Stablecoin có thể trở thành ‘hạ tầng ngầm’ của nền kinh tế số Việt Nam
Trong 5-10 năm tới, stablecoin có thể chưa trở thành phương tiện thanh toán đại chúng như ví điện tử hay QR, nhưng lại đảm nhiệm một vai trò ít nhìn thấy hơn trong kinh tế số Việt Nam: Lớp hạ tầng thanh toán và bù trừ phía sau các giao dịch xuyên biên giới, chuỗi cung ứng và tài sản thực được token hóa.
Theo ông Nguyễn Khắc Việt Bách, Giám đốc Điều hành Quỹ BlockBase Private Capital, bài toán quan trọng với Việt Nam không chỉ là quản lí stablecoin mà còn là quyết định có cho phép một đồng stablecoin neo theo VND hay không.
Stablecoin có vai trò gì trong nền kinh tế số
Nhìn vào sự phát triển của thanh toán số, stablecoin dễ được đặt cạnh ví điện tử và QR như một bước tiến tiếp theo của quá trình số hóa tiền tệ. Tuy nhiên, ông Nguyễn Khắc Việt Bách cho rằng cách so sánh này chưa thực sự chính xác, dù có thể giúp công chúng hình dung nhanh về một công nghệ mới.
Theo ông, ví điện tử và QR thuộc về lớp giao diện, tức là phần mà người dùng trực tiếp nhìn thấy và tương tác. Người dùng mở ứng dụng, quét mã, nhập số tiền và xác nhận giao dịch. Stablecoin lại nằm ở một tầng khác. “Stablecoin, theo tôi, sẽ là câu chuyện của lớp thanh toán bù trừ nằm phía sau”, ông Việt Bách nhận định.
Sự khác biệt này có ý nghĩa quan trọng khi dự báo vai trò của stablecoin trong thập kỉ tới. Nếu ví điện tử và QR hướng tới việc khiến hoạt động thanh toán trở nên thuận tiện hơn đối với người tiêu dùng, stablecoin có thể phát triển theo hướng ít hiện diện trước mắt nhưng lại tham gia sâu hơn vào hệ thống tài chính và thương mại.
Trong kịch bản cơ sở cho 10 năm tới, ông Việt Bách cho rằng phần lớn người dùng cuối thậm chí sẽ không biết mình đang sử dụng stablecoin. Điều này tương tự cách người tiêu dùng hiện nay sử dụng các dịch vụ thanh toán mà không cần biết giao dịch được xử lí qua hệ thống kĩ thuật nào ở phía sau.
“Phần lớn khối lượng sẽ là giao dịch giữa các doanh nghiệp, trong thương mại xuyên biên giới, thanh toán chuỗi cung ứng và tài sản thực được token hóa”, ông nói.
Điều đó cũng cho thấy stablecoin có thể đi theo một con đường khác với nhiều công nghệ tài chính trước đây. Nó không nhất thiết phải trở thành một sản phẩm mà hàng triệu người trực tiếp cầm, giữ và sử dụng mỗi ngày. Giá trị của nó có thể nằm ở khả năng kết nối các hệ thống thanh toán, rút ngắn thời gian chuyển tiền và tạo ra một lớp thanh toán xuyên biên giới hoạt động liên tục.
Vì vậy, nếu kịch bản này thành hiện thực, stablecoin vừa không phải một hiện tượng đại chúng theo nghĩa người dân sử dụng nó để mua sắm hàng ngày, vừa không phải công nghệ ngách dành cho một nhóm nhỏ. Nó có thể trở thành hạ tầng.
Cuộc đua không chỉ nằm ở sàn giao dịch
Với Việt Nam, câu chuyện stablecoin trong những năm tới sẽ không chỉ xoay quanh việc người dân có thể mua hay sử dụng loại tài sản này hay không. Theo ông Việt Bách, có hai vấn đề trong nước đáng theo dõi trong 12 tháng tới.
Thứ nhất là tiến độ cấp phép và vận hành các sàn thí điểm, cùng hệ thống thông tư hướng dẫn liên quan. Đây là bước quan trọng để hình thành một khuôn khổ vận hành chính thức cho thị trường tài sản số, thay vì để hoạt động tiếp tục phát triển chủ yếu bên ngoài các cơ chế quản lí chính thống.
Khi thị trường được đưa vào một khuôn khổ rõ ràng hơn, stablecoin cũng có thêm cơ hội phát triển các ứng dụng gắn với hoạt động tài chính và thương mại hợp pháp. Ngược lại, nếu thiếu những thiết chế trung gian phù hợp, nhu cầu sử dụng stablecoin vẫn có thể tiếp tục tồn tại nhưng phát triển theo những kênh khó kiểm soát hơn.
