Robot hình người Trung Quốc bước vào 'cuộc chiến' về giá

Gần đây chương trình Gala Tết nguyên đán 2026 của Đài truyền hình trung ương Trung Quốc (CCTV) vừa hoàn thành buổi tổng duyệt đầu tiên, với điểm nhấn tiếp tục là các tiết mục văn nghệ do robot biểu diễn. Thậm chí trước đó có thông tin nhiều công ty robot giành quyền tài trợ rất gay gắt, đặc biệt cạnh tranh khốc liệt nhất là giữa Agibot với Unitree.

Từ khi gây sốt bằng màn trình diễn múa dân gian trong chương trình Gala Tết nguyên đán năm ngoái, robot - đặc biệt là robot hình người - không chỉ trở thành chủ đề nóng của giới công nghệ mà còn châm ngòi cho một cuộc “chạy đua vũ trang” quy mô toàn cầu, thu hút lượng vốn đầu tư khổng lồ. Tính đến nay AheadForm (công ty phát triển robot hình người thuộc Xiaomi) đã hoàn thành 4 vòng gọi vốn thành công liên tiếp. Galaxy Universal phá vỡ kỷ lục số vốn huy động được trong một vòng cũng như tổng số vốn đầu tư tích lũy. Còn “ông lớn” Agibot hoàn thành thương vụ mua lại công ty Thượng Vỹ chuyên phát triển vật liệu mềm cho robot.

Giai đoạn thương mại hóa rộng rãi cũng mở màn. Sản phẩm thứ 5.000 của Agibot vừa xuất xưởng trong năm nay. Tổng giá trị số đơn đặt hàng robot hình người của Ubtech vượt quá 1,4 tỷ Nhân dân tệ. Unitree ra mắt cửa hàng ứng dụng robot hình người, khuyến khích bên thứ ba đóng góp cho nỗ lực phát triển chung của ngành.

Cuộc chiến giá và dịch vụ cho thuê

Không muốn robot chỉ là công nhân dây chuyền lắp ráp mà phải có thể phục vụ mọi mặt của cuộc sống, các công ty không ngần ngại triển khai chiến lược cạnh tranh bằng giá đồng thời triển khai dịch vụ cho thuê.

Gần đây Thượng Vỹ ra mắt robot hình người cỡ nhỏ điều khiển bằng lực toàn thân đầu tiên trên thế giới tên Khởi Nguyên 1. Thiết bị chỉ nhẹ bằng khoảng 1/8 robot hình người kích thước thông thường, được đánh giá là sản phẩm mang tính bước ngoặt để tham gia cuộc chiến giá.

Trong khi đó, Kình Thiên - nền tảng cho thuê robot hình người đầu tiên trên thế giới - nhanh chóng tung gói dịch vụ thuê giá ưu đãi ngắn hạn cho cá nhân lẫn doanh nghiệp nhỏ trên địa bàn 10 thành phố trọng điểm như Bắc Kinh, Thượng Hải, Thẩm Quyến, Quảng Châu. Người có nhu cầu dễ dàng đặt dịch vụ qua Wechat.

Thật ra cuộc chiến giá đã bắt đầu từ nửa cuối năm 2025, với Unitree “khai pháo” bằng robot hình người Unitree R1 giá 39.000 tệ (5.602 USD) vào tháng 7. Sang tháng 10 Noetix tung ra robot hình người cỡ nhỏ chưa đến 10.000 tệ (khoảng 1.400 USD). Cùng thời điểm đó Bootster cũng trình làng thiết bị dưới 30.000 tệ (4.300 USD), hiện đang giao hàng hàng loạt. Tất cả đều rẻ hơn rất nhiều so với sản phẩm tương tự do công ty Mỹ sản xuất (giá tối thiểu 20.000 USD, mẫu tiên tiến phục vụ công nghiệp lên đến vài trăm nghìn USD).

Tại sao robot hình người Trung Quốc lại có thể giảm giá đáng kể đến vậy? Lý do chính là chi phí kỹ thuật tiếp tục giảm và công nghệ ngày càng tiến bộ. Giới truyền thông dẫn nguồn tin nội bộ tiết lộ cảm biến lực 6 chiều mà công ty Fourier từng tuyên bố sắp ra mắt có giá dưới 5.000 tệ, khiến giá robot thành phẩm hạ xuống dưới 10.000 tệ. Trên Khởi Nguyên 1, nhóm phát triển thay khớp nối truyền thống kích thước ngang nắm tay bằng khớp nối chỉ như quả trứng – đảm bảo giữ vững hiệu suất hoạt động, chỉ tối ưu hóa vật liệu cùng cấu trúc.

Cạnh tranh bằng giá sẽ giúp robot hình người cỡ nhỏ tiếp cận được hàng nghìn hộ gia đình. Còn dịch vụ cho thuê góp phần đưa robot thâm nhập nhiều ngành nghề khác nhau.

