Nhịp đập công nghệ

PGS.TS.BS Võ Thành Toàn: Đừng sính mổ robot thay khớp một cách mù quáng

Hồ Quang • 18/11/2026 15:04

PGS.TS.BS Võ Thành Toàn khuyến cáo người bệnh không nên chạy theo công nghệ mổ robot thay khớp một cách mù quáng, bởi hiệu quả lâu dài vẫn phụ thuộc chủ yếu vào tay nghề bác sĩ.

Cuộc đua đưa cánh tay robot tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào phòng mổ chấn thương chỉnh hình đang diễn ra mạnh mẽ tại nhiều trung tâm y khoa trên cả nước. Công nghệ hiện đại này mở ra kì vọng điều trị tối ưu cho hàng triệu bệnh nhân mắc bệnh lí cơ xương khớp. Tuy nhiên, từ thực tiễn lâm sàng và các dữ liệu nghiên cứu quốc tế mới nhất, giới chuyên môn nhận định người dân cần giữ tâm thế tỉnh táo thay vì sính công nghệ một cách mù quáng.

pgs.ts-bs-vo-thanh-toan-dung-sinh-mo-thay-khip-mot-cach-mu-quang-hinh-anh-8179663e2df79c0c113ba6b3f8ab8b72.png
PGS.TS.BS Võ Thành Toàn, Phó Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất (TP.HCM). Ảnh: NVCC

Áp lực từ làn sóng già hóa dân số và hạn chế của mổ truyền thống

Chia sẻ về bức tranh bệnh lí hiện nay, PGS.TS.BS Võ Thành Toàn, Phó Giám đốc kiêm Trưởng khoa Ngoại Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Thống Nhất (TP.HCM), cho biết nhu cầu phẫu thuật thay khớp đang tăng vọt do sự bùng nổ của bệnh thoái hóa khớp toàn cầu.

Các thống kê dịch tễ học ghi nhận số người mắc thoái hóa khớp trên thế giới đã tăng từ 256 triệu vào năm 1990 lên 595 triệu vào năm 2020 và dự báo chạm ngưỡng 1 tỉ người vào năm 2050. Riêng nhóm bệnh lí thoái hóa khớp gối được dự báo tăng tới 74,9% vào giữa thế kỉ này, tạo ra gánh nặng khổng lồ cho hệ thống y tế.

Tại Việt Nam, quốc gia thuộc nhóm có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới từ năm 2011, cả nước đã ghi nhận 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên vào năm 2024 và dự kiến chạm mốc 18 triệu người vào năm 2030. Khảo sát dịch tễ tại TP.HCM cho thấy có tới 34,2% người dân từ 40 tuổi trở lên xuất hiện dấu hiệu thoái hóa khớp gối trên phim X-quang, và con số này vọt lên 61,1% ở nhóm người cao tuổi từ 60 trở lên.

Trước làn sóng bệnh nhân ngày càng lớn, phương pháp phẫu thuật thay khớp thường quy sử dụng khối cắt và cưa tay truyền thống dần bộc lộ những giới hạn nhất định. Phân tích của PGS.TS.BS Võ Thành Toàn chỉ ra rằng thực tế vẫn còn khoảng 1% số bệnh nhân chưa thực sự hài lòng, còn cảm giác đau âm ỉ hoặc hạn chế tầm vận động sau mổ.

“Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc độ chuẩn xác của đường cắt phụ thuộc quá nhiều vào cảm giác đôi tay của từng phẫu thuật viên. Điều này dễ dẫn đến nguy cơ lệch trục cơ học quá 3 độ, gây tiêu xương, lỏng khớp vô khuẩn hoặc làm tổn thương hệ thống dây chằng và mô mềm lân cận”, PGS.TS.BS Võ Thành Toàn giải thích.

Giá trị thực của robot thay khớp dưới lăng kính y học bằng chứng

Sự ra đời của robot phẫu thuật được kì vọng sẽ chuẩn hóa hoàn toàn quy trình tạo hình xương trong phòng mổ. Trải qua 4 thập kỉ tiến hóa kể từ cánh tay robot PUMA 560 năm 1985 và ca thay khớp háng bằng robot ROBODOC năm 1992, các thế hệ máy hiện đại như Mako, ROSA Knee, CORI, VELYS hay các dòng robot tích hợp trí tuệ nhân tạo đến từ châu Á như CUVIS-joint và MISSO đều vận hành theo chu trình 5 bước khép kín.

Cụ thể, hệ thống sẽ dựng mô hình giải phẫu không gian ba chiều, ánh xạ lên cấu trúc xương thật qua định vị quang học, đo lường độ căng dây chằng động học, hỗ trợ đường cắt kiểm soát theo thời gian thực và kiểm tra lại toàn bộ trục chi trước khi kết thúc ca mổ.

“

Thành công trọn vẹn của một ca thay khớp không chỉ nằm ở những nhát cắt chuẩn xác đến từng milimet của máy móc. Yếu tố quyết định còn nằm ở việc bác sĩ đưa ra chỉ định phẫu thuật đúng thời điểm, kĩ năng cân bằng phần mềm tinh tế trong lúc mổ và sự kiên trì tập phục hồi chức năng bài bản của người bệnh sau xuất viện.

