Tập huấn thực hành canh tác thông minh, nâng cao chất lượng hạt gạo ĐBSCL

Đổi mới phương thức canh tác trên đồng ruộng

Ngày 11/11, tại TP. Cần Thơ, Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) tổ chức hội thảo tham vấn về phương pháp xây dựng quy trình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo tiểu vùng sản xuất, dựa trên Quyết định 4043 thuộc Đề án 1 triệu ha, đồng thời bàn lộ trình nhân rộng giai đoạn 2027-2030 tại ĐBSCL.

Bà Đinh Thị Kim Dung, Chánh Văn phòng Viện nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế tại Việt Nam (IRRI), cho biết hội ngành hàng lúa gạo cho rằng: “Hội thảo tập trung hướng dẫn những phương pháp nông dân có thể thực hiện trên đồng ruộng. Từ chọn giống, gieo sạ, điều tiết nước đến bón phân và phòng trừ sâu bệnh, mỗi khâu đều được tính toán nhằm giảm chi phí, sử dụng tài nguyên hiệu quả và bảo đảm chất lượng hạt gạo”.

Theo các chuyên gia, trước khi xuống giống, nông dân cần khảo sát điều kiện đất, nguồn nước, hệ thống thủy lợi và lịch thời vụ. Lượng giống gieo sạ phải phù hợp thay vì duy trì tập quán sạ dày. Ruộng thông thoáng giúp cây lúa sinh trưởng tốt, hạn chế sâu bệnh và tiết kiệm vật tư.

Ở khâu gieo sạ, máy móc và drone có thể hỗ trợ phân phối giống đồng đều, giảm công lao động. Tuy nhiên, đầu tư thiết bị cần phù hợp quy mô ruộng và năng lực hợp tác xã.

Quản lí nước là nội dung đặc biệt quan trọng. Thay vì giữ ruộng ngập liên tục, nông dân theo dõi mực nước, độ ẩm và giai đoạn sinh trưởng để điều tiết phù hợp. Cách làm này góp phần tiết kiệm nước, giảm chi phí bơm tưới và hạn chế phát thải methane.

Thực hành phù hợp điều kiện từng tiểu vùng

ĐBSCL có vùng phù sa ngọt, đất phèn, ven biển chịu ảnh hưởng mặn và các hệ thống lúa - tôm, lúa - cá. Vì vậy, một công thức kĩ thuật áp dụng đồng loạt khó mang lại hiệu quả. Vùng phù sa ngọt thuận lợi bố trí mùa vụ; vùng phèn phải thận trọng khi rút nước; vùng ven biển cần theo dõi độ mặn và lịch gieo sạ.

TS. Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia cao cấp của IRRI, nhấn mạnh: “Điều cốt lõi không chỉ là có bao nhiêu ha tham gia, mà là bao nhiêu ha thực sự đáp ứng các tiêu chí chất lượng cao và phát thải thấp”.

Theo TS. Nguyễn Văn Hùng, địa phương và hợp tác xã đủ điều kiện có thể triển khai trước; những nơi còn thiếu thủy lợi, thiết bị hoặc dịch vụ kỹ thuật cần tháo gỡ điểm nghẽn. Lộ trình nhân rộng phải dựa trên dữ liệu có thể đo lường, kiểm chứng, không chỉ dựa vào diện tích đăng ký.

Công nghệ số được giới thiệu như công cụ hỗ trợ thực hành và giám sát. IoT giúp theo dõi mực nước; drone hỗ trợ sản xuất; ViRiCert cùng hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) phục vụ ghi nhận quy trình và kiểm chứng kết quả giảm phát thải.

Đáng chú ý, Atlas Một triệu héc-ta hỗ trợ số hóa dữ liệu từ cấp tỉnh, xã đến hợp tác xã. Thông tin về đất đai, nguồn nước, mùa vụ và cơ giới hóa giúp địa phương xác định vùng ưu tiên đầu tư, tổ chức sản xuất phù hợp.

Cần Thơ đẩy mạnh nhân rộng mô hình

Theo bà Nguyễn Thị Giang, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp & Môi trường (NN&MT) TP. Cần Thơ, thành phố có diện tích gieo trồng lúa hằng năm trên 700.000 ha, sản lượng trên 4,6 triệu tấn. Diện tích tham gia Đề án đạt trên 170.877ha, với 171 hợp tác xã.

Cần Thơ đang hướng dẫn giảm giống gieo sạ, quản lý nước, sử dụng phân bón hợp lý, xử lý rơm rạ; đồng thời từng bước ứng dụng IoT, drone, ViRiCert và RCM.

Đại diện lãnh đạo Sở NN&MT TP. Cần Thơ cho biết, cần xây dựng khung kĩ thuật chung nhưng phân nhóm sản xuất theo đất đai, nguồn nước, thủy lợi, mùa vụ và hệ thống canh tác, thay vì chỉ dựa vào địa giới hành chính.

Ông Lê Thanh Tùng, Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), nhận định Đề án Một triệu ha mở ra cơ hội nâng cao giá trị và vị thế gạo Việt Nam. Tuy nhiên, sản xuất xanh phải gắn với liên kết chuỗi giá trị, chất lượng đồng đều, truy xuất nguồn gốc và thị trường tiêu thụ.

Theo ông Lê Thanh Tùng, doanh nghiệp và hợp tác xã giữ vai trò quan trọng trong việc chuyển kết quả kĩ thuật thành lợi ích kinh tế, giúp nông dân yên tâm thay đổi phương thức sản xuất.

Theo số liệu tổng hợp của IRRI, đến tháng 8/2026, khoảng 421.000 ha đã tham gia Đề án Một triệu ha, nhưng chỉ khoảng 68.000 ha, tương đương 16%, đáp ứng đầy đủ các tiêu chí. Khoảng cách này cho thấy mở rộng diện tích phải song hành với nâng cao chất lượng thực hiện.

Ông Lê Hữu Hiền, Giám đốc HTX Thạnh Thắng, xã Giồng Riềng, tỉnh An Giang cho biết: “Từ tập huấn về thực hành tại đồng ruộng là việc không phải dễ, tuy nhiên chúng tôi phải cố gắng. Vì hiện nay canh tác nông nghiệp theo hướng thông minh là con đường phải làm”.

Hội thảo tập trung tham vấn lộ trình nhân rộng theo tiểu vùng và cấp xã; điều chỉnh biện pháp kĩ thuật trên cơ sở quy trình 4043; lựa chọn phương pháp đánh giá, báo cáo và kiểm chứng.

VIETRISA và IRRI sẽ tiếp tục hoàn thiện khung nguyên tắc, biểu mẫu, phương pháp đánh giá để các địa phương rà soát mức độ sẵn sàng, xây dựng lộ trình nhân rộng giai đoạn 2027-2030.

Từ những hướng dẫn cụ thể, canh tác thông minh không đơn thuần là đưa thiết bị hiện đại xuống ruộng, mà còn thay đổi cách tổ chức sản xuất, quản lý đầu vào và liên kết đầu ra. Khi kĩ thuật phù hợp từng tiểu vùng, nông dân có thêm điều kiện giảm chi phí, nâng chất lượng hạt gạo, bảo vệ môi trường và phát triển sinh kế bền vững.