Kình Thiên đang phủ sóng khắp 50 thành phố lớn với hơn 600 điểm cung cấp dịch vụ, cho thuê robot nhiều thương hiệu lẫn mẫu mã khác nhau. Bên cạnh phục vụ người dùng công nghiệp, gói thuê giá ưu đãi ngắn hạn tung ra gần đây xoay quanh mẫu Lingxi X2 nhằm mục đích cho người dùng cá nhân trải nghiệm robot hình người.

Trong khi robot hình người cỡ nhỏ giá rẻ đa dạng hóa lĩnh vực ứng dụng, “chiến trường” cạnh tranh chính của thiết bị cỡ lớn giá cao vẫn là môi trường công nghiệp. Kể từ năm ngoái Ubtech, Agibot, Unitree không ngừng cố gắng thâm nhập nhà máy, tập trung vào ngành ô tô.

Sau nhiều năm phát triển, nhà máy sản xuất ô tô đã trở thành môi trường công nghiệp gần như “không người” hoàn toàn. Trước đây robot công nghiệp cũng được ứng dụng cho ngành này đầu tiên, bây giờ robot hình người cũng vậy. Ví dụ tiêu biểu có thể kể đến Optimus trong nhà máy Tesla, Figure trong nhà máy BMW, và Apollo trong nhà máy Mercedes-Benz.

Robot hình người dùng cho nhà máy có thể phân bổ chi phí mua sắm thông qua khối lượng công việc lớn, do đó công nghiệp chắc chắc là lựa chọn ứng dụng hàng đầu. Với robot cỡ nhỏ lại chưa có lời giải đáp, vì vậy giải pháp duy nhất là giảm giá thành để ứng dụng rộng rãi.

Hiện thực hóa “trí tuệ hiện hữu”

Một số người tin rằng sự phát triển mạnh mẽ của robot hình người hiện nay phần lớn chủ yếu do công nghệ mô hình AI tiến bộ vượt bậc. Nhận định này có lý, nhưng còn phiến diện.

Hiện nay quan điểm phổ biến là trên con đường hướng đến trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI), AI đóng vai trò bộ não còn robot làm cơ thể. Cả hai đều không thể thiếu, kết hợp thành “trí tuệ hiện hữu” (embodied intelligence) – hay trí tuệ nhân tạo dưới dạng vật chất.

Con đường nêu trên còn rất dài mới đến đích. Tại CES 2026 vừa diễn ra, hầu hết công ty trưng bày robot đều nói về tiến độ phát triển “tiểu não” – module chức năng điều khiển chuyển động, ít đơn vị đề cập “đại não” quyết định mức độ thông minh.

Vài năm qua chứng kiến robot hình người đạt tiến bộ rõ rệt ở khả năng chuyển động cũng như thực hiện công việc cơ bản, nhưng như vậy chỉ đủ để chúng được xem như công cụ. Các công ty thường mạnh về công nghệ phần cứng, điều khiển chuyển động, thích ứng với phần mềm. Chưa đơn vị Trung Quốc nào phát triển mô hình cơ bản tương đối hoàn thiện, đóng vai trò hệ điều hành “trí tuệ hiện hữu”. Alibaba, ByteDance hay DeepSeek chẳng mấy nhiệt tình trong phát triển LLM riêng cho robot. Nếu chỉ đơn giản tích hợp mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) thông thường cho phần cứng thì robot chỉ mãi mãi dừng ở mức công cụ mà thôi.

Nhiều nhà sản xuất robot đang chuộng dùng mô hình đa phương thức VLA nhận diện môi trường xung quanh qua hình ảnh kết hợp hiểu chỉ dẫn bằng ngôn ngữ tự nhiên và trực tiếp tạo lệnh điều khiển thực thể. Tuy nhiên VLA vốn dành cho xe thông minh hay tính năng lái tự động, ứng dụng trên ô tô với trên robot có khác biệt đáng kể.

Một số đơn vị đang nỗ lực đem đến hệ điều hành chuyên biệt, chẳng hạn Beijing Humanoid đem đến CES 2026 nền tảng Huisi Kaiwu nhằm nâng cao mức độ phối hợp giữa “tiểu não” với “đại não”, khép kín toàn diện quy trình nhận thức - quyết định - thực thi. Mặc dù vậy chỉ mới là bước thăm dò ban đầu.

Cuối cùng, dữ liệu huấn luyện mà đặc biệt là dữ liệu thực tế chất lượng cao còn thiếu. Việc tích lũy dữ liệu mất rất nhiều thời gian, và chủ yếu dựa trên mô phỏng hạn chế. Trung Quốc đang cố giải quyết vấn đề bằng cách xây dựng hàng loạt trung tâm dữ liệu trên khắp cả nước, nơi đội ngũ chuyên viên mô phỏng hành động để robot học hỏi nhằm tạo nên bộ dữ liệu thống nhất có thể chia sẻ.

Nhìn chung, “tiểu não” đang phát triển tương đối nhanh trong khi “đại não” còn gặp thách thức không nhỏ, gây khó khăn cho tham vọng hiện thực hóa “trí tuệ hiện hữu”