Quân đội Mỹ trao quyền cho tác tử AI chống tin tặc, tại sao phải dè chừng?
Lục quân Mỹ chuẩn bị trao hợp đồng cho hai công ty trong Project Griffin, dự án dùng tác tử AI không chỉ phát hiện mà còn tự động ứng phó các hoạt động xâm nhập mạng quân sự.
Dù vậy, chính các chỉ huy tác chiến mạng vẫn đặt câu hỏi liệu con người đã sẵn sàng trao quyền hành động cho máy hay chưa, và việc kí hợp đồng cũng chưa đồng nghĩa với triển khai ngay công nghệ này trên mạng quân sự đang vận hành.
Project Griffin, khi AI không còn chỉ phát hiện tin tặc
Phát biểu tại hội nghị thường niên của Hiệp hội Lục quân Mỹ (AUSA) ở Washington ngày 12/10, Brandon Pugh, cố vấn chính phụ trách không gian mạng của Lục quân Mỹ, cho biết hai hợp đồng dự kiến được trao vào ngày 16/10. Trọng tâm lần này là phát triển khả năng để AI không chỉ phát hiện dấu hiệu xâm nhập mà còn tự động thực hiện các biện pháp ứng phó. Theo ông Pugh, hệ thống có thể hành động trong giới hạn do con người đặt ra hoặc phối hợp trực tiếp với người vận hành. Ông gọi đây là bước tiến chưa từng có của Lục quân Mỹ, song từ chối tiết lộ danh tính hai công ty trước khi hợp đồng được công bố.
Project Griffin ra đời sau một cuộc diễn tập trên bàn hồi tháng 4, khi lãnh đạo Lục quân Mỹ cùng các giám đốc doanh nghiệp công nghệ tìm cách ứng phó với kịch bản hàng nghìn cuộc tấn công mạng tự động diễn ra cùng lúc. Từ khoảng 20 đề xuất ban đầu, quân đội chọn ra ba hướng ưu tiên. Ngoài Project Griffin, hai hướng còn lại tập trung phát triển tác tử AI để đánh lừa kẻ tấn công và kiểm tra mức độ an toàn của hệ thống mạng cũng như các nhà cung cấp. Đến tháng 8, Lục quân Mỹ mở đợt tuyển chọn giải pháp từ doanh nghiệp, thu hút 108 hồ sơ và rút gọn danh sách xuống còn 10 ứng viên vào vòng cuối.
Một thành phần quan trọng của Project Griffin là hệ thống IRON (Nút điều phối và phản ứng thông minh). Theo hồ sơ mời thầu được DefenseScoop trích dẫn, IRON được thiết kế để tiếp nhận cảnh báo từ nhiều nguồn gần như theo thời gian thực, phân biệt nguy cơ thực sự với cảnh báo sai và tự động triển khai biện pháp ngăn chặn. Chẳng hạn, hệ thống có thể sử dụng các công cụ bảo mật sẵn có như Microsoft Defender để cách li thiết bị bị xâm nhập hoặc chặn kết nối độc hại. Lục quân Mỹ yêu cầu IRON hỗ trợ bảy nhóm chức năng, từ tạm thời chặn kết nối qua tường lửa đến vá lỗ hổng bảo mật. Mọi hành động của AI đều phải được ghi lại để con người có thể kiểm tra khi cần.
Để hạn chế rủi ro khi AI tự hành động, Lục quân Mỹ yêu cầu IRON phải có nhiều cơ chế kiểm soát. Người quản trị có thể thiết lập mức độ tin cậy cần thiết trước khi hệ thống thực hiện từng biện pháp phòng vệ. IRON cũng phải có công tắc dừng khẩn cấp để chặn trong vài giây các hành động tự động có mức rủi ro cao đang chờ thực hiện, cùng chức năng hoàn tác những lệnh mà AI đã kích hoạt. Theo Pugh, chính các doanh nghiệp đã đề xuất hình thức tuyển chọn giải pháp mở, thay vì để quân đội quy định sẵn mọi yêu cầu kĩ thuật, nhằm tận dụng những công nghệ và ý tưởng mà phía chính phủ có thể chưa biết đến.
Lục quân cần tác tử AI
Lục quân Mỹ hiện đã có những công cụ AI hỗ trợ phát hiện tấn công mạng. Điển hình là Panoptic Junction, hệ thống do Bộ Tư lệnh Tác chiến mạng Lục quân (ARCYBER) phát triển, được đưa vào thử nghiệm trong 12 tháng với Bộ Tư lệnh Tác chiến mạng Mỹ từ cuối năm 2024. Công cụ này có khả năng theo dõi và phát hiện những hoạt động bất thường, kể cả các cuộc tấn công lợi dụng phần mềm và tiện ích hợp pháp có sẵn trong hệ thống để che giấu hành vi xâm nhập. Theo Pugh, những công cụ như Panoptic Junction có tỉ lệ phát hiện hoạt động độc hại đạt gần 90%.
Nhưng phát hiện được mối đe dọa mới chỉ là bước đầu. Lục quân Mỹ vẫn chủ yếu dựa vào nhân sự để xử lí các sự cố, trong khi lực lượng chuyên trách có hạn. Theo Wayne Sok, quan chức phụ trách sản phẩm phòng thủ mạng, quân đội hiện vẫn ứng phó với các cuộc tấn công ở “tốc độ con người”, trong khi cần tiến tới khả năng phản ứng ở “tốc độ máy”.
