Nhịp đập công nghệ

Robot phẫu thuật tiền tỉ có cần thiết khi điều trị thoát vị thành bụng?

Hồ Quang (thực hiện) • 18/11/2026 19:58

Nghiên cứu quốc tế mở ra kì vọng về phẫu thuật robot chữa thoát vị phức tạp, nhưng chuyên gia Việt Nam cảnh báo công nghệ này chưa chắc mang lại lợi ích vượt trội về hồi phục, chi phí và an toàn cho người bệnh.

Trong bối cảnh phẫu thuật robot ngày càng được xem là biểu tượng của y học hiện đại, không ít người bệnh mặc định rằng công nghệ càng tiên tiến thì hiệu quả điều trị càng vượt trội. Tuy nhiên, thực tế ngoại khoa cho thấy, không phải bệnh lí nào cũng cần đến robot, và không phải cứ ứng dụng công nghệ hiện đại là người bệnh sẽ được hưởng lợi nhiều hơn.

Từ một nghiên cứu mới tại Israel đặt ra kì vọng về phẫu thuật robot trong điều trị thoát vị thành bụng phức tạp, câu chuyện nhìn từ thực tiễn Việt Nam lại mở ra một góc nhìn đáng chú ý: Đâu là ranh giới giữa tiến bộ công nghệ và chỉ định điều trị thực sự cần thiết?

robot-phau-thuat-tien-ti-co-that-su-can-thiet-khi0dieu0tri-thoat-vi-thanh-bung-hinh-anh 2
TS.BS Nguyễn Tế Kha – Trưởng khoa Phẫu thuật Ung bướu Tiết niệu, Bệnh viện Bình Dân (TP.HCM). Ảnh: NVCC

Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, TS.BS Nguyễn Tế Kha – Trưởng khoa Phẫu thuật Ung bướu Tiết niệu, Bệnh viện Bình Dân (TP.HCM) đưa ra những phân tích thẳng thắn về vai trò, giới hạn của phẫu thuật robot, hiệu quả hồi phục, chi phí và những cân nhắc chuyên môn khi lựa chọn phương pháp điều trị thoát vị thành bụng. Qua đó, bác sĩ nhấn mạnh rằng trong y học, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng phải được đặt sau lợi ích thực tế, sự an toàn và hiệu quả dành cho người bệnh.

Chưa từng chỉ định mổ robot đơn thuần cho thoát vị thành bụng

- Thưa bác sĩ, một nghiên cứu mới tại Israel do các chuyên gia thuộc Đại học Hebrew và Trung tâm Y tế Shaare Zedek chủ trì cho thấy phẫu thuật bằng robot mang lại kết quả tích cực trong điều trị thoát vị thành bụng bên phức tạp, giúp giảm nhu cầu mổ mở và rút ngắn thời gian nằm viện. Tại Việt Nam, kĩ thuật mổ robot đã được ứng dụng để điều trị mặt bệnh này hay chưa?

- TS.BS Nguyễn Tế Kha: Tại Việt Nam, đặc biệt là tại Bệnh viện Bình Dân (TP.HCM) – nơi có lịch sử triển khai phẫu thuật robot nhiều nhất cả nước trong suốt 10 năm qua, việc chỉ định mổ robot đơn thuần ngay từ đầu để điều trị thoát vị thành bụng hay thoát vị bẹn hầu như chưa từng thực hiện

Nếu có, đó chỉ là những tình huống kết hợp tình cờ trong quá trình phẫu thuật các bệnh lí khác. Chẳng hạn, khi bác sĩ sử dụng hệ thống robot để phẫu thuật cắt thận, cắt tuyến tiền liệt hoặc cắt đại tràng, nếu phát hiện bệnh nhân có kèm theo tình trạng thoát vị thành bụng hoặc thoát vị bẹn, phẫu thuật viên sẽ tranh thủ xử lí đặt lưới gia cố luôn trong cùng một cuộc mổ. Tuy nhiên, tuyệt đối không có chuyện chẩn đoán thoát vị thành bụng hay thoát vị bẹn đơn thuần rồi đưa bệnh nhân lên bàn mổ robot ngay từ đầu. Bởi xét về mặt bản chất giải phẫu và nguyên tắc ngoại khoa, hướng tiếp cận này không mang lại lợi ích tối ưu cho người bệnh.