Tuy nhiên, vấn đề thứ hai mới là câu hỏi mang tính chiến lược theo đánh giá của ông Việt Bách: Việt Nam có cho phép một stablecoin neo theo VND hay không?
Nếu có, câu hỏi tiếp theo sẽ là ai được phép phát hành và cơ chế dự trữ sẽ được thiết kế như thế nào. Đây không đơn thuần là câu chuyện về một sản phẩm tài chính mới. Nó liên quan trực tiếp tới cách dòng tiền kĩ thuật số vận hành trong nền kinh tế Việt Nam và mức độ chủ động của cơ quan quản lí đối với một loại hạ tầng thanh toán đang phát triển nhanh trên toàn cầu.
Một stablecoin neo theo VND, nếu được thiết kế trong khuôn khổ pháp lí phù hợp, về lí thuyết có thể tạo ra một lớp thanh toán số gắn với đồng tiền quốc gia. Ngược lại, nếu thị trường không có lựa chọn hợp pháp và phù hợp với nhu cầu trong nước, người dùng và doanh nghiệp vẫn có thể tìm đến những đồng stablecoin neo theo các đồng tiền khác, đặc biệt là USD. Đó chính là điểm khiến bài toán stablecoin không thể chỉ được nhìn từ góc độ tài sản số hay phương tiện đầu tư.
Nếu không có stablecoin neo VND, “đô-la hóa” có thể đi bằng cửa sau
Theo ông Việt Bách, nếu Việt Nam không có một đồng stablecoin neo VND hợp pháp, thị trường nhiều khả năng sẽ tiếp tục sử dụng các stablecoin neo USD. Khi đó, một phần nhu cầu về tiền kĩ thuật số có thể được đáp ứng bằng những đồng tiền gắn với USD thay vì VND.
Ông cảnh báo, điều này có thể tạo ra một dạng “đô-la hóa đi vào bằng cửa sau”. Đây là một kịch bản đáng chú ý bởi stablecoin khác với tiền mặt USD truyền thống ở khả năng được tích hợp trực tiếp vào các nền tảng blockchain, giao dịch xuyên biên giới và những hệ thống tài sản số. Nếu stablecoin trở thành lớp hạ tầng thanh toán phía sau thương mại quốc tế, tài sản thực được token hóa hay chuỗi cung ứng, mức độ phổ biến của nó có thể tăng lên mà người dùng cuối không nhất thiết nhận thức đầy đủ.
Khi đó, câu hỏi không còn chỉ là người Việt Nam có sử dụng stablecoin hay không, mà là stablecoin nào đang được sử dụng, được neo vào đồng tiền nào và ai kiểm soát lớp hạ tầng đó.
Đây cũng là lí do ông Việt Bách cho rằng chính sách cần đi trước thị trường thay vì chỉ phản ứng sau khi thị trường đã hình thành. Nếu nhu cầu thực tế xuất hiện trước khi có một khuôn khổ phù hợp, người dùng sẽ tự tìm kiếm các giải pháp thay thế.
Với Việt Nam, một lựa chọn stablecoin neo VND hợp pháp, nếu được cho phép, có thể giúp mở ra hướng phát triển khác: vừa đáp ứng nhu cầu thanh toán số, vừa duy trì mối liên hệ với đồng tiền quốc gia và tạo điều kiện để cơ quan quản lí xây dựng cơ chế giám sát dự trữ, phát hành và vận hành.
Nhìn xa hơn 5-10 năm, vì thế, câu chuyện stablecoin có thể không nằm ở việc người dân có chuyển từ tiền mặt sang stablecoin để mua cà phê hay không. Vai trò quan trọng hơn có thể diễn ra ở nơi ít được nhìn thấy: phía sau các giao dịch xuyên biên giới, thanh toán giữa doanh nghiệp, chuỗi cung ứng và những tài sản được đưa lên blockchain.
Nếu ví điện tử và QR đã thay đổi cách người dùng nhìn thấy và thực hiện thanh toán, stablecoin có thể thay đổi cách dòng tiền được chuyển và bù trừ phía sau hệ thống.
Và với Việt Nam, cuộc chơi này không chỉ là câu chuyện công nghệ. Đó còn là quyết định về việc lớp hạ tầng tiền tệ số trong tương lai sẽ được xây dựng xoay quanh VND hay tiếp tục phụ thuộc ngày càng nhiều vào những đồng tiền neo theo USD.