PGS.TS.BS Võ Thành Toàn

Thế nhưng, khi đặt lên bàn cân khắt khe của y học bằng chứng, giá trị thực sự của robot thay khớp lại mang đến nhiều góc nhìn khách quan cần lưu ý. PGS.TS.BS Võ Thành Toàn cho biết, về mặt cơ học, robot giúp giảm hơn một nửa nguy cơ lệch trục xương, bảo tồn mô mềm tốt hơn, giảm đau giai đoạn hậu phẫu sớm và rút ngắn thời gian nằm viện trung vị từ 105 giờ xuống còn 77 giờ. Dẫu vậy, khi theo dõi chức năng vận động và mức độ hài lòng của người bệnh thay khớp gối toàn phần sau 12 tháng hoặc kéo dài tới 13 năm, kết quả giữa nhóm mổ robot và nhóm mổ thường quy lại gần như tương đương nhau.

Theo Phó Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất, robot phát huy ưu thế vượt trội trong những ca bệnh có biến dạng trục chi phức tạp, có dụng cụ kết hợp xương cũ hoặc phẫu thuật thay khớp gối một khoang - vốn ghi nhận tỉ lệ phải mổ lại sau 5 năm giảm về mức 0%. Thành công trọn vẹn của một ca thay khớp không chỉ nằm ở những nhát cắt chuẩn xác đến từng milimet của máy móc. Yếu tố quyết định còn nằm ở việc bác sĩ đưa ra chỉ định phẫu thuật đúng thời điểm, kĩ năng cân bằng phần mềm tinh tế trong lúc mổ và sự kiên trì tập phục hồi chức năng bài bản của người bệnh sau xuất viện.

Bài toán chi phí y tế và chiến lược phát triển bền vững tại Việt Nam

Tại Việt Nam, hành trình ứng dụng robot thay khớp đang chứng kiến bước bứt phá mạnh mẽ sau gần một thập kỉ kể từ ca phẫu thuật đầu tiên tại Bệnh viện Bạch Mai năm 2017. Chỉ trong những tháng đầu năm 2026, hàng loạt cơ sở y tế lớn trên cả nước như Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện E hay Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Đà Nẵng đã liên tục triển khai và làm chủ các hệ thống robot thế hệ mới.

pgs.ts,bs-vo-thanh-toan-dung-sinh-mo-thay-khip-mot-cach-mu-quang-hinh-anh 1
Ảnh: minh họa

“

Khi theo dõi chức năng vận động và mức độ hài lòng của người bệnh thay khớp gối toàn phần sau 12 tháng hoặc kéo dài tới 13 năm, kết quả giữa nhóm mổ robot và nhóm mổ thường quy lại gần như tương đương nhau.

PGS.TS.BS Võ Thành Toàn

Mặc dù mang lại cơ hội tiếp cận kĩ thuật cao ngay trong nước, nhưng theo PGS.TS.BS Võ Thành Toàn, sự phát triển này vẫn đối mặt với rào cản lớn về kinh tế y tế và khả năng chi trả của người dân. Chi phí đầu tư thiết bị ban đầu cùng giá thành mỗi ca mổ robot hiện còn rất cao so với mức thu nhập trung bình, trong khi thời gian thực hiện mỗi ca phẫu thuật thường kéo dài thêm khoảng 10,5 phút so với phương pháp truyền thống.

Ngoài ra, công nghệ này mới chỉ tập trung tại một số bệnh viện tuyến đầu hoặc cơ sở tư nhân lớn, tạo ra sự chênh lệch về hạ tầng kĩ thuật và đội ngũ nhân lực được đào tạo chuẩn hóa giữa các vùng miền. Mặt khác, theo quy định hiện hành, việc một kĩ thuật cao được đưa vào danh mục chuyên môn không đồng nghĩa toàn bộ chi phí phát sinh sẽ được quỹ bảo hiểm y tế thanh toán trọn gói.

Để phẫu thuật robot thực sự đi vào chiều sâu và phục vụ thiết thực cho cộng đồng người cao tuổi, PGS.TS.BS Võ Thành Toàn nhấn mạnh ngành y tế cần giải quyết hài hòa bài toán giữa hiệu quả lâm sàng và khả năng tiếp cận tài chính.

“Việc từng bước trang bị công nghệ cho các bệnh viện công lập trọng điểm, đẩy mạnh hợp tác quốc tế để chuyển giao kĩ thuật cho thế hệ bác sĩ trẻ; đồng thời nghiên cứu cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế phù hợp sẽ là những giải pháp căn cơ. Khi người bệnh được tư vấn minh bạch về lợi ích thực tế thay vì chạy theo những lời quảng cáo hào nhoáng, sự kết hợp giữa trí tuệ con người và công nghệ robot mới thực sự mang lại những bước chân vững vàng và chất lượng sống bền vững cho người cao tuổi Việt Nam”, ông nói.

Nổi bật
      Mới nhất
      PGS.TS.BS Võ Thành Toàn: Đừng sính mổ robot thay khớp một cách mù quáng
      • Mặc định

      POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO