Samsung thưởng khủng cho nhân viên mảng chip nhớ, Hàn Quốc lo hiệu ứng domino

Thỏa thuận này mở ra “chiếc hộp Pandora” với các doanh nghiệp Hàn Quốc, quốc gia vốn nổi tiếng với các cuộc đàm phán lương căng thẳng và công đoàn có xu hướng đấu tranh mạnh mẽ.

Hôm 27/5, các thành viên thuộc công đoàn của Samsung Electronics đã bỏ phiếu thông qua thỏa thuận do chính phủ Hàn Quốc làm trung gian. Đây là chiến thắng lớn đầu tiên của một công đoàn tại Samsung Electronics. Quan trọng hơn, đây mới chỉ là lần thứ hai một tập đoàn lớn Hàn Quốc chính thức đồng ý bằng văn bản về việc chia cho nhân viên tỷ lệ cố định từ lợi nhuận hoạt động.

Trong bối cảnh lợi nhuận tăng vọt nhờ làn sóng AI và chịu áp lực phải thu hẹp khoảng cách tiền thưởng với SK Hynix, Samsung Electronics đồng ý dành 10,5% lợi nhuận hoạt động của mảng bán dẫn để làm khoản thưởng đặc biệt cho nhân viên mảng chip. Một số nhân viên mảng chip nhớ được cho sẽ nhận tổng tiền thưởng lên tới 416.000 USD.

Samsung Electronics cũng xóa bỏ quy định giới hạn tiền thưởng đặc biệt gắn với hiệu quả kinh doanh của từng bộ phận ở mức tối đa 50% lương nhân viên. Ngoài ra, thỏa thuận này còn áp dụng cho thu nhập trong vòng 10 năm.

Chỉ là sự khởi đầu

Các quyết định của Samsung Electronics, doanh nghiệp được xem là chỉ báo cho nền kinh tế Hàn Quốc, nhiều khả năng sẽ khiến các công đoàn khác cứng rắn hơn trong việc yêu cầu nhân viên được chia lợi nhuận hoạt động. Động thái đó cũng khuyến khích thêm nhiều công đoàn đi theo con đường tương tự.

“Điều này có thể châm ngòi cho một làn sóng mới tại các tập đoàn lớn khác ở Hàn Quốc. Đây có thể mới chỉ là sự khởi đầu”, ông Kim Keechang, giáo sư luật tại Đại học Hàn Quốc, nhận định.

Ông cho rằng thỏa thuận này đi ngược các chuẩn mực lâu nay về phân chia lợi nhuận doanh nghiệp trên toàn cầu. Thông thường, tiền thưởng được tính sau khi doanh nghiệp nộp thuế. Song trên thực tế, nhân viên mảng chip của Samsung Electronics gần như đã được nhận phần chia lợi nhuận trước cả cổ đông.

Ngay cả Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung, vốn được xem là có quan điểm thân công đoàn, cũng bày tỏ lo ngại trước khi thỏa thuận được ký kết.

“Việc chia cố định một tỷ lệ từ lợi nhuận hoạt động trước khi trừ thuế, thứ có thể xem là phần lợi ích chung của công chúng, là điều ngay cả nhà đầu tư cũng không có được. Ngay cả cổ đông cũng chỉ nhận cổ tức từ lợi nhuận ròng sau thuế, đúng không?”, ông Lee Jae Myung phát biểu trong cuộc họp nội các tuần trước.

Các hiệp hội doanh nghiệp đang rất lo lắng.

“Thỏa thuận này phản ánh hoàn cảnh đặc biệt của Samsung Electronics. Các nhóm lao động không nên khái quát hóa nó và lan rộng các yêu cầu thưởng quá mức ra toàn ngành”, Liên đoàn Doanh nghiệp Hàn Quốc tuyên bố.

Nhiều công đoàn muốn có thỏa thuận tương tự tại Samsung

Samsung Electronics có lẽ không còn lựa chọn nào khác, khi nhân viên mảng chip nhớ bất mãn vì chênh lệch tiền thưởng với SK Hynix và đang ồ ạt chuyển sang làm cho đối thủ. Nếu không đạt được thỏa thuận này, khoảng 48.000 nhân viên Samsung Electronics đã đình công trong 18 ngày.

Theo truyền thông Hàn Quốc, SK Hynix đã phân bổ 10% lợi nhuận hoạt động cho tiền thưởng vào năm ngoái và thay đổi mức trần tiền thưởng của mình. Theo cơ cấu trả lương mới, nhân viên mảng chip của SK Hynix đã nhận được khoản tiền thưởng gần 3.000% lương cơ bản trong năm tài chính vừa qua.

