Rơm rạ trở thành 'mỏ vàng' kinh tế xanh của ĐBSCL
Rơm rạ không còn là phế phụ phẩm, mà đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát thải thấp của nông nghiệp Việt Nam.
Tại Hội thảo “Chuỗi giá trị rơm rạ: Chính sách và cơ hội đầu tư” vừa diễn ra ở Cần Thơ ngày 19.11, các nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý đã cùng nhìn nhận một thực tế: Rơm rạ không còn là phế phụ phẩm, mà đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát thải thấp của ngành nông nghiệp, lúa gạo Việt Nam.
Tư duy mới này đánh dấu bước chuyển quan trọng của ĐBSCL trong hành trình xây dựng nền nông nghiệp bền vững và kinh tế tuần hoàn.
Rơm rạ: từ phế phẩm thành nguồn lực chiến lược
Mở đầu hội thảo, TS Robert Caudwell - Trưởng đại diện Viện nghiên cứu Lúa gạo quốc tế (IRRI) tại Việt Nam - khẳng định: "Rơm rạ không phải là vấn đề cần quản lý, mà là giải pháp cần khai thác".
Theo ông, nhiều quốc gia châu Á đã tận dụng rơm rạ làm phân compost, nuôi nấm, làm thức ăn gia súc… vừa giảm đốt rơm gây ô nhiễm, vừa tạo thu nhập mới cho nông dân.
Tại Việt Nam, IRRI đang phối hợp với Bộ NN&MT, các tỉnh và hợp tác xã triển khai các mô hình quản lý rơm rạ bền vững, trở thành hợp phần quan trọng của Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
Dưới nền tảng khoa học của Dự án RiceEco (2023 - 2025), các giải pháp công nghệ đã được ứng dụng rộng khắp ĐBSCL và lan tỏa sang Campuchia, Thái Lan, Myanmar, Lào. TS Nguyễn Văn Hùng (IRRI) nhấn mạnh cơ giới hóa cuốn rơm, sản xuất phân hữu cơ từ rơm và mô hình nông nghiệp tuần hoàn đã được công nhận là tiến bộ kỹ thuật quốc gia.
Các thí điểm cho thấy hiệu quả rõ rệt: Giảm đến 3 tấn CO₂ tương đương/ha so với cách vùi rơm rạ truyền thống; tăng năng suất 10 - 15% nhờ sử dụng phân hữu cơ từ rơm; tạo đầu ra ổn định nhờ nền tảng số EasyFarm kết nối nông dân với dịch vụ cuốn rơm và thị trường thu mua.
Những kết quả này chứng minh rơm rạ hoàn toàn có thể trở thành một mắt xích có giá trị.
Khoa học công nghệ thúc đẩy kinh tế tuần hoàn rơm rạ
Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Lê Đức Thịnh - Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ NN&MT) - khẳng định: Quản lý rơm rạ đã vươn lên thành trụ cột chiến lược của chuyển đổi xanh trong ngành lúa gạo.
Ông nêu ba ưu tiên: (1) hoàn thiện thể chế để công nhận rơm rạ là tài nguyên sinh khối, không phải phế phẩm; (2) xây dựng tiêu chuẩn - quy chuẩn kỹ thuật trong thu gom, bảo quản, vận chuyển và tái sử dụng rơm rạ; (3) huy động tài chính, tích hợp cơ chế carbon, xây dựng hệ thống MRV (đo lường - báo cáo - thẩm định) để rơm rạ tham gia thị trường tín chỉ carbon.
Nhận định tương tự, ông Lê Thanh Tùng - Tổng thư ký Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) - nhấn mạnh quản lý rơm rạ bền vững là “điều kiện tiên quyết” để Đề án 1 triệu ha lúa phát thải thấp đạt mục tiêu giảm phát thải và mở ra cơ hội kinh tế lớn cho cả nông dân lẫn doanh nghiệp.
Rơm rạ: mắt xích mới mở ra ngành công nghiệp nông nghiệp giá trị cao
Tại hội thảo, nhiều doanh nghiệp đã chia sẻ những điển hình thành công khi biến rơm rạ thành sản phẩm có giá trị.
Ông Huỳnh Văn Thòn - Chủ tịch Tập đoàn Lộc Trời - cho biết, tư duy coi rơm rạ là rác thải đang dần thay đổi: "Rơm rạ giờ là sản phẩm. Công nghệ thu gom và chế biến giúp rơm rạ tạo thêm thu nhập cho nông dân và cả chuỗi ngành lúa gạo".
Ngày nay, gần như tất cả bộ phận của cây lúa, từ rơm, trấu, cám tấm đến phụ phẩm sau xay xát, đều có thể tinh chế thành vật liệu cho công nghiệp, nông nghiệp, mỹ phẩm… biến hạt gạo từ vai trò sản phẩm chính thành sản phẩm trung gian trong chuỗi giá trị mới.
TS Rica Flor (IRRI) đánh giá cao nỗ lực hợp tác khu vực thông qua Liên minh Học tập ASEAN về kinh tế tuần hoàn rơm rạ, giúp các quốc gia chia sẻ giải pháp, mở rộng mô hình, đồng thời xây dựng mạng lưới bền vững trong khu vực sông Mekong.
Từ góc nhìn khoa học, chính sách đến thị trường, tất cả đều đồng thuận rằng: Rơm rạ không còn là “gánh nặng môi trường”, mà là tài nguyên chiến lược của tương lai.
ĐBSCL, vựa lúa của cả nước, đang đứng trước cơ hội tái định hình chuỗi giá trị lúa gạo bằng cách: Giảm phát thải khí nhà kính; tăng giá trị sản phẩm; mở rộng kinh tế tuần hoàn; tăng thu nhập cho nông dân.
