Rủi ro từ Trung Quốc lộ diện trong cơn sốt trung tâm dữ liệu AI hàng tỉ USD của Mỹ

Điều này làm dấy lên nguy cơ chi phí cao hơn và tình trạng thiếu hụt chuỗi cung ứng trầm trọng hơn cho việc xây dựng các trung tâm dữ liệu AI.

Trung Quốc nắm giữ nguồn cung lớn nhiều thiết bị thiết yếu cho trung tâm dữ liệu AI

Các nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô lớn (hyperscaler) tại Mỹ đang đua nhau xây dựng trung tâm dữ liệu AI trị giá hàng tỉ USD, trong khi những công ty Trung Quốc lại nắm giữ nguồn cung lớn cho nhiều thiết bị thiết yếu. Các linh kiện này bao gồm máy biến áp, thiết bị đóng cắt điện, pin lưu trữ và công nghệ quang học, các chuyên gia phân tích chia sẻ với kênh CNBC.

Tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã kí sắc lệnh hành pháp tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia trước “mối đe dọa nghiêm trọng từ nước ngoài” liên quan đến các thiết bị dùng trong hệ thống điện công suất lớn được sản xuất ở nước ngoài. Sắc lệnh cho phép Bộ Năng lượng Mỹ cấm hoặc áp đặt các điều kiện với một số giao dịch liên quan đến các linh kiện dùng trong lưới điện và trung tâm dữ liệu.

Căng thẳng Mỹ - Trung trong lĩnh vực AI ngày càng leo thang khi các mô hình Trung Quốc ngày càng tân tiến và được áp dụng rộng rãi trên toàn cầu. Dù các doanh nghiệp Mỹ sản xuất những dòng chip và phần cứng AI hiện đại nhất, việc Trung Quốc có ảnh hưởng đáng kể trong chuỗi công nghệ cung cấp điện cho trung tâm dữ liệu được xem là một điểm yếu chiến lược của Mỹ.

“Việc giám sát với sự hiện diện của Trung Quốc trong hệ thống hạ tầng nguồn điện tại các trung tâm dữ liệu Mỹ đã gia tăng mạnh trong khoảng 8 tháng qua. Đây là bước chuyển dịch lớn so với trước đây khi giới chức chỉ tập trung vào hệ thống điện toán”, bà Laveena Iyer, nhà phân tích cấp cao tại hãng truyền thông và dịch vụ thông tin The Economist Group, nói với CNBC.

Hạ tầng AI của Mỹ phụ thuộc vào thiết bị nhập khẩu từ Trung Quốc

Hệ thống hạ tầng nguồn điện trong trung tâm dữ liệu đóng vai trò sống còn để giữ cho cơ sở hoạt động liên tục, giảm thiểu thời gian gián đoạn. Hệ thống này bao gồm máy biến áp (chuyển đổi điện áp cao từ lưới điện xuống mức thấp hơn cần thiết cho máy chủ và thiết bị làm mát); thiết bị đóng cắt điện (hệ thống tập trung gồm công tắc, cầu chì, aptomat); pin lưu trữ năng lượng dự phòng.

“Có một số lĩnh vực then chốt trong quá trình xây dựng hạ tầng AI đang phụ thuộc ngày càng lớn vào nguồn nhập khẩu từ Trung Quốc. Đáng chú ý nhất là các máy biến áp trong trạm biến áp - thiết bị mà các hyperscaler thường đặt ngay tại chỗ để hạ áp từ đường dây truyền tải”, ông Ben Boucher, nhà phân tích cấp cao về chuỗi cung ứng tại Wood Mackenzie, cho biết.

“Rủi ro trong trung hạn tập trung ở các thiết bị kết nối lưới điện: Máy biến áp, thiết bị đóng cắt và pin lưu trữ”, ông Yury Dvorkin, Phó giáo sư tại Đại học Johns Hopkins, chia sẻ với CNBC.

