Quốc hội bàn chuyện dự trữ dữ liệu trong kỷ nguyên số
Đại biểu Quốc hội đề nghị quy định về dự trữ dữ liệu số và tài nguyên số, bao gồm dữ liệu nền tảng, dữ liệu dùng chung, tài nguyên số chiến lược...
Ngày 26.11, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Dự trữ quốc gia (sửa đổi). Một trong những nội dung được nhiều ý kiến quan tâm là cần chuyển đổi số mạnh mẽ cho các kho hàng dự trữ.
Đại biểu Điểu Huỳnh Sang (Đồng Nai) khẳng định, trong bối cảnh kinh tế, xã hội và an ninh quốc gia đang đặt ra nhiều thách thức mới. Tuy nhiên, hệ thống kho vẫn còn lạc hậu về cơ sở hạ tầng và thiếu công nghệ bảo quản hiện đại. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả lưu trữ và ứng phó trong các tình huống khẩn cấp.
Theo bà Sang, đến nay, các bộ, ngành đã xây dựng mới 39 điểm kho dự trữ quốc gia theo quy hoạch được phê duyệt. Hệ thống kho dự trữ quốc gia hiện nay chưa đồng bộ, còn nhỏ lẻ, dàn trải và nhiều kho cũng xuống cấp. Một số bộ, ngành hiện nay phải tận dụng nhiều kho cũ để đựng hàng dự trữ quốc gia.
“Việc chậm cải tiến hạ tầng và công nghệ trong hệ thống kho dự trữ quốc gia sẽ dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng, lãng phí ngân sách Nhà nước và ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng trong các tình huống cấp bách như thiên tai, dịch bệnh và biến động thị trường lớn. Trong khi đó thì yêu cầu thực tiễn đòi hỏi xử lý rất nhanh và khả năng truy xuất nguồn gốc tức thời và độ chính xác cao” – Đại biểu Sang phân tích.
Theo bà Sang, để quá trình số hóa hệ thống kho lưu trữ quốc gia đạt hiệu quả, cần có một chính sách đầu tư lâu dài và quy hoạch tổng thể từ trung ương đến địa phương. Ban soạn thảo phải làm rõ về nguồn lực đầu tư hiện đại hóa các điểm kho dự trữ theo tiêu chí là công nghiệp, hiện đại, số hóa. Ngoài ra cần làm rõ về công tác quản lý, vận hành, phân tích dữ liệu các kho dự trữ quốc gia vì trong dự thảo luật thì hiện nay cũng chưa rõ”.
Đồng tình với quan điểm trên, đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) cho rằng dự thảo đưa nội dung chuyển đổi số, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới vào luật là hướng đi rất đúng, tuy nhiên vẫn còn thiếu một số quy định mang tính nền tảng.
“Luật cần có tiêu chuẩn kỹ thuật về kho lạnh, kho xăng dầu, kho vật tư đặc chủng, có hệ thống cảm biến theo dõi điều kiện môi trường, giám sát cháy nổ và tự động cảnh báo. Bổ sung quy định về cơ sở dữ liệu dự trữ quốc gia cấp quốc gia phục vụ dự báo thị trường, điều tiết giá và ra quyết định nhập, xuất kịp thời. Hệ thống dữ liệu này phải kết nối liên thông giữa các bộ, ngành và được vận hành theo thời gian thực”, ông Bình đề nghị
Đại biểu Lê Thị Thanh Lam (Cần Thơ) đề nghị bổ sung quy định về dự trữ dữ liệu số và tài nguyên số, bao gồm dữ liệu nền tảng, dữ liệu dùng chung, tài nguyên số chiến lược, hạ tầng số trọng yếu và các cấu phần công nghệ lõi phục vụ cho kinh tế, xã hội và ứng phó khẩn cấp.
“Việc bổ sung này giúp đồng bộ với định hướng của Chính phủ, theo kịp xu thế quốc tế và tạo tầm nhìn dài hạn cho luật, bảo đảm nền dự trữ quốc gia hiện đại, linh hoạt và bền vững trong kỷ nguyên số”, bà Lam nhận định.
Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (TP.HCM) cũng đề nghị xem xét bổ sung yêu cầu 100% kho dự trữ quốc gia phải được số hóa, giám sát tự động bằng công nghệ hình ảnh và cảm biến. Đây là yêu cầu phù hợp với điều kiện thiên tai và an ninh phi truyền thống, giảm rủi ro cháy nổ, hư hỏng hàng hóa và giúp công tác quản lý minh bạch, kịp thời, chính xác.
Bên cạnh đó, cần xem xét bổ sung nhiệm vụ phát triển mô hình dự trữ thông minh để dự báo nhu cầu, biến động thị trường và xác định cơ cấu hàng dự trữ. Việc ứng dụng công nghệ thông minh giúp nhà nước dự báo sớm rủi ro khan hiếm, tăng hiệu quả điều tiết thị trường và giảm thời gian phản ứng chính sách.
Phòng chống lợi ích nhóm trong mua bán hàng dự trữ
Ban soạn thảo xem xét quy định rõ tiêu chí đánh giá thời điểm, giá mua, giá bán và cần có cơ chế phòng ngừa lợi ích nhóm trong mua bán hàng dự trữ quốc gia. Nếu thiếu cơ chế kiểm soát, việc bán hàng dự trữ vào thời điểm thị trường biến động có thể dẫn đến thất thoát ngân sách và trục lợi chính sách.
Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Thành phố Hồ Chí Minh)
Bổ sung cơ chế kiểm soát then chốt
Dự thảo luật còn thiếu các biện pháp ngăn ngừa đầu cơ, thao túng giá và lợi ích nhóm. Quy định cho phép bán trực tiếp rộng rãi mọi đối tượng hoặc bán chỉ định trong một số trường hợp, dễ dẫn đến thất thoát lớn nếu không có cơ chế giám sát đầy đủ.
Để bảo vệ tài sản công và giữ ổn định thị trường, cần bổ sung các cơ chế kiểm soát then chốt như khi giá thị trường biến động bất thường trên 15% trong vòng 30 ngày, cơ quan dự trữ phải báo cáo Bộ Tài chính để xem xét tạm dừng mua bán. Mọi quyết định bán trực tiếp phải công khai danh sách đơn vị mua và giá bán; mua bán hàng chiến lược cần có cơ chế kiểm soát độc lập và giám sát bởi Kiểm toán Nhà nước.
Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Huế)