Sự thật gây sốc: Hút thuốc lá không giảm stress mà đang 'giam cầm' não bộ

Nhiều người vẫn giữ thói quen châm một điếu thuốc mỗi khi áp lực công việc, căng thẳng cuộc sống hay mệt mỏi tinh thần bủa vây. Không ít người tin rằng thuốc lá giúp họ thư giãn, giảm stress và lấy lại sự bình tĩnh. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cảnh báo đây là một ngộ nhận nguy hiểm. Trên thực tế, nicotine trong thuốc lá không hề “chữa” được căng thẳng mà đang âm thầm tạo ra một vòng lặp lệ thuộc, khiến tình trạng stress ngày càng nghiêm trọng hơn.

Vì sao nhiều người lầm tưởng hút thuốc lá giúp giải tỏa căng thẳng?

Theo các nghiên cứu khoa học, cảm giác thư giãn sau khi hút thuốc chỉ là hiệu ứng tạm thời do nicotine tác động lên não bộ. Khi đi vào cơ thể, nicotine kích thích giải phóng dopamine – chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác dễ chịu, hưng phấn trong thời gian ngắn. Chính phản ứng sinh học này khiến nhiều người lầm tưởng thuốc lá là “liều thuốc” giúp giải tỏa áp lực tinh thần.

Tuy nhiên, cảm giác dễ chịu ấy nhanh chóng biến mất khi nồng độ nicotine trong máu giảm xuống. Lúc này, cơ thể bắt đầu xuất hiện các biểu hiện khó chịu như bồn chồn, lo âu, cáu gắt, mất tập trung và thôi thúc người hút tìm đến điếu thuốc tiếp theo. Điều đó đồng nghĩa, cảm giác “giảm stress” thực chất chỉ là quá trình làm dịu các triệu chứng thiếu nicotine do chính thuốc lá gây ra, chứ hoàn toàn không giải quyết được nguyên nhân gây căng thẳng trong cuộc sống.

Các chuyên gia tâm lý gọi đây là “vòng lặp nicotine” – cơ chế khiến người hút thuốc liên tục rơi vào trạng thái căng thẳng rồi lại tìm đến thuốc lá để giải tỏa. Chu trình này lặp đi lặp lại theo trình tự: hút thuốc – cảm thấy dễ chịu tạm thời – nicotine suy giảm – xuất hiện căng thẳng, khó chịu – tiếp tục hút thuốc. Theo thời gian, não bộ dần phụ thuộc vào nicotine, khiến người hút ngày càng khó thoát khỏi cảm giác lệ thuộc.

Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy mức độ căng thẳng của người hút thuốc thường dao động liên tục giữa các lần hút. Họ có thể cảm thấy thoải mái ngay sau một điếu thuốc, nhưng stress sẽ nhanh chóng tăng trở lại trước lần hút tiếp theo. Điều này lý giải vì sao nhiều người hút thuốc lâu năm thường có mức độ lo âu cao hơn so với người không hút thuốc.

Những hệ lụy mà thuốc lá để lại

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM, thuốc lá không chỉ gây tổn hại nghiêm trọng đến tim mạch, hô hấp hay làm gia tăng nguy cơ ung thư mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tâm thần. Cơ quan này cho biết nicotine là chất gây nghiện mạnh, có khả năng làm thay đổi hoạt động của hệ thần kinh trung ương, khiến người hút dễ rơi vào trạng thái phụ thuộc về tâm lý và cảm xúc.

HCDC cũng cảnh báo nhiều người hút thuốc thường có xu hướng tăng số lượng thuốc tiêu thụ khi đối mặt với áp lực công việc hoặc căng thẳng kéo dài. Điều này khiến việc cai thuốc trở nên khó khăn hơn vì stress làm gia tăng cảm giác thèm nicotine. Thay vì giúp giải tỏa áp lực, thuốc lá vô tình trở thành “sợi dây xích” kéo người hút mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn của căng thẳng và lệ thuộc.

Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần, thuốc lá còn tạo ra gánh nặng kinh tế lớn đối với nhiều gia đình. Nếu tính trung bình một gói thuốc giá khoảng 30.000 đồng mỗi ngày, người hút có thể tiêu tốn gần 11 triệu đồng mỗi năm chỉ cho việc mua thuốc lá. Đó là chưa kể các chi phí phát sinh liên quan đến khám chữa bệnh, điều trị các bệnh lý do hút thuốc gây ra, mất ngày công lao động hay suy giảm chất lượng cuộc sống.

Theo các chuyên gia y tế, cai thuốc lá là một trong những giải pháp hiệu quả nhất giúp cải thiện sức khỏe tinh thần lâu dài. Dù giai đoạn đầu ngừng hút có thể khiến người bệnh cảm thấy bứt rứt, khó chịu do thiếu nicotine, nhưng khi vượt qua được thời kỳ này, trạng thái tâm lý sẽ ổn định rõ rệt hơn. Não bộ không còn bị kéo vào vòng lặp lệ thuộc nicotine nên mức độ stress nền cũng giảm dần theo thời gian.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM khuyến cáo người dân nên lựa chọn các phương pháp lành mạnh để kiểm soát căng thẳng như tập thể dục, đi bộ, thiền, ngủ đủ giấc, duy trì chế độ ăn uống cân bằng và chia sẻ cảm xúc với người thân. Đây đều là những biện pháp đã được khoa học chứng minh có hiệu quả tích cực đối với sức khỏe tâm thần mà không gây lệ thuộc như thuốc lá.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng việc từ bỏ thuốc lá không chỉ giúp bảo vệ phổi, tim mạch hay giảm nguy cơ ung thư mà còn góp phần cải thiện chất lượng giấc ngủ, tăng khả năng kiểm soát cảm xúc và nâng cao chất lượng cuộc sống tổng thể.

Sự thật là điếu thuốc không hề giúp con người “xả stress” như nhiều người vẫn nghĩ. Cảm giác thư giãn mà thuốc lá mang lại chỉ là lớp vỏ tạm thời che lấp những khó chịu do chính nicotine tạo ra. Càng phụ thuộc vào thuốc lá, con người càng dễ bị mắc kẹt sâu hơn trong vòng xoáy căng thẳng và lệ thuộc. Nhận thức đúng về tác hại của nicotine chính là bước đầu tiên để mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của mình.