Văn hóa - Đời sống

Nhạc AI có được bảo hộ bản quyền: Ranh giới ở sự sáng tạo của con người

Bùi Tú • 20/11/2026 21:45

Sự phát triển của âm nhạc AI đặt ra những câu hỏi mới về quyền tác giả, từ khả năng bảo hộ một ca khúc được tạo ra hoàn toàn bằng trí tuệ nhân tạo đến quyền khai thác những bản phối lại từ tác phẩm có sẵn.

Theo luật sư Đặng Thành Trí chia sẻ trong Tọa đàm "AI và âm nhạc: Công nghệ chắp cánh sáng tạo hay thay thế nhạc sĩ?" do Tạp chí Một Thế Giới tổ chức chiều 20/11, AI không tự đứng ngoài luật sở hữu trí tuệ, nhưng việc bảo hộ phải dựa trên đóng góp sáng tạo thực chất của con người và tính hợp pháp của dữ liệu đầu vào.

nhạc AI
Luật sư Đặng Thành Trí chia sẻ trong tọa đàm “AI và âm nhạc: Công nghệ chắp cánh sáng tạo hay thay thế nhạc sĩ?”.

AI có thể sáng tác, nhưng con người phải giữ vai trò quyết định

Khi những ca khúc được tạo ra hoàn toàn bằng AI ngày càng xuất hiện trên các nền tảng âm nhạc, câu hỏi về quyền tác giả không còn chỉ là một vấn đề mang tính giả định. Nếu một bài hát có đầy đủ giai điệu, ca từ, hòa âm và giọng hát được tạo ra bởi AI, ai sẽ là chủ sở hữu tác phẩm? Người viết câu lệnh, người vận hành công cụ hay chính nền tảng AI?

Tại Tọa đàm “AI và âm nhạc: Công nghệ chắp cánh sáng tạo hay thay thế nhạc sĩ?”, luật sư Đặng Thành Trí cho rằng pháp luật vẫn có thể công nhận và bảo hộ một tác phẩm được tạo ra bằng AI, nếu sản phẩm đó đáp ứng những điều kiện nhất định.

Theo ông, yếu tố quan trọng không nằm ở việc tác phẩm được tạo ra bằng công cụ truyền thống hay công nghệ AI, mà ở mức độ đóng góp sáng tạo của con người trong quá trình hình thành sản phẩm.

“Về cái con người có sự đóng góp mang tính quyết định trong việc tạo ra sản phẩm đó”, ông Trí nhấn mạnh, đồng thời cho rằng người sáng tạo phải có khả năng chịu trách nhiệm pháp lí về nội dung và tính pháp lí của bài hát.

Điều này có nghĩa AI không mặc nhiên khiến một tác phẩm mất đi khả năng được bảo hộ. Nếu con người sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ sáng tạo, từ việc định hướng nội dung, xây dựng ý tưởng, đặt câu lệnh, lựa chọn kết quả, chỉnh sửa giai điệu, ca từ đến hoàn thiện tác phẩm, thì những đóng góp đó có thể là cơ sở để xác định vai trò của con người trong quá trình sáng tạo.

Tuy nhiên, việc chỉ nhập một câu lệnh đơn giản rồi nhận về một bài hát hoàn chỉnh không đồng nghĩa người dùng đương nhiên trở thành tác giả được pháp luật bảo hộ. Vấn đề nằm ở khả năng chứng minh sự đóng góp mang tính sáng tạo và quyết định, thay vì chỉ thực hiện thao tác kĩ thuật trên một công cụ.

Luật sư Đặng Thành Trí cho rằng người sáng tạo cần lưu lại quá trình tương tác với AI, những câu lệnh đã sử dụng, các bản nháp, những lần chỉnh sửa và các bước hoàn thiện sản phẩm. Đây có thể là cơ sở để chứng minh yếu tố sáng tạo của con người trong tác phẩm.