“

Nếu áp dụng phẫu thuật robot đi qua đường ổ bụng, sự can thiệp vào khoang phúc mạc khiến bệnh nhân có thể bị liệt ruột từ 3 đến 4 ngày, phải nằm viện chờ đến khi trung tiện được mới có thể ăn uống và xuất viện. Rõ ràng, xét về tốc độ hồi phục và sự nhẹ nhàng cho người bệnh, phương pháp truyền thống đang tỏ ra vượt trội hơn hẳn.

TS.BS Nguyễn Tế Kha

- Vì sao một công nghệ hiện đại bậc nhất như phẫu thuật robot lại bị hạn chế chỉ định trong điều trị thoát vị thành bụng và thoát vị bẹn, thưa bác sĩ?

- TS.BS Nguyễn Tế Kha: Nguyên nhân cốt lõi nằm ở đường tiếp cận và mức độ xâm lấn đối với cơ thể người bệnh. Với một ca thoát vị bẹn hay thoát vị thành bụng thông thường, phương pháp mổ chuẩn mực hiện nay là phẫu thuật ngoài phúc mạc, tức là thao tác ở lớp phía ngoài thành bụng. Phẫu thuật viên chỉ cần rạch một đường nhỏ, bóc tách lớp cơ, đặt tấm lưới nhân tạo vào vùng cơ bị suy yếu để gia cố rồi khâu đóng lại. Toàn bộ quá trình này hoàn toàn không mở màng bụng, không đụng chạm vào ruột hay các tạng bên trong nên được xem là thủ thuật ít xâm lấn.

Ngược lại, muốn đưa cánh tay robot vào thao tác, bác sĩ bắt buộc phải đi xuyên qua phúc mạc để vào sâu bên trong ổ bụng. Việc này vô tình biến một cuộc mổ ngoài màng bụng nhẹ nhàng thành một ca phẫu thuật xâm lấn vào ổ bụng nặng nề hơn. Khi can thiệp vào trong phúc mạc, người bệnh phải đối mặt với nguy cơ đau đớn nhiều hơn sau mổ, thời gian liệt ruột kéo dài và tiềm ẩn biến chứng dính ruột về sau, gây bất lợi lớn hơn nhiều so với lợi ích mà kĩ thuật mang lại.

Mổ truyền thống vượt trội về thời gian hồi phục

- Nghiên cứu của Israel nhấn mạnh vào khả năng rút ngắn thời gian nằm viện của phẫu thuật robot. So sánh thực tế với phương pháp phẫu thuật truyền thống đang áp dụng tại Việt Nam, thời gian hồi phục của người bệnh có sự chênh lệch như thế nào?

- TS.BS Nguyễn Tế Kha: Thực tế lâm sàng tại Việt Nam cho thấy quy trình mổ thoát vị hiện nay đã rất gọn nhẹ và tối ưu về mặt thời gian. Với các ca thoát vị bẹn thông thường, ngay cả phẫu thuật nội soi cũng rất hiếm khi được sử dụng mà chủ yếu là mổ mở đường rạch nhỏ đặt lưới ngoài phúc mạc. Nhờ không xâm phạm vào ổ bụng, bệnh nhân hầu như không bị liệt ruột hay ứ trệ tiêu hóa sau mổ. Người bệnh phẫu thuật hôm nay thì ngay ngày hôm sau, thậm chí chỉ sau vài giờ theo dõi ổn định là đã có thể xuất viện về nhà.

Trong khi đó, nếu áp dụng phẫu thuật robot đi qua đường ổ bụng, sự can thiệp vào khoang phúc mạc khiến bệnh nhân có thể bị liệt ruột từ 3 đến 4 ngày, phải nằm viện chờ đến khi trung tiện được mới có thể ăn uống và xuất viện. Rõ ràng, xét về tốc độ hồi phục và sự nhẹ nhàng cho người bệnh, phương pháp truyền thống đang tỏ ra vượt trội hơn hẳn.

robot-phau-thuat-tien-ti-co-that-su-can-thiet-khi0dieu0tri-thoat-vi-thanh-bung-hinh-anh-c615e20bb72bce26cfa5c13dd2385574.png
Ảnh: minh họa

“

Ở thời điểm hiện tại, phẫu thuật robot điều trị thoát vị thành bụng chắc chắn là không hiệu quả. Người bệnh sẽ phải gánh chịu đồng thời 3 bất lợi lớn nếu lựa chọn mổ robot cho bệnh lí này.

