Sinh viên năm nhất dùng ChatGPT áp đảo: AI tạo sinh thành công cụ học tập mới

ChatGPT vượt trội, AI tạo sinh bước vào đời sống sinh viên

AI tạo sinh không còn là công cụ xa lạ với sinh viên. Nếu vài năm trước, ChatGPT, Gemini hay các nền tảng AI chủ yếu được nhắc đến trong giới công nghệ, nay chúng đã trở thành một phần trong đời sống học tập, giao tiếp và tìm kiếm thông tin của người trẻ.

Theo kết quả khảo sát do Đại học Công nghệ Tokyo công bố vào tháng 5/2026, hơn 90% sinh viên năm nhất của trường cho biết đã sử dụng ít nhất một công cụ AI tạo sinh. Trong nhóm này, ChatGPT đứng đầu với tỷ lệ 80,8%, còn Gemini xếp sau với 38,8%. Đây là lần đầu tiên trường đưa nội dung sử dụng AI tạo sinh vào khảo sát thường niên về công cụ giao tiếp, mạng xã hội, video và thanh toán điện tử của sinh viên mới nhập học.

Con số này cho thấy sinh viên dùng ChatGPT không còn là hiện tượng cá biệt. AI đang đi vào những thao tác hằng ngày: tra cứu nhanh, gợi ý ý tưởng, tóm tắt tài liệu, hỗ trợ viết nội dung, luyện ngoại ngữ hoặc chuẩn bị bài thuyết trình. Với thế hệ sinh viên mới, việc mở một công cụ AI có thể tự nhiên như mở công cụ tìm kiếm hoặc ứng dụng nhắn tin.

Đáng chú ý, khảo sát cũng cho thấy sự khác biệt giới tính trong cách sử dụng AI. Tỷ lệ nữ sinh dùng ChatGPT đạt 86,5%, cao hơn nam sinh 10,6 điểm %. Trong khi đó, với Gemini và một số công cụ AI khác, nam sinh lại có xu hướng sử dụng nhiều hơn nữ sinh. Điều này cho thấy thị trường AI tạo sinh không phát triển đồng đều theo một hướng duy nhất, mà đang phân hóa theo nhu cầu, thói quen và mức độ tiếp cận công nghệ của từng nhóm người dùng.

Từ góc nhìn giáo dục, sự phổ biến của ChatGPT trong đại học đặt ra cả cơ hội lẫn thách thức. Cơ hội là sinh viên có thêm công cụ học tập nhanh, mở rộng khả năng tự học và tiếp cận kiến thức. Một sinh viên có thể dùng AI để hỏi lại những khái niệm khó, yêu cầu giải thích bằng ngôn ngữ đơn giản hơn hoặc so sánh nhiều cách hiểu khác nhau.

Khi AI có thể tạo văn bản chỉ trong vài giây, các trường đại học buộc phải thay đổi cách giao bài, kiểm tra và đánh giá năng lực thật của người học. Nếu chỉ yêu cầu viết bài theo mẫu, sinh viên dễ phụ thuộc vào AI. Ngược lại, nếu biết hướng dẫn, AI có thể trở thành “trợ giảng cá nhân”, giúp sinh viên học sâu hơn thay vì học đối phó.

Điều quan trọng là sinh viên cần được trang bị kỹ năng sử dụng AI có trách nhiệm. Không phải câu trả lời nào của AI cũng đúng. AI có thể diễn đạt trôi chảy nhưng vẫn sai dữ kiện, thiếu nguồn hoặc suy luận quá đà. Vì vậy, kỹ năng kiểm chứng thông tin, đặt câu hỏi tốt và biết trích dẫn nguồn sẽ ngày càng quan trọng trong môi trường học tập mới.

Khảo sát tại Nhật Bản cũng gợi mở một vấn đề lớn hơn: thế hệ sinh viên mới đang bước vào đại học với hành trang số rất khác trước. Họ không chỉ dùng mạng xã hội để kết nối, dùng video để giải trí, dùng ví điện tử để thanh toán, mà còn dùng AI để học và làm việc. Điều này có thể làm thay đổi mạnh mẽ cách giảng viên thiết kế bài học trong vài năm tới.