“Bản chất AI là công cụ, mình sử dụng công cụ để nó thể hiện ra khả năng sáng tạo của mình”, ông Trí nói. Quan điểm này đặt ra một yêu cầu mới đối với người sáng tác trong thời đại AI: không chỉ tạo ra sản phẩm, mà còn cần lưu giữ dấu vết của quá trình sáng tạo để chứng minh quyền lợi của mình khi có tranh chấp.

Bản phối mới không đồng nghĩa được bỏ qua bản quyền tác phẩm gốc

Nếu với một ca khúc được tạo ra hoàn toàn bằng AI, trọng tâm pháp lí là sự đóng góp sáng tạo của con người, thì với những bản phối lại từ tác phẩm đã có, vấn đề phức tạp hơn bởi quyền tác giả của tác phẩm gốc vẫn tồn tại.

Tại tọa đàm, bản nhạc Dấu chân địa đàng của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn được phối lại bằng AI, kết hợp với giọng hát của ca sĩ AI, là ví dụ được đưa ra để thảo luận. Một sản phẩm âm nhạc có thể mang diện mạo hoàn toàn mới, nhưng nếu sử dụng giai điệu hoặc phần nhạc của một tác phẩm đã được bảo hộ, người thực hiện vẫn phải giải quyết vấn đề quyền tác giả đối với nguồn đầu vào.

Theo luật sư Đặng Thành Trí, khi sử dụng nền nhạc của một tác phẩm cũ để phối lại, người thực hiện phải xin phép tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả và bảo đảm không xâm phạm quyền lợi hợp pháp của họ.

Sau khi được phép sử dụng tác phẩm gốc và tạo ra một bản phối mới có yếu tố sáng tạo, bản phối đó có thể trở thành một sản phẩm sáng tạo độc lập, được bảo hộ đối với phần sáng tạo mới. Khi đó, người khác muốn khai thác bản phối mới cũng phải tôn trọng quyền của người tạo ra bản phối, thay vì chỉ liên hệ với chủ sở hữu tác phẩm gốc.

Dù vậy, quyền đối với bản phối không đồng nghĩa với việc người phối lại sở hữu toàn bộ ca khúc, bao gồm phần giai điệu và ca từ nguyên bản. Quyền đối với tác phẩm gốc và quyền đối với phần sáng tạo mới cần được phân biệt rõ.

Điều này cũng áp dụng với giọng hát AI. Việc sử dụng một giọng hát nhân tạo để thể hiện ca khúc không tự động loại bỏ nghĩa vụ xin phép hay trả tiền bản quyền đối với tác phẩm được sử dụng làm đầu vào.

Một sản phẩm âm nhạc có thể được tạo ra bằng công nghệ mới, nhưng nếu nền tảng sáng tạo dựa trên tác phẩm của người khác mà chưa được phép, tính mới của công nghệ không thể trở thành căn cứ hợp pháp hóa hành vi sử dụng đó.

“Đầu vào anh phải hợp pháp thì nhà nước mới công nhận”, luật sư Đặng Thành Trí nhấn mạnh khi trao đổi về trường hợp AI hát một ca khúc của Trịnh Công Sơn.

Sự phát triển của AI đang mở rộng khả năng sáng tạo âm nhạc, đồng thời khiến ranh giới giữa sáng tạo mới, sử dụng tác phẩm có sẵn và hành vi xâm phạm bản quyền trở nên khó xác định hơn. Trong bối cảnh đó, việc bảo vệ quyền tác giả không chỉ phụ thuộc vào sản phẩm cuối cùng, mà còn cần nhìn vào toàn bộ quá trình tạo ra sản phẩm, từ nguồn dữ liệu, cách sử dụng công cụ đến những đóng góp sáng tạo thực chất của con người.

AI có thể tạo ra âm nhạc, nhưng quyền sở hữu trí tuệ vẫn phải được xác lập trên cơ sở những nguyên tắc pháp lí mà công nghệ không thể thay thế.

Bùi Tú