TS.BS Nguyễn Tế Kha

- Vậy còn những trường hợp thoát vị thành bụng phức tạp, chẳng hạn như thoát vị tái phát nhiều lần hoặc nằm ở các vị trí khó gần xương chậu, xương sườn thì sao? Phẫu thuật robot có phát huy được ưu thế trong nhóm bệnh nhân này không, thưa bác sĩ?

- TS.BS Nguyễn Tế Kha: Trên lí thuyết, với những ca thoát vị phức tạp đã từng mổ mở đặt lưới nhiều lần nhưng thất bại, phẫu thuật viên có thể cân nhắc dùng robot đi theo con đường từ bên trong ổ bụng ra để đặt lưới gia cố từ mặt trong. Tuy nhiên, ngay cả ở những trung tâm ngoại khoa lớn như Bệnh viện Bình Dân, tỉ lệ áp dụng kĩ thuật này trong suốt một thập kỉ qua gần như bằng không.

Cần hiểu đúng bản chất rằng hệ thống robot được thiết kế để phát huy sức mạnh tối đa khi xử lí các tạng nằm sâu trong khoang ổ bụng hoặc lồng ngực như gan, thận, đại tràng, tuyến tiền liệt hay phổi. Nguyên tắc vàng của ngoại khoa là bất kì phẫu thuật nội soi ổ bụng nào làm tốt thì phẫu thuật robot sẽ làm tốt hơn nhờ độ linh hoạt và hình ảnh không gian ba chiều sắc nét. Thế nhưng, phục hồi thành bụng lại là cấu trúc nằm ở lớp thành cơ bên ngoài chứ không phải tạng nằm trong lòng ổ bụng. Do đó, ngay cả mổ nội soi thông thường đã gặp nhiều trở ngại về không gian thao tác, kéo theo việc ứng dụng robot cũng trở nên gượng gạo và khó khăn.

Không thể làm thay đổi bản chất sinh học của mô suy yếu

- Nhiều bệnh nhân bị thoát vị tại vị trí vết mổ cũ sau các cuộc đại phẫu thận, trực tràng hay cột sống thắt lưng thường có mô sẹo dày đặc làm biến đổi cấu trúc giải phẫu. Liệu cánh tay robot tinh vi có giúp xử lí các mô sẹo phức tạp này tối ưu hơn mổ mở không?

- TS.BS Nguyễn Tế Kha: Dù sử dụng thiết bị hiện đại đến đâu thì cũng không thể làm thay đổi bản chất sinh học của vùng mô đã suy yếu và nhão đi tại vị trí thoát vị. Con robot chỉ là công cụ hỗ trợ thao tác giúp đường mổ nhỏ hơn, chứ bản thân nó không làm cho thành bụng của người bệnh tự chắc khỏe lên được.

Cuối cùng, mục đích tối hậu của phẫu thuật viên vẫn là phải tìm cách đưa tấm lưới vào để che chắn và gia cố vùng thành bụng bị khuyết hổng. Khi giải phẫu vùng thành bụng bị biến dạng do sẹo dính phức tạp sau các cuộc mổ cũ, phẫu thuật mở trực tiếp vẫn là lựa chọn an toàn, giúp bác sĩ kiểm soát tốt nhất các lớp giải phẫu và đặt lưới chính xác. Việc huy động cả một hệ thống robot cồng kềnh và đắt đỏ chỉ để thực hiện thao tác đặt một tấm lưới ở thành bụng thực sự là sự lãng phí nguồn lực không cần thiết, thậm chí là "quá tay" đối với một mặt bệnh có thể giải quyết hiệu quả bằng phương pháp đơn giản hơn.

