Sở GD TP.HCM: Liên kết giáo dục thiếu giám sát dễ thành dịch vụ kinh doanh trá hình

Những ngày gần đây, câu chuyện liên kết trong giáo dục tại TP.HCM lại dậy sóng khi nhiều phụ huynh phản ánh về các khoản thu ngoài chương trình chính khóa mà nhà trường triển khai với các đơn vị bên ngoài. Trên các diễn đàn, mạng xã hội, nhóm phụ huynh lớp… dày đặc câu hỏi: “Tiền này thu theo quy định nào?”, “Tại sao không có bản công khai thu – chi?”, “Giáo viên nước ngoài vào trường nhưng không thấy thông tin pháp lý?”.

Xuất hiện nhiều kẽ hở trong liên kết giáo dục

Liên quan đến vấn đề này, chiều 18.12, ông Hồ Tấn Minh – Chánh văn phòng Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM- thừa nhận thực tế đáng lo. Một số hiệu trưởng chưa tuân thủ đúng nguyên tắc khi triển khai chương trình liên kết, dẫn đến việc ký hợp đồng thiếu thẩm định nội dung, không dự toán kinh phí rõ ràng, không công khai tài chính theo quy định.

“Việc một số trường đưa nguyên chương trình nước ngoài, chương trình năng khiếu A, B, C vào trường mà không đánh giá nội dung là điều cần phải chấn chỉnh nghiêm túc”, ông Minh nói.

Theo ông Minh - chủ trương liên kết trong giáo dục không phải mới. TP.HCM cũng như nhiều địa phương khác kêu gọi xã hội hóa giáo dục nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận ngoại ngữ, công nghệ, thể thao, nghệ thuật, kỹ năng sống cho học sinh. Với ngân sách hạn chế, nguồn lực giáo viên không đủ để đáp ứng nhu cầu dạy học hiện đại, liên kết với đơn vị bên ngoài là giải pháp tất yếu. Tuy nhiên, khi triển khai thiếu giám sát, liên kết dễ trở thành dịch vụ kinh doanh trá hình, tạo ra gánh nặng tài chính và nguy cơ bất bình đẳng cơ hội học tập.

Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM Nguyễn Bảo Quốc chia sẻ, mục tiêu của các chương trình liên kết phải hướng đến phát triển toàn diện năng lực học sinh, chuẩn bị cho các em hội nhập với xu thế quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số, sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo, STEM và tin học hiện đại.

Theo ông, triển khai liên kết là cần thiết, nhưng nhà trường phải tận dụng hết nguồn lực nội bộ trước, không được xem liên kết là nguồn thu hay mục tiêu tài chính. Các đơn vị cung cấp chương trình cần có pháp lý, có năng lực và phải được thẩm định chặt chẽ.

Thực tế, vấn đề phụ huynh bức xúc nhất hiện nay không chỉ nằm ở số tiền phải đóng, mà nằm ở cách thu – chi thiếu công khai, thiếu báo cáo hiệu quả. Nhiều phụ huynh phản ánh, con theo học một lớp kỹ năng hoặc ngoại ngữ với mức phí cao, nhưng sau nhiều tháng vẫn không thấy học sinh tiến bộ. Buổi học diễn ra một cách hình thức, giáo viên ra vào không rõ danh tính và chuyên môn, trong khi báo cáo đánh giá chất lượng thì mơ hồ. Phụ huynh muốn xin rút khỏi lớp học thì được giải thích “đăng ký rồi không hoàn phí”, hoặc lo sợ con mình “bị phân biệt”, “bị tụt lại phía sau” nếu không tham gia. Sự áp lực tâm lý ấy âm thầm nhưng mạnh mẽ, tạo nên vòng xoáy bất bình đẳng vô hình trong trường học.

Rõ ràng, khi nhà trường không công khai danh sách giáo viên, giấy phép hoạt động của đơn vị liên kết, dự toán kinh phí, phương thức thu – chi, các lớp học tự nguyện sẽ biến thành bắt buộc. Trách nhiệm pháp lý trong trường hợp xảy ra tranh chấp cũng trở nên mập mờ.

Các trường phải công khai hợp đồng liên kết, dự toán thu - chi

Theo quy định, hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm cao nhất trong việc ký hợp đồng liên kết và đảm bảo minh bạch hoạt động. Tuy nhiên, với quy mô hơn 3.500 cơ sở giáo dục các bậc học tại TP.HCM, công tác giám sát của Sở là thách thức không nhỏ. Dù có hướng dẫn, quy trình, văn bản yêu cầu công khai tài chính, nhưng khi triển khai xuống cơ sở, không ít trường còn lúng túng hoặc cố tình phớt lờ.

Ông Nguyễn Bảo Quốc khẳng định, thời gian tới hệ thống công khai thông tin phải được nâng cấp, kết nối trực tiếp với cổng dữ liệu của Sở Giáo dục và Đào tạo. Mỗi trường phải đăng tải công khai hợp đồng liên kết, chứng chỉ giáo viên, dự toán thu – chi và báo cáo hiệu quả chương trình. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là biện pháp bảo vệ quyền học tập của học sinh và quyền giám sát của phụ huynh.

Tuy vậy, câu chuyện lớn hơn nằm ở ranh giới mong manh giữa giáo dục và thương mại. Khi một số đơn vị cung cấp dịch vụ giáo dục xem trường học là thị trường, khi một số hiệu trưởng xem liên kết là cơ hội để tăng nguồn thu, mục tiêu giáo dục sẽ bị lệch pha. Hệ lụy nguy hiểm nhất là làm xói mòn niềm tin của phụ huynh vào trường công, vào hệ thống công lập vốn đang chịu nhiều áp lực về chất lượng và chi phí.

Dư luận cho rằng, nếu triển khai liên kết đúng quy định, minh bạch, tự nguyện và có đánh giá chất lượng rõ ràng, phụ huynh sẽ sẵn sàng ủng hộ. Điều phụ huynh cần không phải là miễn phí, mà là công bằng. Khi mỗi khoản thu đều được công khai, học sinh được quyền lựa chọn, mỗi chương trình đều gắn với kết quả học tập cụ thể, xã hội hóa sẽ trở thành động lực thúc đẩy đổi mới giáo dục.

Ngành giáo dục TP.HCM đang nỗ lực xây dựng mô hình giáo dục hội nhập, hiện đại, nhưng không thể đánh đổi bằng những bước đi thiếu kiểm soát. Một chương trình liên kết nếu không mang lại giá trị thực, hoặc thiếu minh bạch tài chính, phải được dừng lại và đánh giá lại. Nếu có sai phạm, phải xử lý rõ trách nhiệm, đặc biệt là trách nhiệm người đứng đầu.

Liên kết giáo dục là xu thế, nhưng không thể để trở thành cuộc chơi của lợi nhuận. Minh bạch – công khai – tự nguyện là bộ ba nguyên tắc không thể thỏa hiệp. Chỉ khi thực hiện đúng, xã hội hóa giáo dục mới thực sự phục vụ học sinh và lấy lại niềm tin của phụ huynh. Và quan trọng nhất, nhà trường phải luôn giữ đúng bản chất của mình: nơi phát triển nhân cách và tri thức, chứ không phải nơi vận hành theo logic thị trường.