Sàn vàng có thể giúp nhà đầu tư 'đầu cơ hợp pháp'

Nhà đầu tư có thể “đầu cơ hợp pháp”

Năm 2025, thị trường vàng bỗng nổi sóng lớn trở lại, sau nhiều năm yên ắng, với giá cả liên tục lập đỉnh, kéo theo những đợt khan hàng hiếm gặp. Giữa bối cảnh đó, Nghị quyết 232 thay thế Nghị quyết 24 về thị trường vàng ra đời. Đồng thời, sàn giao dịch vàng được đề xuất tái lập sau khi chấm dứt hoạt động vào năm 2010.

Giới chuyên gia đánh giá việc xây dựng sàn giao dịch vàng quốc gia là bước đi cần thiết nhằm đưa thị trường vàng Việt Nam vận hành trong khuôn khổ chuẩn mực, minh bạch và hiệu quả hơn. Đặc biệt, trong bối cảnh thị trường vàng biến động, chênh lệch giá ở mức cao giữa trong nước và thế giới, cũng như nhu cầu minh bạch hoạt động mua bán vàng ngày càng trở nên cấp thiết như hiện nay.

Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, chuyên gia kinh tế, TS Lê Bá Chí Nhân cho rằng: Việc nghiên cứu triển khai sàn giao dịch vàng quốc gia, là một bước tiến rất quan trọng trong quá trình hoàn thiện cơ chế thị trường cho tài sản này.

Theo ông Nhân, nếu được thiết kế và vận hành hiệu quả, sàn vàng có thể tạo ra một “trung tâm định giá” minh bạch, phản ánh tương quan cung - cầu thực tế, qua đó tác động tích cực đến toàn bộ thị trường.

Thứ nhất, sàn vàng sẽ cung cấp giá giao dịch công khai theo thời gian thực dựa trên giao dịch thực tế của các thành viên tham gia. Điều này giúp giảm thiểu khoảng cách giá giữa trong nước và giá thế giới do hiện nay chủ yếu giá trong nước phản ánh thương hiệu sản phẩm (như SJC) hơn là giá thị trường.

Thứ hai là giảm chênh lệch cung - cầu: Thay vì thị trường chủ yếu giao dịch qua kênh mua - bán vật chất trực tiếp, sàn vàng tạo ra thị trường thứ cấp - nơi người mua và người bán gặp nhau dễ dàng hơn, nâng cao tính thanh khoản. Khi thanh khoản tăng, biên độ giá cũng co lại, từ đó thu hẹp chênh lệch so với giá quốc tế.

Thứ ba, tăng tính cạnh tranh và đa dạng sản phẩm: Sàn vàng không chỉ là nơi giao dịch vàng thỏi truyền thống mà còn mở ra các sản phẩm phái sinh, kỳ hạn, quyền chọn… Điều này giúp nhà đầu tư có thêm công cụ quản lý rủi ro và "đầu cơ một cách hợp pháp", thay vì “đi lẻ” ngoài thị trường.

Thứ tư là giảm rủi ro thao túng và đầu cơ nóng: Nhờ hệ thống giám sát giao dịch, quy định về ký quỹ và thanh toán bù trừ, sàn giao dịch sẽ góp phần hạn chế hành vi đầu cơ mang tính thao túng giá, nhất là trong những giai đoạn thị trường nhạy cảm.

Sàn vàng không phải “đũa thần”

Tuy vậy, theo ông Lê Bá Chí Nhân, sàn vàng là một công cụ mạnh mẽ, nhưng không phải là “đũa thần” giải quyết mọi nút thắt một mình. Sàn vàng chỉ có hiệu quả nếu có hệ thống pháp lý rõ ràng, cơ chế giám sát chặt chẽ, và quy định minh bạch về tiêu chuẩn, thanh toán, bù trừ.

Đồng tình với điều này, ông Nhân cho hay để thu hẹp khoảng cách với giá thế giới, sàn vàng cần có khả năng liên thông, tham chiếu giá quốc tế, và tạo điều kiện cho các tổ chức tài chính trong nước kết nối với thị trường quốc tế.

Theo ông Nhân, nhiều nhà đầu tư cá nhân hiện vẫn quen với vàng vật chất, vì vậy cần có chương trình hướng dẫn, cảnh báo rủi ro khi giao dịch trên sàn, nhất là với sản phẩm phái sinh.

“Nếu chỉ triển khai sàn mà không đồng bộ với chính sách thị trường vàng tổng thể như cơ chế cấp phép nhập khẩu, tiêu chuẩn sản xuất vàng miếng, quản lý rủi ro tài chính thì sàn vàng khó phát huy tối đa tác dụng”, ông Nhân nói.

Tựu trung lại, ông Nhân kỳ vọng sàn vàng sẽ dần trở thành trung tâm định giá chuẩn mực cho thị trường vàng trong nước, thu hút được cả nhà đầu tư tổ chức và cá nhân tham gia. Khi đó, thị trường vàng sẽ minh bạch hơn và bớt biến động mang tính đầu cơ thuần túy; có khả năng liên thông giá tốt hơn với thị trường quốc tế; giảm thiểu tình trạng “giá trong nước cao hơn quá lớn so với quốc tế”.

Tuy nhiên, để đạt được kỳ vọng này, cần lộ trình triển khai thận trọng, thử nghiệm với các sản phẩm đơn giản trước, và nâng dần sang các sản phẩm phức tạp hơn, đi kèm với giám sát rủi ro hiệu quả.

Cũng bình luận về vấn đề này, các chuyên gia của Chứng khoán SHS nhìn nhận, việc thành lập sàn giao dịch vàng có thể cải thiện cách thức mua bán vàng tại Việt Nam, cụ thể là tăng thanh khoản và minh bạch, thu hẹp chênh lệch giá mua - bán và tạo điều kiện để một phần lượng vàng “trong két” được đưa vào hệ thống tài chính.

Tuy nhiên, sàn vàng khó xử lý căn nguyên của chênh lệch giá vàng trong nước so với thế giới. Nói cách khác, sàn vàng chỉ “xử” được cách giao dịch, chứ không “xử” được mức giá.

Ví dụ, Trung Quốc có Sở Giao dịch Vàng Thượng Hải (SGE) hoạt động hiệu quả, nhưng khi nhu cầu tăng vọt và Nhà nước siết hạn ngạch nhập khẩu (nhằm giữ ổn định tỷ giá nhân dân tệ), giá vàng nội địa đã vọt lên cao hơn giá thế giới kỷ lục. Năm 2023, chênh lệch giá vàng ở Trung Quốc có lúc vượt 121 USD/oz – mức cao chưa từng có.

Nguyên nhân được xác định do cầu nội địa mạnh cộng với nguồn cung bị gián đoạn bởi hạn chế nhập vàng giữa năm 2023 (một biện pháp của Ngân hàng Trung ương Trung Quốc để hỗ trợ tỷ giá).

Sau khi hạn ngạch nhập vàng được nới, giá nội địa Trung Quốc mới hạ nhiệt dần, nhưng vẫn duy trì mức cao hơn thế giới 20–50 USD/oz một thời gian. Điều này cho thấy ngay cả với thị trường có sàn tập trung, nếu nguồn cung vàng bị quản lý hoặc hạn chế, chênh lệch giá nội địa – thế giới vẫn lớn.