SME trước bài toán chuyển đổi số

Đó là nội dung được đưa ra tại hội thảo “Khơi thông nguồn lực - Số hóa SME TP.HCM” tại Công viên phần mềm Quang Trung (QTSC) ngày 7/10.

Hội thảo do QTSC, Trung tâm Hỗ trợ và tư vấn chuyển đổi số TP.HCM (DXCenter) và Hội Doanh nghiệp khu vực Tây Bắc Sài Gòn tổ chức, diễn ra trong bối cảnh TP.HCM đang triển khai Đề án chuyển đổi số doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026-2030.

TP.HCM đặt mục tiêu hỗ trợ 150.000-200.000 lượt doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận chính sách chuyển đổi số đến năm 2030, trong đó ít nhất 100.000 lượt ứng dụng AI và các giải pháp công nghệ số. Đáng chú ý, chương trình không chỉ đưa doanh nghiệp “lên số”, mà lựa chọn đúng công nghệ, tổ chức lại dữ liệu và biến đầu tư công nghệ thành hiệu quả kinh doanh.

Từ hỗ trợ mua công nghệ đến thay đổi cách doanh nghiệp vận hành

Ở cấp quốc gia, Quyết định 433/QĐ-TTg ngày 16/3/2026 đặt mục tiêu đến năm 2030 hỗ trợ ít nhất 500.000 SME thông qua đánh giá mức độ sẵn sàng, thử nghiệm và ứng dụng giải pháp số, tư vấn và đào tạo. Trong đó, ít nhất 300.000 doanh nghiệp được hỗ trợ ứng dụng công nghệ số, nền tảng số và AI.

Như vậy, quy mô chính sách đã chuyển sang một giai đoạn mới. Nhà nước không chỉ khuyến khích doanh nghiệp tự đầu tư công nghệ mà đang hình thành một hệ thống hỗ trợ gồm đánh giá, tư vấn, kết nối nhà cung cấp và hỗ trợ một phần chi phí.

Tại TP.HCM, cổng hỗ trợ chuyển đổi số doanh nghiệp đã được đưa vào vận hành. Doanh nghiệp có thể gửi nhu cầu, sau đó hệ thống tiếp nhận, phân loại và kết nối với chuyên gia hoặc đơn vị công nghệ phù hợp.

Đây là thay đổi đáng chú ý về cách tiếp cận. Thay vì để SME tự tìm một phần mềm rồi tự triển khai, Thành phố đang hướng đến mô hình xác định bài toán trước, sau đó mới kết nối giải pháp.

Điều này đặc biệt quan trọng với SME. Một doanh nghiệp nhỏ có thể cùng lúc sử dụng phần mềm kế toán, bán hàng, quản lý kho, chăm sóc khách hàng và thương mại điện tử nhưng các hệ thống không kết nối với nhau. Khi đó, doanh nghiệp có nhiều phần mềm nhưng chưa chắc đã có một hệ thống dữ liệu.

Đây cũng là vấn đề được đặt ra tại hội thảo. Theo ông Quách Ngọc Long, Nhà sáng lập, Tổng giám đốc Workit, nhiều doanh nghiệp đã sử dụng nhiều phần mềm nhưng dữ liệu vẫn phân tán, thậm chí phải làm sạch trước khi có thể khai thác hiệu quả AI.

Vì vậy, AI không thể là điểm bắt đầu duy nhất của chuyển đổi số. AI cần dữ liệu. Dữ liệu cần được chuẩn hóa. Và dữ liệu chỉ tạo ra giá trị khi được đặt trong một quy trình kinh doanh cụ thể.

TP.HCM cũng đang xây dựng nền tảng đánh giá mức độ sẵn sàng chuyển đổi số. Theo Sở Khoa học và Công nghệ, nền tảng được định hướng giúp doanh nghiệp tự đánh giá hiện trạng ứng dụng công nghệ, nhận diện khó khăn, xác định nhu cầu hỗ trợ và xây dựng hướng phát triển. Các yêu cầu về an toàn, bảo mật dữ liệu cũng được đặt ra trong quá trình hoàn thiện nền tảng.

Một doanh nghiệp sản xuất có thể cần ERP, quản trị sản xuất, IoT hoặc tự động hóa. Doanh nghiệp bán lẻ có thể ưu tiên dữ liệu khách hàng, thương mại điện tử và quản trị tồn kho. Doanh nghiệp dịch vụ có thể cần CRM, tự động hóa quy trình và AI hỗ trợ nhân viên.