SK Hynix không phản hồi đề nghị bình luận về cơ chế lương thưởng của mình.

Có thể lập luận rằng vấn đề tiền thưởng chỉ nên giới hạn ở Samsung Electronics và SK Hynix - hai hãng chip nhớ hàng đầu thế giới được hưởng lợi chính từ các khoản đầu tư khổng lồ vào AI. Tuy nhiên, nhiều công đoàn khác cũng bắt đầu đưa ra yêu cầu tương tự.

Nhân viên tại gã khổng lồ internet Kakao và bốn công ty liên kết đã đe dọa đình công nếu yêu cầu, gồm cả chia 13% đến 15% lợi nhuận hoạt động cho tiền thưởng, không được đáp ứng. Một ủy ban lao động đang đứng ra hòa giải.

Các công đoàn tại hãng viễn thông LG Uplus và tập đoàn đóng tàu HD Hyundai Heavy Industries cũng muốn ít nhất 30% lợi nhuận hoạt động được dùng để trả thưởng theo hiệu quả công việc, cùng nhiều yêu cầu khác. Cuộc đàm phán tại LG Uplus đang diễn ra. Cuộc đàm phán tại HD Hyundai Heavy có thể sẽ bắt đầu vào tháng 6 tới.

Tại hãng công nghệ sinh học Samsung Biologics, nhân viên đã đình công 5 ngày trong tháng 5 với một trong các yêu cầu là 20% lợi nhuận hoạt động phải được dùng làm thưởng hiệu suất. Ban lãnh đạo Samsung Biologics chưa nhượng bộ và tranh chấp vẫn tiếp diễn, khi nhân viên từ chối làm thêm giờ hoặc làm việc ngày nghỉ.

Luật “Phong bì vàng” có thể thúc đẩy hoạt động công đoàn

Theo thống kê chính phủ, khoảng 13% lực lượng lao động Hàn Quốc tham gia công đoàn trong năm 2024, thấp hơn đôi chút so với mức trung bình của OECD. Tuy nhiên, nhân viên Hàn Quốc đình công thường xuyên hơn nhiều so với nước láng giềng như Nhật Bản. Đây là yếu tố khiến Hàn Quốc kém hấp dẫn hơn về đầu tư với nhiều công ty nước ngoài.

Hoạt động đấu tranh của công đoàn Hàn Quốc bắt nguồn từ sự bất mãn lâu dài của người dân với chaebol, tức tập đoàn gia đình khổng lồ thống trị nền kinh tế và thường bị xem là quá độc đoán, chỉ chịu lắng nghe khi đối mặt với sức ép mạnh.

Hoạt động của các công đoàn truyền thống ở Hàn Quốc đã tăng lên trong năm 2026, với 113 đơn được nộp trong tháng 2 cho thấy việc yêu cầu hòa giải tranh chấp đã được thực hiện, so với 105 đơn cùng kỳ năm ngoái.

Bên cạnh đó, đạo luật “Phong bì vàng” mới có hiệu lực từ tháng 3 được dự báo sẽ làm gia tăng căng thẳng trong quan hệ lao động. Đạo luật này được đặt tên theo những phong bì mà người dân từng gửi tiền ủng hộ một công đoàn trong vụ tranh chấp nổi tiếng trước đây.

Luật mới mở rộng phạm vi bảo vệ cho lao động hợp đồng phụ, đồng thời khiến doanh nghiệp khó áp dụng các biện pháp trả đũa tài chính với người đình công hơn.

Ngay trong ngày luật “Phong bì vàng” có hiệu lực, khoảng 400 nhóm công đoàn của lao động hợp đồng phụ với tổng cộng 81.600 thành viên đã yêu cầu mở đàm phán lương với ban lãnh đạo, theo Viện Lao động Hàn Quốc.

Quyền được chia phần lớn hơn từ lợi nhuận của lao động hợp đồng phụ cũng có thể trở thành mặt trận mới trong các cuộc đàm phán với Samsung Electronics, khi hãng còn phải đối mặt với sự bất mãn từ nhân viên ở nhiều bộ phận khác và cả các cổ đông.

"Sự tăng trưởng và sản xuất của Samsung Electronics là kết quả từ sự hợp tác giữa nhiều công ty đối tác và người lao động", Liên đoàn Công đoàn Hàn Quốc cho biết sau thỏa thuận. Liên đoàn này kêu gọi có các biện pháp để đảm bảo rằng "thành quả hoạt động có thể được phân bổ công bằng cho người lao động của các công ty đối tác".