt. Với doanh nghiệp, khó khăn không chỉ nằm ở việc tuyển người biết sử dụng công cụ. Năng lực cần thiết còn là khả năng đưa AI vào đúng quy trình, xác định dữ liệu đầu vào và kiểm soát kết quả đầu ra.

Như vậy, doanh nghiệp có thể tiếp cận nhiều công cụ AI, nhưng nếu nhân viên không biết đánh giá đầu ra, dữ liệu nội bộ chưa được tổ chức hoặc quy trình hóa một cách rõ ràng, hiệu quả ứng dụng sẽ bị giới hạn, thậm chí còn ẩn họa rủi ro khó lường.

“

Một điểm đáng lưu ý trong “Báo cáo Global AI Pulse quý III/2026” của KPMG: 61% tổ chức được khảo sát xem xét chi phí AI ngay từ khâu phê duyệt và 59% theo dõi chi phí trong quá trình vận hành. Dù vậy, chỉ 12% thường xuyên đánh giá giá trị AI tạo ra so với chi phí bỏ ra.

Khi AI có thể hành động, nỗi lo không còn dừng ở câu trả lời sai

Nếu chatbot AI đưa ra một câu trả lời không chính xác, con người vẫn có thể kiểm tra trước khi sử dụng. Nhưng với AI Agent được kết nối hệ thống và cấp quyền thực hiện tác vụ, một sai sót có thể dẫn đến hành động cụ thể như gửi nhầm thông tin, sửa dữ liệu hoặc thực hiện thao tác ngoài dự kiến.

Ông Nguyễn Đức Hiền, CEO HIPTECH, chia sẻ rằng doanh nghiệp đã sử dụng AI Agent để hỗ trợ xây dựng đề xuất giải pháp và báo giá. Công việc trước đây thường mất khoảng một tuần, nay được rút ngắn còn khoảng nửa ngày. Dù vậy, từ trải nghiệm triển khai, ông nhận xét: “Đa phần doanh nghiệp Việt Nam hiện nay vẫn đang ở giai đoạn “cho AI tập việc” chứ chưa dám “khoán đứt””. Cũng theo ông Hiền, phần lớn doanh nghiệp vẫn dùng AI như nhân viên hỗ trợ, giao từng việc rồi kiểm tra lại kết quả. HIPTECH cũng thận trọng trong việc cấp quyền cho AI Agent. Những công việc liên quan đến tài chính hoặc tác vụ quan trọng vẫn do con người thực hiện thủ công.

tác tử AI Agent hera kim ngân-
Bà Hera Kim Ngân (trang phục trắng) hướng dẫn học viên trong một lớp đào tạo về AI. Ảnh: NVCC.

Rủi ro cũng không chỉ đến từ việc AI tự tạo ra kết quả sai. Bà Hera Kim Ngân lưu ý, AI Agent có thể bị tác động bởi các chỉ dẫn ẩn trong email, tài liệu hoặc trang web mà nó được giao nhiệm vụ đọc. Khi hệ thống không phân biệt được nội dung cần xử lý với mệnh lệnh, AI có thể thực hiện những hành động ngoài dự kiến. Vì thế, việc cấp quyền cho AI trở thành một vấn đề quản trị. Doanh nghiệp cần xác định rõ AI được truy cập dữ liệu nào, được phép làm gì và ai chịu trách nhiệm giám sát.

Chưa đo được hiệu quả, khó thuyết phục doanh nghiệp mở rộng đầu tư

Một rào cản khác là doanh nghiệp chưa xây dựng được cách đo lường thống nhất cho các dự án AI. Nếu chỉ đánh giá bằng cảm nhận rằng công việc nhanh hơn hoặc nhân viên đỡ vất vả hơn, doanh nghiệp khó xác định công cụ nào thực sự tạo ra giá trị và nên được mở rộng.

Trường hợp Di Động Việt cho thấy một cách tiếp cận cụ thể hơn. Ông Nguyễn Ngọc Đạt, Tổng giám đốc hệ thống bán lẻ này, chia sẻ rằng doanh nghiệp đo lường ứng dụng AI thông qua thời gian xử lý, chi phí tiết giảm và tỉ lệ chuyển đổi. Những ứng dụng không chứng minh được hiệu quả sẽ được điều chỉnh hoặc dừng lại.

Trong khi đó, ông Trần Quang Đức, Trưởng phòng Digital Marketing - Ban Marketing và truyền thông - FPT Telecom, công cụ AI Agent được ứng dụng trong các hoạt động của doanh nghiệp như bán hàng, chăm sóc khách hàng, trả lời khách hàng tự động 24/7, thông tin nguồn nhân lực đều do doanh nghiệp tự xây dựng, phù hợp với nhu cầu và sự phát triển của tổ chức.

Sự khác biệt giữa theo dõi chi phí và đo lường hiệu quả kinh tế đang là một thực tế mà nhiều doanh nghiệp ứng dụng AI tại Việt Nam chưa quan tâm đúng mức hoặc chưa có giải pháp đo lường rõ ràng và hiệu quả. Trên thực tế, doanh nghiệp hoàn toàn có thể tính toán được những khoản chi cho phần mềm, hạ tầng và nhân lực, nhưng chưa chắc đã xác định được khoản đầu tư ấy giúp tăng doanh thu, giảm chi phí hay cải thiện năng suất như thế nào. Con số 46% doanh nghiệp cho biết chưa có cách đo lường ROI của AI một cách đáng tin cậy trong báo cáo nghiên cứu của AWS đã cho thấy rõ thực trạng này. Đây cũng là lý do nhiều dự án AI có thể tạo được kết quả ban đầu nhưng chưa đủ cơ sở để mở rộng và phát huy hiệu quả.

Nhìn theo hướng tháo gỡ những điểm đang “mắc kẹt”, ông Eric Yeo khuyến nghị “ba ưu tiên”: Thứ nhất là vấn đề chiến lược và quản trị. Quản trị là cách để mở rộng với sự tự tin. Thứ hai là sự đo lường. Đo lường tốt hơn là chìa khóa mở ra vòng đầu tư tiếp theo. Và thứ ba là kỹ năng. Theo ông, 57% doanh nghiệp được khảo sát cho rằng kỹ năng AI quan trọng nhất trong năm năm tới sẽ không phải kỹ thuật, mà là phán đoán - khả năng diễn giải, xác nhận và phản biện những gì AI tạo ra. Theo đó, kỹ năng AI tiếp theo là phán đoán, không phải lập trình.

Nổi bật
      Mới nhất
      Doanh nghiệp Việt trước làn sóng AI: Tăng tốc ứng dụng, nút thắt ở đâu? – Bài 3: Hành trình ứng dụng AI: Doanh nghiệp Việt đang ‘mắc kẹt’ ở đâu?
      • Mặc định

      POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO