Quân đội Trung Quốc chuẩn bị đưa robot hình người từ sàn đấu ra chiến trường

Tại Giải đấu Robot hình người Thế giới lần thứ hai tổ chức ở Bắc Kinh (thủ đô Trung Quốc) hồi tháng 8, các robot đã trình diễn màn nhảy cao, đấu võ, khiêu vũ và chạy nước rút.

Robot hình người Tiangong Ultra hoàn thành quãng đường 100 m trong 8,64 giây, bỏ xa kỉ lục thế giới 9,58 giây của huyền thoại Usain Bolt.

Khán giả vừa trầm trồ trước khả năng ngày càng tiến bộ của những robot hình người này, vừa bật cười trước những pha vụng về nhanh chóng trở thành trò cười trên mạng.

Sau khi sự kiện kết thúc, tờ PLA Daily - báo chính thức của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) - đã kêu gọi các nhà nghiên cứu đẩy nhanh việc đưa những công nghệ robot tiên tiến từ phòng thí nghiệm ra thao trường, hướng tới phát triển robot có thể tham gia chiến đấu.

Trung Quốc đang đẩy nhanh nghiên cứu ứng dụng robot hình người trong quân sự và lên kế hoạch cho khả năng triển khai chúng cho chiến tranh trong tương lai, theo phân tích từ Reuters dựa trên hơn 100 hồ sơ đấu thầu và mua sắm quân sự, các nghiên cứu học thuật, bằng sáng chế, ấn phẩm chính thức, hồ sơ chính phủ và tài liệu của những công ty quốc phòng.

Các hồ sơ này trước đây chưa được công bố, cho thấy những cơ sở quân sự Trung Quốc đang kiểm tra robot hình người theo yêu cầu của chiến trường, tìm cách mua robot và công nghệ để huấn luyện chúng, đồng thời nghiên cứu cách robot có thể hoạt động cùng binh sĩ. Hoạt động này tăng tốc trong năm 2025 và 2026, tập trung vào khả năng nhận biết môi trường, thao tác với vật thể và dữ liệu huấn luyện cho robot.

Theo BofA Global Research - bộ phận phân tích và nghiên cứu chiến lược toàn cầu thuộc Bank of America (Mỹ), các nhà sản xuất Trung Quốc chiếm khoảng 95% lượng robot hình người xuất xưởng trên toàn cầu trong năm 2025. Vị thế thống trị trên thị trường thương mại này giúp PLA tiếp cận một ngành công nghiệp đang mở rộng nhanh chóng, đồng thời phát triển các ứng dụng riêng cho quân sự.

Nghiên cứu về robot trong lĩnh vực quốc phòng của Trung Quốc cho thấy công nghệ quân sự trên toàn thế giới đang thay đổi nhanh như thế nào. Trong cuộc chiến Nga - Ukraine, các máy bay không người lái bán tự động sử dụng AI để dẫn đường và xác định mục tiêu đã làm thay đổi hoạt động trinh sát và tấn công, trong khi robot được sử dụng để vận chuyển hàng tiếp tế và đưa thương binh ra khỏi khu vực nguy hiểm.

Reuters trước đây từng ghi nhận nỗ lực của quân đội Trung Quốc nhằm rút kinh nghiệm từ cuộc xung đột đẫm máu nhất ở châu Âu kể từ Thế chiến II.

Sự chuyển biến này đang thúc đẩy quân đội nhiều nước trên thế giới quan tâm hơn đến các hệ thống tự động.

“Khả năng đưa robot đến những nơi mà chúng ta không muốn con người phải đặt chân tới là một trong những lí do thuyết phục nhất để phát triển robot ngay từ đầu. Nếu mất một robot đồng nghĩa với việc tránh được cái chết của một con người, robot có thể trở thành lực lượng có thể chấp nhận hi sinh”, Dennis Hong, giáo sư kỹ thuật cơ khí và hàng không vũ trụ tại Đại học California - Los Angeles (Mỹ), cho hay.

Bộ Quốc phòng Trung Quốc và Đại học Công nghệ Quốc phòng Trung Quốc (NUDT), cơ sở nghiên cứu hàng đầu của PLA, không trả lời câu hỏi về các ứng dụng quân sự của robot hình người.

Reuters không tìm thấy bằng chứng cho thấy Trung Quốc đã triển khai robot hình người có vũ trang cùng một đơn vị PLA đang hoạt động. Hiện các robot hình người này vẫn tiêu tốn nhiều năng lượng và hoạt động thiếu ổn định bên ngoài môi trường trình diễn được kiểm soát.

Aaron Johnson, giáo sư kỹ thuật cơ khí tại Đại học Carnegie Mellon (Mỹ), cho rằng chiến trường thực tế có quá nhiều biến số và đặt ra những thách thức lớn với khả năng xử lí các tình huống khó đoán của robot.