Ông cho biết thêm: “Tỉ trọng của Trung Quốc ở một số danh mục máy biến áp và thiết bị đóng cắt điện lên tới gần 30%. Ngoài ra, Trung Quốc chiếm hơn 40% lượng pin nhập khẩu của Mỹ. Phân tích của chúng tôi cho thấy sự phụ thuộc sâu hơn nằm ở các nguyên liệu thượng nguồn như đồng, thép kỹ thuật điện và vật liệu làm điện cực dương của pin”.

Công nghệ quang học, vốn sử dụng ánh sáng qua cáp quang thay vì tín hiệu điện qua dây đồng để truyền tải lượng dữ liệu khổng lồ, cũng là lĩnh vực Trung Quốc đang chiếm ưu thế.

Theo hãng nghiên cứu Counterpoint, các công ty như Zhongji Innolight và Eoptolink đang dẫn đầu doanh thu toàn cầu về bộ thu phát quang cho trung tâm dữ liệu. Các doanh nghiệp Trung Quốc tổng cộng chiếm khoảng 2/3 số bộ thu phát quang học trên toàn cầu.

Trong tuyên bố hồi tháng 4, ông Trump nhấn mạnh rằng “máy biến áp, đường dây truyền tải và dây dẫn, trạm biến áp, máy cắt điện cao áp, thiết bị điện tử điều khiển nguồn là những thành phần thiết yếu với quốc phòng”.

Nỗ lực giảm phụ thuộc của Mỹ

Mỹ đang khẩn trương tìm cách giảm bớt sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp Trung Quốc trong bối cảnh tốc độ phát triển hạ tầng AI diễn ra chóng mặt.

“Kể từ nhiệm kì đầu tiên của tôi, mối đe dọa với Mỹ từ nguồn cung thiết bị điện lưới diện rộng ở nước ngoài thậm chí còn trở nên gay gắt hơn”, ông Trump nêu trong tuyên bố đi kèm sắc lệnh hành pháp được công bố tuần trước.

Tổng thống Mỹ nói thêm: “Tốc độ tăng trưởng nhanh chóng của ngành sản xuất tiên tiến, trung tâm dữ liệu, AI và sản xuất quốc phòng đã làm tăng mức độ phụ thuộc của quốc gia vào nguồn điện dồi dào, ổn định, đồng thời làm trầm trọng hơn hậu quả nếu hệ thống điện lưới bị tấn công hoặc gián đoạn nguồn cung”.

Người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Anh nói với CNBC: “Chúng tôi phản đối việc lạm dụng khái niệm an ninh quốc gia để chèn ép các doanh nghiệp nước ngoài. Chúng tôi hy vọng các nước liên quan sẽ cung cấp môi trường kinh doanh công bằng, bình đẳng và không phân biệt đối xử cho các công ty Trung Quốc”,

Tập đoàn dịch vụ tài chính S&P Global dự báo công suất trung tâm dữ liệu của Mỹ sẽ tăng từ 62 GW trong tháng 3/2026 lên 152 GW vào năm 2030 do nhu cầu xử lí các khối lượng công việc AI mật độ cao.

Một phát ngôn viên Nhà Trắng nói với CNBC: “Đưa hoạt động sản xuất các sản phẩm có vai trò quan trọng với an ninh quốc gia và kinh tế trở lại Mỹ đã là ưu tiên hàng đầu của Tổng thống Trump. Chính quyền tiếp tục thực hiện mục tiêu này thông qua chương trình cắt giảm thuế, áp thuế quan và nới lỏng quy định mạnh mẽ nhưng linh hoạt”.

“Hàng nghìn tỉ USD đầu tư vào các ngành then chốt, từ thép, bán dẫn cho đến ô tô, là minh chứng cho thấy chiến lược của chính quyền Trump đang phát huy hiệu quả”, người này nói thêm.

Tháng 9/2025, Hitachi Energy thông báo đầu tư 1 tỉ USD để mở rộng sản xuất hạ tầng lưới điện thiết yếu tại Mỹ, trong đó có 457 triệu USD dành riêng cho một cơ sở sản xuất máy biến áp công suất lớn mới nhằm đáp ứng nhu cầu tăng cao từ AI. Vào tháng 2, Siemens Energy tuyên bố sẽ đầu tư 1 tỉ USD vào Mỹ để sản xuất thiết bị lưới điện cùng tua bin khí cho các trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI.