Nếu hỗ trợ công nghệ theo một công thức chung, doanh nghiệp dễ rơi vào tình trạng mua được phần mềm nhưng không sử dụng hết khả năng.

AI mở cửa cho SME, nhưng dữ liệu và con người mới quyết định hiệu quả

AI đang làm thay đổi bài toán chi phí của SME. Trước đây, một số công nghệ quản trị và tự động hóa đòi hỏi chi phí đầu tư, triển khai và nhân sự tương đối lớn. Với các giải pháp AI đóng gói sẵn, doanh nghiệp nhỏ có thể tiếp cận những năng lực mà trước đây chủ yếu thuộc về doanh nghiệp lớn.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hoàng, Giám đốc bộ phận Tư vấn Công nghệ và Chuyển đổi số, KPMG Việt Nam, AI có thể giúp SME tăng năng suất, tự động hóa công việc lặp lại và cung cấp các trợ lý số hoạt động liên tục. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với chi phí chuyển đổi, thiếu nhân sự có cả năng lực nghiệp vụ và công nghệ, cũng như tâm lý ngại thay đổi.

Điểm này quyết định khả năng thành công của Đề án. Bởi nếu chỉ đo số doanh nghiệp mua hoặc thuê giải pháp số, con số hỗ trợ chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả chuyển đổi số. Một chỉ số quan trọng hơn là doanh nghiệp có giảm được thời gian xử lý đơn hàng, giảm tồn kho, tăng năng suất lao động, giảm chi phí vận hành hoặc tăng doanh thu hay không.

Kế hoạch của TP.HCM đã xác định hiệu quả sản xuất, kinh doanh là tiêu chí đánh giá chính và ưu tiên các giải pháp nền tảng, phù hợp nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Đây là hướng đi cần thiết bởi chi phí công nghệ chỉ là một phần của tổng chi phí chuyển đổi. Doanh nghiệp còn phải trả giá bằng thời gian thay đổi quy trình, đào tạo nhân viên, chuẩn hóa dữ liệu, tích hợp hệ thống và xử lý các vấn đề an toàn thông tin.

Đặc biệt, AI có thể làm cho những dữ liệu kém chất lượng trở nên “nhanh” hơn nhưng không làm chúng trở thành dữ liệu đúng. Nếu dữ liệu đầu vào thiếu, sai hoặc phân tán, kết quả từ các hệ thống AI cũng khó trở thành cơ sở đáng tin cậy cho quyết định kinh doanh.

Do đó, thứ tự hợp lý với nhiều SME có thể không phải là “AI trước”, mà là quy trình - dữ liệu - nền tảng - tự động hóa - AI.

Một lợi thế khác của TP.HCM là hệ sinh thái công nghệ tương đối dày. Thành phố đang kết nối SME với doanh nghiệp công nghệ, startup, viện nghiên cứu và trường đại học để thử nghiệm, ứng dụng và chuyển giao công nghệ.

Nếu vận hành tốt, đây có thể là phần quan trọng nhất của chính sách: biến SME thành khách hàng của hệ sinh thái công nghệ trong nước, thay vì mỗi doanh nghiệp tự tìm một giải pháp riêng lẻ.

Đề án quốc gia cũng đặt mục tiêu hình thành mạng lưới ít nhất 500 tổ chức, cá nhân tư vấn chuyển đổi số.

Với TP.HCM, mạng lưới này cần được nhìn như một “lớp hạ tầng mềm” của chuyển đổi số. Công nghệ thay đổi nhanh, trong khi SME thường không có bộ phận công nghệ đủ lớn để liên tục đánh giá giải pháp.

Câu hỏi khó hơn là doanh nghiệp có xác định đúng bài toán, có dữ liệu đủ tốt, có nhân sự vận hành và có khả năng đo được hiệu quả sau đầu tư hay không.

Nếu giải được bài toán này, khoản hỗ trợ từ ngân sách có thể tạo ra hiệu ứng lớn hơn một khoản trợ giá đơn thuần. Ngược lại, nếu doanh nghiệp chỉ tiếp cận công nghệ để đáp ứng một chương trình hỗ trợ, chuyển đổi số có nguy cơ dừng ở việc mua thêm một phần mềm.

Với mục tiêu 100.000 SME ứng dụng AI và công nghệ số đến năm 2030, TP.HCM đang đứng trước một bài toán lớn hơn việc đưa doanh nghiệp lên nền tảng số: làm sao để hàng trăm nghìn lần ứng dụng công nghệ thực sự tạo ra hàng trăm nghìn trường hợp tăng năng suất, giảm chi phí và nâng sức cạnh tranh.