Lực lượng tấn công đô thị

Trung Quốc đã hình dung ra một vai trò cho robot hình người trong tác chiến đô thị.

Sáu robot chiến đấu, gồm robot hình người, chó robot hoặc phương tiện không người lái, sẽ được chia thành hai đội xung kích. Phối hợp với bộ binh, các robot sẽ tiến hành rà soát một tòa nhà do đối phương kiểm soát, từng tầng và từng phòng.

Kịch bản này được mô tả trong một nghiên cứu công bố tháng 8/2025 tại trung tâm thử nghiệm của Đại học Công nghệ Quốc phòng Trung Quốc ở thành phố Tây An. Nghiên cứu xây dựng mô hình một lực lượng tấn công đô thị sử dụng các thiết bị mà nhóm tác giả dự đoán có thể được đưa vào sử dụng trong vòng 5 - 10 năm tới. Tuy nhiên, nghiên cứu không nêu rõ robot sẽ được phép sử dụng vũ lực trong những trường hợp nào, mang loại vũ khí gì hay xử lí ra sao khi gặp dân thường.

Juo-Min Chou, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Loan, cho rằng những tiến bộ về khả năng giữ thăng bằng, nhận biết môi trường và thời gian hoạt động có thể giúp robot hình người phát huy hiệu quả trong các địa điểm như tòa nhà, đường hầm hoặc bên trong tàu.

“Về lí thuyết, hai tay và hai chân của robot có thể kết hợp khả năng di chuyển, leo trèo và thao tác với vật thể”, bà nói.

Với những nhiệm vụ trinh sát hoặc hậu cần đơn giản hơn, robot bốn chân, robot bánh xích hoặc robot bánh xe thường sẽ rẻ hơn và dễ triển khai trên quy mô lớn, theo Juo-Min Chou.

Tháng 12/2025, Bộ Tư lệnh Chiến khu miền Đông của PLA công bố một video do AI tạo ra, trong đó có các robot quân sự như robot hình người và robot bốn chân, áp đảo lực lượng phòng thủ Đài Loan trong một kịch bản xung đột giả định cho tương lai.

Mỹ cũng nghiên cứu khả năng sử dụng robot hình người trên chiến trường

Trung Quốc không phải nước duy nhất nghiên cứu khả năng sử dụng robot hình người trên chiến trường. Năm 2025, Lục quân Mỹ đã phát động một cuộc thi nhằm phát triển robot hình người phục vụ quân sự, với mục tiêu để chúng có thể phối hợp và hỗ trợ binh sĩ trong tương lai.

Lục quân Mỹ cho biết các vai trò tiềm năng gồm trinh sát, bảo vệ, dọn chướng ngại vật, xử lí vật liệu nguy hiểm cũng như thực hiện các nhiệm vụ tấn công và phòng thủ tại địa hình đô thị. Tối đa 10 đội lọt vào vòng chung kết sẽ thử nghiệm hệ thống cùng các chuyên gia quân sự Mỹ trong tháng 8 - 9/2026. Sau đó, chính phủ Mỹ có thể trao các hợp đồng tiếp theo với tổng giá trị lên tới 1,25 triệu USD.

Tuy nhiên, ngành công nghiệp robot Mỹ hiện vẫn tụt xa Trung Quốc trong việc phát triển robot hai chân và bốn chân.

Tháng trước, Reuters đưa tin Unitree (Trung Quốc) đã dựa trên một số công nghệ robot bốn chân được phát triển từ các chương trình nghiên cứu do quân đội Mỹ tài trợ để tạo ra những mẫu robot chó bán chạy của hãng. Unitree là một trong những nhà sản xuất robot hình người và robot bốn chân hàng đầu thế giới.

Lầu Năm Góc và Lục quân Mỹ không bình luận về vấn đề này.

Xâm nhập phía sau tuyến phòng thủ của đối phương

Sự quan tâm của Trung Quốc với ứng dụng quân sự của robot hình người bắt đầu tăng lên từ năm 2024.

Trong năm đó, NUDT và Học viện Khoa học Quân sự Trung Quốc tổ chức một diễn đàn công nghệ quốc phòng, trong đó có phiên thảo luận về ứng dụng quân sự của các hệ thống robot hình người.

Một năm sau, NUDT bắt đầu thể hiện rõ hơn quan điểm xem robot hình người là công cụ có thể sử dụng trên chiến trường. Trong cuộc thi do trường tổ chức vào tháng 6/2025, các robot phải thực hiện bài mô phỏng “xâm nhập phía sau tuyến phòng thủ của đối phương”.

Theo website của NUDT, robot được yêu cầu tiến vào một khu vực, lập bản đồ và xác định các mục tiêu.

Một nội dung thi khác mô phỏng việc robot được sử dụng tại các căn cứ quân sự để kiểm tra danh tính, giám sát việc chấp hành kỷ luật và tuần tra an ninh.

Trường đại học chuyên nghiên cứu quân sự này mô tả cuộc thi một phần như môi trường để kiểm chứng công nghệ robot hình người, qua đó từng bước “tiến ra chiến trường”.

Các hồ sơ mua sắm quân sự cùng thời điểm cũng phản ánh mục tiêu cuối cùng đó.

Tháng 5/2025, PLA phát hành hồ sơ mời thầu mua một robot hình người, gồm cả lắp đặt và đào tạo kỹ thuật. Bốn tháng sau, một hồ sơ mua sắm khác, sử dụng địa chỉ email của NUDT làm thông tin liên hệ, tìm kiếm “hệ thống giúp robot hình người nhận biết môi trường và thao tác linh hoạt với vật thể”.

Các hồ sơ không cung cấp nhiều chi tiết. Reuters không thể xác định các gói thầu này có được thực hiện hay không. Nếu có, cũng không rõ công ty nào giành được hợp đồng hoặc mẫu robot nào được cung cấp.

Tháng 6/2026, PLA lập ngân sách khoảng 300.000 USD cho một hệ thống thu thập và gắn nhãn dữ liệu camera, radar cùng chuyển động dành cho robot hình người, gồm cả thông tin về những địa hình mà robot có thể di chuyển qua.

Các thông số kỹ thuật cho thấy sự quan tâm của quân đội Trung Quốc đang mở rộng từ cơ thể robot sang các hệ thống nhận biết môi trường, thao tác và huấn luyện mà những học giả quốc phòng cho rằng rất cần thiết để đưa robot hình người vượt ra khỏi màn trình diễn trong môi trường được kiểm soát.

Điều khiển robot hình người từ xa

Đến năm 2026, việc phát triển robot hình người đã mở rộng từ giới nghiên cứu quân sự sang ngành công nghiệp quốc phòng Trung Quốc.

Robot Fuxi do Norinco, tập đoàn quốc phòng thuộc sở hữu nhà nước Trung Quốc, sản xuất là một ví dụ. Tài liệu do Norinco công bố hồi tháng 8 mô tả robot hình người kích thước tương đương con người này có thể thực hiện nhiệm vụ canh gác, trinh sát trong mọi điều kiện thời tiết, tuần tra thông minh và các công việc nguy hiểm.

Theo Norinco, Fuxi có thể kết nối với hệ thống điều khiển từ xa, cho phép con người vận hành robot từ một địa điểm khác.

Việc con người điều khiển robot từ xa, thay vì để robot tự đưa ra toàn bộ quyết định, có thể giải quyết một trong những thách thức lớn nhất của robot hình người hiện nay, theo nhận định từ nhiều chuyên gia.

Norinco không trả lời khi được đề nghị bình luận.

Malcolm Davis, chuyên gia phân tích cấp cao tại Viện Chính sách Chiến lược Úc, cho rằng robot hình người hiện chưa phải là hệ thống chiến đấu thực tế trên chiến trường. “Nhưng trong 5 - 10 năm tới, điều đó hoàn toàn có thể xảy ra”, ông nói.

Ngay cả khi được điều khiển từ xa ở thời điểm hiện tại, những hệ thống robot hình người được thiết kế để triển khai tự động cuối cùng vẫn sẽ phải đối mặt với các tình huống khó xử về đạo đức.

Luật chiến tranh yêu cầu các lực lượng phải phân biệt giữa chiến binh và dân thường, đồng thời không tấn công những người bị thương hoặc đã đầu hàng.

Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế (ICRC) cảnh báo rằng vũ khí tự động có thể gặp khó khăn trong việc nhận biết chính xác các dấu hiệu đầu hàng vì những đánh giá như vậy phụ thuộc vào bối cảnh, hành vi và ý định.

Quân đội Mỹ yêu cầu các hệ thống vũ khí tự động phải trải qua đánh giá pháp lí và kiểm tra trong những điều kiện thực tế, đồng thời chỉ huy và người vận hành phải đưa ra phán đoán phù hợp khi sử dụng vũ lực.

Bộ Quốc phòng Trung Quốc cho biết hồi tháng 3 rằng các vũ khí sử dụng AI vẫn phải nằm dưới sự kiểm soát của con người.

Những lo ngại này không ngăn Trung Quốc tiếp tục nghiên cứu ứng dụng quân sự của robot hình người.

Wang Yonghua, nhà nghiên cứu tại Học viện Khoa học Quân sự Trung Quốc, viết trong một bài bình luận hồi tháng 11/2025 rằng robot hình người vẫn còn nhiều vấn đề chưa được giải quyết về khả năng di chuyển, nhận thức và trí tuệ.

Theo ông, để robot hình người được sử dụng rộng rãi trong quân sự, cần có những đột phá về công nghệ, giảm chi phí sản xuất và đạt quy mô sản xuất công nghiệp.

Nếu những điều kiện đó được đáp ứng, "robot hình người sẽ tràn vào chiến trường", Wang Yonghua viết.