Rửa tiền xuyên quốc gia 3.000 tỉ đồng: Vì sao vượt qua được lá chắn công nghệ?

Rửa tiền xuyên quốc gia, vượt qua cả lá chắn công nghệ

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.Hải Phòng mới đây đã khởi tố, bắt tạm giam 28 bị can trong đường dây đánh bạc và rửa tiền xuyên quốc gia. Hơn 3.000 tỉ đồng nằm trong 2.003 tài khoản tại 36 ngân hàng đã bị phong tỏa.

Sự việc gây chấn động không chỉ bởi quy mô tài chính mà còn đặt ra câu hỏi lớn: Vì sao tiền bẩn vẫn chảy qua hệ thống ngân hàng khi các lớp phòng thủ công nghệ như eKYC và xác thực sinh trắc học đã đồng loạt triển khai?

Theo điều tra ban đầu, đường dây này được vận hành tinh vi bởi các đối tượng người nước ngoài kết hợp với mắt xích trong nước. Thủ đoạn cốt lõi không nằm ở việc "hack" hay vượt rào công nghệ ngân hàng bằng công nghệ cao, mà đánh thẳng vào lòng tham và sự thiếu hiểu biết của một bộ phận người dân: thuê, mua tài khoản ngân hàng chính chủ.

Các đối tượng trả tiền công khoảng 5 triệu đồng/tháng cho mỗi cá nhân đồng ý mở tài khoản. Với số tiền này, nhiều người sẵn sàng trực tiếp ra ngân hàng làm thủ tục, thực hiện đầy đủ quy trình xác thực khuôn mặt, vân tay (eKYC) và đăng kí sinh trắc học theo đúng quy định.

Sau khi tài khoản đạt chuẩn "sạch" và kích hoạt đầy đủ quyền giao dịch hạn mức cao, chủ tài khoản bàn giao toàn bộ SIM điện thoại, thông tin đăng nhập và thiết bị cho tội phạm. Lúc này, hệ thống ngân hàng ghi nhận đây là tài khoản hoàn toàn hợp lệ của công dân Việt Nam.

Nguồn tiền từ các hoạt động phi pháp (đánh bạc trực tuyến) được xé nhỏ, chuyển liên tục qua hàng nghìn tài khoản gian gian. Tiếp đó, các đối tượng liên hệ với những đầu mối giao dịch tiền điện tử trên ứng dụng nhắn tin bảo mật để gom mua lượng lớn đồng USDT rồi đẩy ra ví ngoại mạng. Quy trình này biến dòng tiền từ hệ thống ngân hàng truyền thống thành tài sản số khó truy vết.

Khảo sát thực tế cho thấy, không ít người dân vẫn coi việc mở tài khoản rồi đưa cho người khác sử dụng là một giao dịch vô hại.

Anh Nguyễn Văn Sáng (24 tuổi tại Hà Nội) chia sẻ: "Thấy có người đăng tin tuyển người mở tài khoản ngân hàng nhận lương cứng 5 triệu/tháng, công việc chỉ là ra ngân hàng làm thẻ rồi đưa sim cho họ, tôi nghĩ đơn giản họ làm dịch vụ marketing hay chạy quảng cáo nên thiếu tài khoản. Cho đến khi tôi đọc báo mới thấy công an triệu tập những người liên quan trong các vụ án lừa đảo, tôi mới tá hỏa nhận ra mình đã từng tiếp tay cho tội phạm".

Sự thiếu hụt kiến thức pháp luật cùng tâm lí muốn có thu nhập thụ động dễ dàng khiến nhiều sinh viên, lao động tự do hoặc người ở khu vực nông thôn vô tình trở thành mắt xích phục vụ các đường dây rửa tiền quốc tế.

Nhận định về hiện tượng này, trao đổi với Một Thế Giới, luật sư Nguyễn Đức Minh (Đoàn Luật sư TP.Hà Nội) phân tích: "Xác thực sinh trắc học hay eKYC giải quyết triệt để bài toán xác định nhân thân lúc mở tài khoản hoặc khi giao dịch giá trị lớn. Tuy nhiên, nó không ngăn chặn được việc chủ tài khoản chủ động giao toàn bộ công cụ xác thực (như thiết bị gắn sinh trắc, mã OTP, mật khẩu) cho người khác cầm giữ.

Về mặt pháp lí, hành vi cho thuê, cho mượn hoặc bán tài khoản ngân hàng không chỉ bị xử phạt hành chính theo Nghị định 143/2021/NĐ-CP (mức phạt có thể lên tới 100 triệu đồng) mà nếu biết rõ tài khoản được dùng để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, cá nhân đó hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm hoặc tội 'Rửa tiền' theo Điều 324 Bộ luật Hình sự.

Siết chặt gọng kìm: Cần sự phối hợp liên ngành

Dưới góc độ kĩ thuật tài chính, các chuyên gia công nghệ ngân hàng cho rằng giải pháp tối ưu hiện nay là phải nâng cấp hệ thống giám sát dòng tiền theo thời gian thực ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Hệ thống này không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra khuôn mặt người giao dịch, mà phải phân tích hành vi: nếu một tài khoản vừa mở, đăng kí ở một địa phương nhưng liên tục phát sinh hàng trăm giao dịch tần suất cao trong đêm, dòng tiền vào - ra biến động bất thường thì phải tự động kích hoạt chế độ cảnh báo và tạm dừng giao dịch để xác minh.

Theo luật sư Minh, chuyên án triệt phá đường dây rửa tiền 3.000 tỉ đồng là lời cảnh báo nghiêm trọng về tính chất phức tạp của tội phạm tài chính trong kỉ nguyên số.

Để lấp đầy các khoảng trống pháp lí và công nghệ, theo vị chuyên gia này cần triển khai đồng bộ các giải pháp. Các ngân hàng thương mại cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06 - Bộ Công an) để đối soát dữ liệu tài khoản hiện hữu với CSDL quốc gia về dân cư, kiên quyết khóa các tài khoản không chính chủ hoặc có dấu hiệu nghi vấn.

Bên cạnh đó là tăng cường kiểm soát thị trường tiền số tự do, xây dựng khung pháp lí rõ ràng để quản lí các hoạt động giao dịch tài sản mã hóa, loại bỏ các điểm nghẽn mà tội phạm thường lợi dụng để tẩu tán tài sản ra nước ngoài.

Đường dây rửa tiền, chuyển trái phép hàng ngàn tỉ ra nước ngoài

Bắt 2 kẻ gửi 20.000 tin nhắn lừa đảo/ngày, triệt phá nhóm rửa tiền số quy mô lớn

4 kênh rửa tiền phổ biến qua tài sản số và cuộc truy vết tiền bẩn bằng AI

Thấy gì từ mô hình quản trị tại PNJ của bà Cao Thị Ngọc Dung khi Công ty con bị phát hiện sai phạm liên quan rửa tiền và thuế?