Sau phẫu thuật ung thư bàng quang, bác sĩ tìm gì trong bệnh phẩm?

Ung thư bàng quang là một trong những bệnh ung thư phổ biến nhất của hệ tiết niệu, với hơn nửa triệu ca mắc mới mỗi năm trên toàn cầu. Dù những tiến bộ trong phẫu thuật đã giúp nhiều bệnh nhân vượt qua giai đoạn nguy hiểm nhất, giới chuyên môn cho rằng thành công của quá trình điều trị không dừng lại ở phòng mổ.

Điều thực sự quyết định tiên lượng lâu dài lại bắt đầu sau khi ca phẫu thuật kết thúc, khi bệnh phẩm được chuyển đến phòng giải phẫu bệnh để phân tích.

Bệnh phẩm không chỉ để chẩn đoán mà còn định hướng điều trị

Mới đây, chia sẻ tại Hội thảo tập huấn chuẩn châu Âu về Giải phẫu bệnh Tiết niệu 2026 do Bệnh viện Bình Dân (TP.HCM) tổ chức, bác sĩ Bernard Malavaud, Viện Ung thư Toulouse (Pháp), cho biết bệnh phẩm sau cắt bàng quang không đơn thuần chỉ nhằm xác nhận chẩn đoán. Đây là nguồn dữ liệu sinh học có giá trị đặc biệt, phản ánh toàn diện đặc điểm tiến triển của khối u và giúp đội ngũ đa chuyên khoa xây dựng chiến lược điều trị tối ưu cho từng bệnh nhân.

Ông nhấn mạnh, y học hiện đại đang chuyển từ tư duy "điều trị giống nhau cho mọi bệnh nhân" sang điều trị cá thể hóa. Muốn làm được điều đó, bác sĩ cần khai thác tối đa thông tin từ chính mẫu mô được lấy ra sau phẫu thuật.

Trong nhiều năm trước, kết quả giải phẫu bệnh chủ yếu được sử dụng để xác nhận người bệnh mắc ung thư và xác định giai đoạn bệnh. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của ung thư học hiện đại, vai trò của bệnh phẩm đã thay đổi đáng kể.

Ngày nay, mỗi mẫu mô sau cắt bàng quang tận gốc được xem như "hồ sơ sinh học" của khối u. Từ đó, bác sĩ không chỉ xác định được ung thư đã lan rộng đến đâu mà còn đánh giá nguy cơ tái phát, khả năng đáp ứng với hóa trị, liệu pháp miễn dịch và tiên lượng sống còn.

Theo bác sĩ Bernard Malavaud, việc đánh giá bệnh phẩm cần được thực hiện theo quy trình chuẩn hóa với hàng chục tiêu chí khác nhau. Đây là nền tảng giúp các bác sĩ tiết niệu, giải phẫu bệnh, ung bướu và chẩn đoán hình ảnh cùng xây dựng chiến lược điều trị phù hợp cho từng người bệnh, thay vì áp dụng một phác đồ chung.

Trong thực hành lâm sàng, nhiều trường hợp có kết quả phẫu thuật tương tự nhau nhưng tiên lượng lại hoàn toàn khác biệt. Nguyên nhân nằm ở những dấu hiệu vi thể chỉ có thể phát hiện thông qua phân tích bệnh phẩm.

Một dấu hiệu nhỏ có thể làm thay đổi tiên lượng sống

Một trong những yếu tố được các chuyên gia đặc biệt quan tâm là hiện tượng xâm lấn mạch máu và bạch huyết (lymphovascular invasion - LVI).

Theo nhiều nghiên cứu quốc tế, đây là một trong những dấu ấn tiên lượng mạnh nhất ở bệnh nhân ung thư bàng quang đã được cắt bàng quang tận gốc.

Nếu tế bào ung thư đã xâm nhập vào hệ thống mạch máu hoặc bạch huyết, nguy cơ tái phát và di căn sẽ tăng lên đáng kể, ngay cả khi cuộc phẫu thuật được đánh giá là thành công.

Bác sĩ Bernard Malavaud cho biết, việc phát hiện LVI giúp bác sĩ nhận diện nhóm bệnh nhân có nguy cơ cao để cân nhắc điều trị hỗ trợ sau mổ, thay vì chỉ theo dõi định kỳ.

Theo ông, đây là ví dụ điển hình cho thấy giá trị của giải phẫu bệnh không chỉ nằm ở việc "đọc kết quả", mà còn tác động trực tiếp đến các quyết định điều trị tiếp theo.

Bên cạnh LVI, tình trạng hạch bạch huyết (pN), mức độ xâm lấn của khối u (pT), diện cắt phẫu thuật cũng như các biến thể mô học hiếm đều là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tiên lượng sống của người bệnh.

Chỉ cần một trong các thông số này thay đổi, kế hoạch điều trị hậu phẫu có thể được điều chỉnh hoàn toàn.

Không phải mọi trường hợp ung thư bàng quang đều giống nhau.

Theo bác sĩ Bernard Malavaud, nhiều bệnh nhân mang các biến thể mô học đặc biệt như ung thư biểu mô vi nhú, dạng tương bào hoặc thần kinh nội tiết. Đây là những nhóm có đặc điểm sinh học khác biệt, tiến triển nhanh hơn và thường đòi hỏi chiến lược điều trị tích cực hơn.

Chính vì vậy, việc xác định chính xác biến thể mô học ngay từ bệnh phẩm có ý nghĩa quyết định.

Các bằng chứng lâm sàng cho thấy nhiều nhóm bệnh nhân có biến thể mô học đặc hiệu sẽ hưởng lợi rõ rệt từ hóa trị tân hỗ trợ trước phẫu thuật hoặc các liệu pháp toàn thân sau mổ, thay vì chỉ dựa vào can thiệp ngoại khoa đơn thuần.

Theo chuyên gia của Viện Ung thư Toulouse, đây chính là nền tảng của y học chính xác, khi mỗi quyết định điều trị đều dựa trên đặc điểm sinh học riêng của từng khối u, thay vì chỉ dựa vào kích thước hoặc giai đoạn bệnh.