Instagram, TikTok, ví điện tử: bức tranh số của sinh viên mới

Bên cạnh AI tạo sinh, khảo sát của Đại học Công nghệ Tokyo cũng cho thấy mạng xã hội tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong đời sống sinh viên năm nhất. LINE vẫn đứng đầu với tỷ lệ sử dụng 99,1% và duy trì vị trí số một suốt 13 năm liên tiếp kể từ năm 2014. Đây là điều dễ hiểu ở Nhật Bản, nơi LINE không chỉ là ứng dụng nhắn tin mà còn là hạ tầng giao tiếp phổ biến trong học tập, công việc và đời sống.

Instagram tiếp tục tăng mạnh và đạt 86%, cao hơn năm trước 3,4 điểm %. Đặc biệt, đây là lần đầu tiên Instagram vượt X trong nhóm nam sinh, với tỷ lệ 78,6% so với 76,4%. Ở nhóm nữ sinh, Instagram đạt 94,6%, gần chạm mức phổ biến của LINE. Điều này cho thấy Instagram không còn đơn thuần là nơi đăng ảnh, mà đã trở thành một kênh giao tiếp, cập nhật xu hướng và xây dựng hình ảnh cá nhân của sinh viên.

TikTok cũng tiếp tục tăng năm thứ bảy liên tiếp, đạt 54,3%. Trong nhóm nữ sinh, tỷ lệ này lên tới 70,3%. Một nền tảng khác là BeReal. có mức tăng cao nhất, thêm 7 điểm %, đạt 41,4%; trong đó nữ sinh đạt 54,7%, còn nam sinh đạt 30,1%. Những con số này cho thấy sinh viên không chỉ tiêu thụ nội dung ngắn, mà còn quan tâm đến các nền tảng thể hiện đời sống cá nhân theo thời gian thực.

Cách sinh viên liên lạc cũng đang thay đổi. LINE vẫn dẫn đầu trong nhóm công cụ liên lạc với tỷ lệ 98,5%, nhưng Instagram DM đã tăng lên 55,1%. Riêng nữ sinh, gần 70% dùng tin nhắn Instagram để liên lạc. Điều này cho thấy ranh giới giữa mạng xã hội và ứng dụng nhắn tin ngày càng mờ. Với người trẻ, nơi nào có bạn bè, hình ảnh, câu chuyện và phản hồi nhanh, nơi đó trở thành kênh giao tiếp chính.

Ở mảng video, YouTube gần như là nền tảng mặc định của sinh viên, duy trì trên 95% kể từ năm 2019 và đạt 97,6% trong khảo sát năm nay. Amazon Prime Video đạt 48%, còn Netflix tăng mạnh 16,9 điểm phần trăm, lên 45,8%. TVer đạt 32,3%, trong đó nữ sinh dùng nhiều hơn nam sinh khoảng 2,5 lần.

Thanh toán điện tử cũng có thay đổi đáng chú ý. PayPay đạt 79,6%, tăng 10,6 điểm % và lần đầu vượt nhóm thẻ giao thông như Suica, PASMO, vốn đạt 78,5%. Từ khi được đưa vào khảo sát năm 2022, tỷ lệ dùng PayPay đã tăng khoảng 2,6 lần sau 4 năm. Điều này phản ánh xu hướng ví điện tử đang vượt ra khỏi vai trò thanh toán phụ trợ để trở thành lựa chọn quen thuộc của sinh viên.

Một chi tiết đáng chú ý khác là 26,4% sinh viên cho biết đã liên lạc với bạn mới qua SNS trước khi nhập học, tăng nhẹ 2,2 điểm %. Sau khi từng đạt đỉnh 51% vào năm 2020 rồi giảm dần, chỉ số này lần đầu tăng trở lại sau 6 năm. Điều đó cho thấy mạng xã hội vẫn là cầu nối quan trọng giúp sinh viên làm quen với môi trường đại học trước ngày chính thức đến trường.

Cuộc khảo sát được thực hiện từ ngày 2 đến 22/4/2026, với 1.682 sinh viên năm nhất thuộc 6 khoa tại hai cơ sở Hachioji và Kamata của Đại học Công nghệ Tokyo; tỷ lệ trả lời đạt 89,6%, tỷ lệ nam nữ là 53,8% và 46,2%. Đây là lần khảo sát thứ 13 kể từ năm 2014.

Nhìn tổng thể, bức tranh sinh viên năm nhất năm 2026 là dấu hiệu của một thế hệ học tập, giao tiếp, giải trí và thanh toán gần như hoàn toàn trong môi trường số. Trong bức tranh ấy, AI tạo sinh nổi lên như công cụ mới có khả năng tác động trực tiếp đến cách sinh viên học, làm bài và chuẩn bị cho tương lai nghề nghiệp.