Việc tin tặc ngày càng dùng AI để tăng tốc tấn công cũng tạo thêm sức ép lên hệ thống phòng thủ. Tháng 11/2025, Anthropic công bố đã ngăn chặn một chiến dịch gián điệp mạng do nhóm tin tặc được cho là có sự hậu thuẫn của nhà nước Trung Quốc tiến hành. Trong chiến dịch này, AI đảm nhiệm khoảng 80 đến 90% thao tác tấn công, với khoảng 30 tổ chức nằm trong danh sách mục tiêu. Nếu đối phương triển khai hàng nghìn tác tử AI cùng lúc, như kịch bản Lục quân Mỹ từng diễn tập, đội ngũ chuyên gia an ninh mạng có thể không kịp xử lí lượng cảnh báo khổng lồ bằng phương pháp thủ công.
Phát hiện cuộc tấn công nhưng không kịp ngăn chặn cũng giống như chuông báo động reo mà không có ai đến xử lí. Lục quân Mỹ muốn sử dụng tác tử AI để rút ngắn khoảng thời gian từ lúc nhận diện mối đe dọa đến khi ứng phó. Thực tế, từ tháng 4/2026, ARCYBER đã thành lập Task Force Lexington để phát triển các tác tử đảm nhận công việc như phân tích hệ thống máy chủ và xử lí dữ liệu. Một số tác tử đã thực hiện nhiệm vụ trên mạng Bộ Quốc phòng, nhưng chỉ trong phạm vi được cho phép và dưới sự giám sát của con người. Theo Trung tướng Christopher Eubank, Tư lệnh ARCYBER, quân đội vẫn chưa trao cho chúng quyền tự đưa ra những quyết định có rủi ro mà không có con người kiểm soát.
Tác tử AI vẫn phải bị “giữ dây cương”
Với các tác tử của Project Griffin, Eubank cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở khả năng của công nghệ mà còn ở việc con người có sẵn sàng để AI tự hành động hay không. Theo ông, lâu nay việc vá lỗ hổng và khắc phục sự cố đều do chuyên gia trực tiếp thực hiện. Vì vậy, trước khi giao những nhiệm vụ này cho AI, quân đội phải xác định rõ hệ thống được phép làm gì và kiểm tra kết quả ra sao. “Còn rất nhiều việc phải làm”, ông nhấn mạnh.
Lục quân Mỹ đang phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp để xác định những công việc có thể giao cho AI tự thực hiện, trước khi thử nghiệm hệ thống theo quy trình kiểm soát nghiêm ngặt trên mạng quân sự. Hai công ty được chọn có thể cùng phát triển giải pháp hoặc triển khai độc lập để quân đội đánh giá hiệu quả.
Rủi ro mất kiểm soát tác tử AI đã xuất hiện trong thực tế, dù ở một môi trường khác. Từ ngày 9 đến 13/7/2026, trong một đợt kiểm thử an ninh mạng nội bộ của OpenAI, các tác tử sử dụng mô hình của hãng đã vượt qua cơ chế cách li, tự kết nối Internet và xâm nhập hạ tầng vận hành của Hugging Face. Theo báo cáo điều tra của Hugging Face, chúng khai thác những điểm yếu trong hệ thống xử lí dữ liệu để đọc tệp nội bộ và thực thi mã ngoài phạm vi cho phép. Các nhà điều tra khôi phục được khoảng 17.600 hành động từ nhật kí hoạt động, đồng thời xác nhận năm bộ dữ liệu liên quan đến các bài kiểm thử an ninh mạng đã bị truy cập. Sau sự cố, OpenAI cách li trọng số của mô hình nghiên cứu liên quan và tăng cường các biện pháp kiểm soát. Wayne Sok coi đây là một lời cảnh tỉnh, lưu ý rằng hậu quả ấy còn xảy ra ngoài ý muốn. “Giờ hãy nghĩ tới những tác động có chủ đích mà đối phương muốn gây ra, và chúng tôi đang cố đi trước điều đó”, ông nói.
Ngay cả những tác tử AI được giao nhiệm vụ phòng thủ cũng có thể trở thành mục tiêu của tin tặc. Ông Sok cảnh báo rằng nếu triển khai thiếu an toàn, quân đội có nguy cơ vô tình tạo thêm điểm yếu để đối phương khai thác. Chi phí vận hành các tác tử cũng cần được tính toán để tránh trở thành gánh nặng khi triển khai trên diện rộng. Trong khi đó, cố vấn Pugh thừa nhận việc cho phép AI tự đưa ra quyết định và thực hiện các biện pháp phòng vệ vẫn đặt ra nhiều vấn đề về chính sách và pháp lí.
Trong tình huống xấu, một tác tử AI có thể đánh giá nhầm mối đe dọa, vô tình cô lập máy chủ quan trọng hoặc triển khai bản vá khiến hệ thống gián đoạn, thậm chí ảnh hưởng đến liên lạc của một sở chỉ huy giữa lúc tác chiến. Vì vậy, khả năng dừng khẩn cấp và hoàn tác các quyết định của AI là yêu cầu không thể thiếu. Việc trao hợp đồng dự kiến vào ngày 16/10 mới chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn hơn đối với Lục quân Mỹ là xác định có thể trao cho AI bao nhiêu quyền tự hành mà vẫn bảo đảm con người kiểm soát được hệ thống.