“

Tôi cho rằng triển vọng nhân rộng phẫu thuật robot cho mặt bệnh thoát vị thành bụng và thoát vị bẹn tại Việt Nam là rất thấp, thậm chí khó có thể phát triển mạnh. Một kĩ thuật y khoa chỉ có thể sống được và lan tỏa từ tuyến trung ương xuống tuyến địa phương khi nó giải quyết được những bài toán khó mà phương pháp cũ bó tay, đồng thời mang lại lợi ích vượt trội về an toàn và chi phí cho người bệnh.

TS.BS Nguyễn Tế Kha

- Xét trên bài toán kinh tế y tế, chi phí phẫu thuật robot vốn rất cao so với mổ mở truyền thống. Với nhóm bệnh nhân thoát vị thành bụng phức tạp, việc chỉ định mổ robot có mang lại hiệu quả tương xứng về mặt chi phí và chất lượng điều trị hay không?

- TS.BS Nguyễn Tế Kha: Ở thời điểm hiện tại, câu trả lời chắc chắn là không hiệu quả. Người bệnh sẽ phải gánh chịu đồng thời 3 bất lợi lớn nếu lựa chọn mổ robot cho bệnh lí này.

Thứ nhất là gánh nặng chi phí phẫu thuật đội lên rất cao so với mổ mở hay nội soi thông thường. Thứ hai là mức độ xâm lấn vào ổ bụng nặng nề hơn, kéo theo thời gian nằm viện và hồi phục lâu hơn. Thứ ba là yếu tố kinh nghiệm của phẫu thuật viên. Do mặt bệnh này không phù hợp với chỉ định mổ robot nên các bác sĩ ngoại khoa hiện nay chưa tích lũy được nhiều kinh nghiệm xử lí thoát vị phức tạp qua hệ thống robot. Trong khi một phẫu thuật viên đã thực hiện hàng trăm ca mổ mở thành bụng phức tạp có thể xử lí tình huống cực kì thuần thục và an toàn, thì việc yêu cầu họ chuyển sang thao tác bằng robot trên một ca bệnh khó mà chưa có nhiều trải nghiệm thực tế sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro cho chính người bệnh.

- Nếu nhìn về tương lai 5 đến 10 năm tới, khi công nghệ ngày càng phổ biến, bác sĩ dự báo như thế nào về triển vọng nhân rộng phẫu thuật robot điều trị thoát vị thành bụng tại các bệnh viện tuyến trung ương và địa phương ở Việt Nam?

- TS.BS Nguyễn Tế Kha: Tôi cho rằng triển vọng nhân rộng phẫu thuật robot cho mặt bệnh thoát vị thành bụng và thoát vị bẹn tại Việt Nam là rất thấp, thậm chí khó có thể phát triển mạnh. Một kĩ thuật y khoa chỉ có thể sống được và lan tỏa từ tuyến trung ương xuống tuyến địa phương khi nó giải quyết được những bài toán khó mà phương pháp cũ bó tay, đồng thời mang lại lợi ích vượt trội về an toàn và chi phí cho người bệnh.

Muốn phẫu thuật robot có chỗ đứng trong điều trị thoát vị thành bụng phức tạp, tương lai phải hội tụ đủ hai điều kiện tiên quyết là chi phí vận hành robot giảm xuống thật sâu và hình thành được một thế hệ bác sĩ ngoại tiêu hóa có kinh nghiệm dày dặn trong kĩ thuật này. Tuy nhiên, ngay cả khi công nghệ rẻ đi, rào cản lớn nhất vẫn là sự không tương thích về mặt giải phẫu bệnh học. Khi phương pháp mổ truyền thống kết hợp các thế hệ lưới nhân tạo và lưới sinh học hiện đại đã giúp người bệnh giải quyết triệt để vấn đề với đường mổ nhỏ, ít đau, chi phí hợp lí và xuất viện nhanh chóng, thì việc cố gắng áp đặt phẫu thuật robot vào lĩnh vực này là điều không cần thiết.

- Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ thẳng thắn và sâu sắc của bác sĩ!

Nổi bật
      Mới nhất
      Robot phẫu thuật tiền tỉ có cần thiết khi điều trị thoát vị thành bụng?
      • Mặc định

      POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO