Siêu El Nino 2026: Khi trái đất 'phát sốt', Việt Nam ứng phó thế nào?

Dự báo từ CNN và các cơ quan khí tượng quốc tế cho thấy, năm 2026 có thể trở thành năm nóng nhất trong lịch sử nhân loại khi hiện tượng El Nino quay trở lại với cường độ mạnh mẽ. Tại Việt Nam, "cuộc chiến" với nắng nóng gay gắt, hạn hán và xâm nhập mặn đã bắt đầu được kích hoạt ở cấp độ cao nhất.

Sau hơn hai năm chịu tác động của pha lạnh La Nina, hệ thống khí quyển toàn cầu đang chứng kiến một sự đảo chiều ngoạn mục và đáng lo ngại. Theo các phép đo nhiệt động lực học từ vệ tinh của NOAA và phân tích của CNN, vùng biển phía Đông Thái Bình Dương đang nóng lên với tốc độ chưa từng thấy trong một thập kỷ qua. Đây là dấu hiệu rõ rệt nhất của một kỳ El Nino mạnh, hay còn gọi là "Siêu El Nino".

Sự nóng lên này không chỉ là một hiện tượng tự nhiên thuần túy. Nó được cộng hưởng bởi lượng nhiệt tích tụ khổng lồ trong đại dương do biến đổi khí hậu nhân tạo. Các nhà khoa học cảnh báo, năm 2026 có thể là cột mốc đầu tiên mà nhiệt độ trung bình toàn cầu tạm thời vượt qua ngưỡng 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp - giới hạn đỏ mà Thỏa thuận Paris luôn nỗ lực bảo vệ. Khi đại dương "phát sốt", toàn bộ hệ thống tuần hoàn khí quyển bị xáo trộn, đẩy các quốc gia nhiệt đới như Việt Nam vào tâm điểm của những hình thái thời tiết cực đoan.

Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, nhận định rằng năm 2026 sẽ là một năm "dị thường" của khí hậu Việt Nam. Quy luật thời tiết đang bị xô lệch: mùa mưa đến muộn nhưng kết thúc sớm, trong khi các đợt nắng nóng lại xuất hiện ngay từ những ngày đầu xuân.

Tại các "chảo lửa" miền Trung như Nghệ An, Hà Tĩnh hay khu vực Tây Bắc, các chuyên gia dự báo nhiệt độ có thể chạm ngưỡng 45 độ C. Đây không còn là những con số trên bản đồ nhiệt, mà là mối đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, an ninh năng lượng và sự sinh tồn của các hệ sinh thái rừng.

El Nino không chỉ mang lại cái nóng; nó mang theo sự khô hạn khốc liệt. Lượng mưa trên toàn quốc dự báo sẽ thiếu hụt từ 25% đến 50%, đẩy các hồ thủy điện vào tình trạng "mực nước chết" và các dòng sông vào trạng thái kiệt quệ.

Đặc biệt, tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), bóng ma của đợt hạn mặn lịch sử 2016 và 2020 đang hiện hữu trở lại. Khi nước nguồn sông Mê Kông sụt giảm, lưỡi mặn sẽ lấn sâu vào nội đồng, có nơi lên tới 70-80 km, đe dọa biến những vườn cây ăn trái và cánh đồng lúa xanh mướt thành những vùng đất chết vì "khát" ngọt.

Để ứng phó với thực trạng trên, các bộ ngành đã sớm ban hành các chỉ đạo, chuyển trạng thái từ "ứng phó bị động" sang "chủ động phòng ngừa".

Cụ thể, ngành nông nghiệp đang chứng kiến một sự chuyển dịch tư duy mạnh mẽ. Thay vì cố gắng "chống lại" El Nino bằng mọi giá, người nông dân được hướng dẫn chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng thích ứng. "Chúng ta không thể bắt trời mưa, nhưng có thể chọn loại cây không cần nhiều nước", một chuyên gia nông nghiệp chia sẻ. Những vùng xâm nhập mặn nặng được khuyến khích chuyển sang mô hình tôm - lúa hoặc trồng các loại cây chịu mặn, chịu hạn có giá trị kinh tế cao, biến thách thức thành cơ hội tái cơ cấu ngành.

Bộ Công Thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đang đứng trước áp lực khi nhu cầu tiêu thụ điện được dự báo sẽ lập đỉnh mới. Việc điều tiết nước tại các hồ thủy điện miền Bắc như Sơn La, Lai Châu đang được tính toán chi li từng mét khối để vừa đảm bảo tưới tiêu, vừa dự phòng phát điện cho những ngày nóng cao điểm tháng 5 và tháng 6.

Một chuyên gia độc lập về biến đổi khí hậu đề xuất để đối phó với Siêu El Nino, Việt Nam cần nhiều hơn là những giải pháp công trình.

"Chúng ta cần một 'hệ điều hành' khí hậu dựa trên dữ liệu lớn (Big Data). Việc dự báo sớm đến từng cấp xã, huyện thông qua các ứng dụng di động sẽ giúp người nông dân chủ động kế hoạch xuống giống hoặc tích trữ nước. Bên cạnh đó, việc phục hồi rừng ngập mặn và rừng đầu nguồn chính là 'túi trữ nước' khổng lồ và rẻ tiền nhất mà chúng ta thường bỏ quên trong các kịch bản ứng phó", vị chuyên gia này cho hay.

Ông cũng nhấn mạnh vai trò của cộng đồng trong việc tiết kiệm nước và điện. Trong bối cảnh nguồn cung hạn chế, sự chia sẻ và ý thức của mỗi cá nhân sẽ là chìa khóa để hệ thống hạ tầng quốc gia không bị sụp đổ dưới áp lực của nắng nóng kỷ lục.

Siêu El Nino 2026 không chỉ là một hiện tượng thời tiết, nó là một bài kiểm tra về năng lực quản trị quốc gia và sức chống chịu của nền kinh tế. Với sự chuẩn bị bài bản, từ việc nâng cấp hạ tầng thủy lợi đến thay đổi tư duy sản xuất và ứng dụng công nghệ trong dự báo, Việt Nam đang thể hiện sự chủ động đáng ghi nhận.