Rừng mưa nguyên sinh Maliau Basin: ‘Thế giới đã mất’ của Đông Nam Á

Tách biệt hoàn toàn với nhịp sống đô thị và không có sự hiện hữu của sóng điện thoại, thiết bị công nghệ, Maliau Basin mở ra một trải nghiệm du lịch theo đúng nghĩa nguyên bản: chậm, sâu và thuần khiết.

Lưu vực Maliau, thuộc đảo Borneo - hòn đảo lớn nhất châu Á và thứ 3 thế giới - sở hữu khu rừng mưa nguyên sinh, hoang sơ và kỳ vĩ. Khu vực gần như khép kín hoàn toàn, rộng hơn 588km², xấp xỉ diện tích Singapore. Toàn bộ lòng chảo tự nhiên này chỉ được thoát nước bởi một dòng duy nhất: sông Maliau, chảy qua thung lũng phía đông nam trước khi hòa vào sông Kinabatangan, mạch sống lớn nhất của Sabah. Cấu trúc địa lý đặc biệt ấy khiến Maliau trở thành một “hệ sinh thái tự cung tự cấp” hiếm hoi còn sót lại trên Trái đất.

Vương quốc đa dạng sinh học

Không phải điểm đến của check-in vội vã, Maliau Basin hấp dẫn những người tìm kiếm trải nghiệm thiên nhiên ở tầng sâu. Hơn 1.800 loài thực vật đã được ghi nhận tại đây, trong đó có 6 loài cây nắp ấm, hơn 80 loài lan quý hiếm và những cánh rừng dipterocarp cổ thụ với các cây Agathis khổng lồ vươn thẳng lên tầng mây. Đặc biệt, loài hoa Rafflesia tengku-adlinii - một trong những bông hoa lớn nhất thế giới - chỉ được tìm thấy ở đúng hai địa điểm tại Sabah, và Maliau là một trong số đó.

Các đoàn nghiên cứu khoa học thậm chí còn phát hiện những loài hoàn toàn mới với khoa học, bao gồm một loài cây và rêu.

Cách đây 1 thập kỷ, David Coomes, nhà nghiên cứu Đại học Cambridge, cùng các cộng sự còn phát hiện ra một trong những cây cao nhất thế giới thuộc loài gỗ Yellow Meranti (tên khoa học Shorea faguetiana) tại khu vực Maliau. Theo các nhà khoa học, cây cao gần bằng đồng hồ Big Ben ở London.

Cuộc phiêu lưu giữa rừng sâu

Với những ai yêu khám phá, thác Maliau 7 tầng là điểm hẹn không thể bỏ qua. Nằm sâu trong rừng, thác nước này hiện ra như phần thưởng xứng đáng sau những chặng trekking dài. Các hồ nước trong veo dưới chân thác mang đến cảm giác nghỉ dưỡng tự nhiên hiếm có - nơi du khách có thể thả mình giữa âm thanh của nước, gió và rừng già.

Khi màn đêm buông xuống, Maliau Basin mở ra một thế giới khác. Những chuyến night drive hay dạo bộ trong rừng đêm cho phép du khách quan sát đời sống hoang dã: từ các loài thú ăn đêm, chim quý hiếm đến côn trùng phát sáng. Hơn 30 loài động vật, 270 loài chim và hàng chục loài lan đặc hữu đã được ghi nhận, biến nơi đây thành thiên đường cho người yêu chim, nhiếp ảnh gia thiên nhiên và các nhà quan sát sinh thái.

Phần thưởng cho người sẵn sàng “đi khỏi bản đồ” du lịch đại trà

Đến được Maliau Basin đã là một phần của trải nghiệm đáng có trong đời. Du khách cần xe dẫn động bốn bánh (4WD) và khoảng 5 giờ di chuyển từ Tawau hoặc Keningau, băng qua đường lâm nghiệp và các đồn điền cọ dầu. Nếu xuất phát từ Kota Kinabalu, hành trình sẽ đưa bạn qua thị trấn nông thôn Keningau trước khi tiếp tục tiến sâu vào trung tâm nghiên cứu Maliau.

Không có đường cao tốc. Không có sóng điện thoại ổn định. Và cũng không có cảm giác tiện nghi quen thuộc của du lịch đại trà và vắng bóng của các thiết bị công nghệ. Nhưng chính điều đó tạo nên sự sang trọng khác biệt của Maliau: cảm giác con người đã thật sự rời khỏi bản đồ quen thuộc của thế giới hiện đại.

Nạn khai thác trộm gỗ trầm hương

Mặc dù vậy, một vấn đề đau đầu tại Maliau Basin là việc khai thác trái phép gaharu, khiến loài cây cây aquilaria trên bờ tuyệt chủng.

Gaharu, còn gọi là gỗ trầm hương, hình thành trong lõi cây aquilaria khi cây bị nhiễm một loại nấm (Phialophora parasitica). Sau khi nhiễm nấm, phần lõi gỗ trở nên sẫm màu và tỏa mùi thơm đặc trưng, được sử dụng trong sản xuất hương trầm, nước hoa và các sản phẩm chạm khắc tinh xảo.

Gaharu ở đảo Borneo được xem là một trong những sản phẩm tự nhiên có giá đắt đỏ nhất thế giới, tạo ra một ngành công nghiệp sinh lợi lớn.

Để tìm gaharu, các nhóm săn trộm lang thang trong rừng, chặt hạ cây aquilaria bằng rìu để kiểm tra xem lõi gỗ có chứa nhựa hay không. Do không có cách hiệu quả để xác định cây đã hình thành gaharu trước khi chặt, nhiều cây aquilaria bị đốn hạ rồi bỏ lại khi không phát hiện phần gỗ có nhựa. Cách khai thác này gây lãng phí nghiêm trọng và làm suy giảm nhanh chóng quần thể cây trong tự nhiên.

Việc bắt giữ các đối tượng săn trộm và bảo vệ cây aquilaria cũng gặp nhiều khó khăn. Các nhóm khai thác trái phép liên tục di chuyển để tránh bị phát hiện, trong khi việc bảo vệ từng cây riêng lẻ trong rừng gần như bất khả thi.

Du lịch có trách nhiệm giữa vùng lõi bảo tồn

Maliau Basin là khu bảo tồn nghiêm ngặt, việc tiếp cận được kiểm soát chặt chẽ. Du khách bắt buộc phải xin phép từ Yayasan Sabah và chỉ được tham quan thông qua các đơn vị lữ hành được cấp phép, luôn có hướng dẫn viên hoặc kiểm lâm đi kèm. Cơ sở hạ tầng ở đây tối giản, thông tin liên lạc hạn chế. Điều này cũng nhấn mạnh rằng con người chỉ là người khách tạm trú trong một thế giới thuộc về tự nhiên.

Nếu có một nơi để học cách đi chậm, lắng nghe và tôn trọng thế giới tự nhiên, thì Maliau Basin chính là lời mời thầm lặng ấy...