Tháng 7 vừa qua, các bộ biến đổi điện sản xuất ở nước ngoài (thiết bị kết nối các nguồn năng lượng cho cơ sở AI) đã bị Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đưa vào Covered List, do chính phủ Mỹ xác định có nguy cơ không thể chấp nhận được với an ninh quốc gia.

Chính quyền Trump cũng được cho là đang soạn thảo lệnh cấm nhập khẩu các bộ thu phát quang học mới từ Trung Quốc. Các thiết bị này cho phép dữ liệu truyền với tốc độ cao qua cáp quang giữa các trung tâm dữ liệu.

FCC (cơ quan giám sát ngành viễn thông Mỹ) không trả lời khi được đề nghị bình luận, trong khi Nhà Trắng không phản hồi về thông tin này.

Dù bất kì hạn chế nào với các công ty công nghệ quang học Trung Quốc cũng có thể tạo lợi thế cho doanh nghiệp Mỹ như Lumentum và Coherent (cả hai đều nhận khoản đầu tư 2 tỉ USD từ Nvidia vào tháng 3), các nhà phân tích cảnh báo việc mở rộng quy mô sản xuất để đáp ứng nhu cầu mới sẽ gặp nhiều thách thức.

“Các đối thủ phương Tây như Coherent hay Lumentum sở hữu thiết kế quang học tiên tiến, nhưng hiện thiếu diện tích phòng sạch, hạ tầng đóng gói tự động và quy mô sản lượng cần thiết để gánh vác thay lượng hàng của Innolight và Eoptolink trong vòng 12 đến 24 tháng tới”, ông Neil Shah, Phó chủ tịch nghiên cứu tại Counterpoint, nhận định trong báo cáo tháng 8.

Hệ lụy từ các lệnh trừng phạt

Laveena Iyer nhận xét: “Nếu lệnh cấm bộ thu phát quang được thực thi, các hyperscaler của Mỹ sẽ buộc phải tìm kiếm nguồn thay thế ở nội địa. Điều này có khả năng đẩy chi phí tăng cao”.

Theo nghiên cứu của Wood Mackenzie, thị trường máy biến áp và trạm biến áp đang thiếu hụt ước tính lần lượt 15% và 8% vào năm 2026. Việc hạn chế sử dụng các thiết bị sản xuất tại Trung Quốc có thể tiếp tục làm trầm trọng hơn những thách thức về chuỗi cung ứng.

“Phần lớn tác động sẽ tập trung vào các trung tâm dữ liệu vốn đang sử dụng thiết bị sản xuất tại Trung Quốc để rút ngắn thời gian chờ giao hàng”, Ben Boucher, nhà phân tích cấp cao về chuỗi cung ứng của Wood Mackenzie, viết trong một bài đăng hồi tháng 8.

Ông cho biết tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nhất hiện nay nằm ở nhóm máy biến áp công suất từ 100 MVA trở lên. Đây cũng chính là loại thiết bị mà các trung tâm dữ liệu ngày càng phải tìm đến các nhà sản xuất Trung Quốc để có thể rút ngắn thời gian chờ và đẩy nhanh tiến độ xây dựng.

Dù vậy, quyết tâm chính trị tại Mỹ nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc ở mảng hạ tầng nguồn điện đang tăng cao, theo Laveena Iyer.

Bà nhận xét: “Chính quyền Mỹ dường như muốn giảm rủi ro từ công nghệ Trung Quốc trong hạ tầng AI ngay từ bây giờ, trước khi các thiết bị này được sử dụng quá rộng rãi và khó thay thế. Điều này tương tự câu chuyện 5G: Khi Mỹ và các nước phương Tây loại bỏ thiết bị viễn thông Trung Quốc ở giai đoạn sau, quá trình xây dựng mạng lưới bị chậm lại, đồng thời chi phí của các doanh nghiệp viễn thông tăng lên”.