Tay chân miệng tăng gấp 5 lần: Bộ Y tế chỉ đạo khẩn

Ngày 27.3, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết đã yêu cầu Sở Y tế các tỉnh, thành phố triển khai hàng loạt biện pháp cấp thiết nhằm cắt đứt chuỗi lây nhiễm bệnh tay chân miệng trong cộng đồng. Trọng tâm không chỉ dừng lại ở điều trị mà chuyển mạnh sang phòng ngừa chủ động, với mục tiêu ngăn chặn dịch ngay từ cơ sở.

Bức tranh dịch tễ chuyển từ “ổn định” sang nguy cơ bùng phát

Theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, cả nước đã ghi nhận 25.094 ca mắc chỉ trong gần 3 tháng đầu năm 2026, cao gấp 5 lần so với cùng kỳ năm trước. Không chỉ gia tăng về số ca bệnh, việc xuất hiện 4 trường hợp tử vong từ rất sớm khiến giới chuyên môn đặc biệt lo ngại, bởi đây là dấu hiệu cho thấy mức độ nguy hiểm của dịch đang gia tăng.

Nếu trước đây tay chân miệng thường được xem là bệnh lành tính với đa số trường hợp tự khỏi, thì hiện nay cách tiếp cận này buộc phải thay đổi. Những biến chứng thần kinh, tim mạch hoặc suy hô hấp vẫn có thể xảy ra, đặc biệt ở trẻ nhỏ, và có thể diễn tiến nhanh nếu không được phát hiện kịp thời.

Trong bức tranh chung của cả nước, khu vực phía Nam nổi lên như một “điểm nóng” dịch tễ khi chiếm gần 72% tổng số ca mắc. Sự tập trung ca bệnh với mật độ cao trong thời gian ngắn đã khiến nhiều cơ sở y tế rơi vào tình trạng quá tải cục bộ.

Áp lực không chỉ đến từ số lượng bệnh nhi gia tăng mà còn từ yêu cầu kiểm soát lây nhiễm trong môi trường điều trị. Khi số ca nhập viện tăng nhanh, nguy cơ lây chéo giữa các bệnh truyền nhiễm cũng gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh các bệnh hô hấp và sởi có xu hướng quay trở lại.

Đáng chú ý, nhóm trẻ dưới 5 tuổi – đối tượng chính tại các cơ sở mầm non – chiếm tỷ lệ áp đảo trong tổng số ca mắc. Đây là lứa tuổi có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, đồng thời sinh hoạt trong môi trường tập thể, khiến nguy cơ lây lan gần như không thể tránh khỏi nếu chỉ cần một mắt xích phòng dịch bị bỏ sót.

Theo các chuyên gia dịch tễ, tay chân miệng thường có hai đỉnh dịch trong năm, gắn liền với yếu tố mùa và điều kiện khí hậu. Tuy nhiên, việc số ca tăng mạnh ngay từ quý I cho thấy chu kỳ dịch đang có dấu hiệu dịch chuyển sớm hơn.

Thời điểm giao mùa với độ ẩm cao và nhiệt độ biến động tạo điều kiện thuận lợi cho virus phát triển và tồn tại lâu hơn trong môi trường. Khi kết hợp với mật độ dân cư cao và nhịp sống đô thị, tốc độ lây lan có thể tăng theo cấp số nhân.

Trong bối cảnh đó, chỉ cần một ổ dịch nhỏ không được kiểm soát kịp thời cũng có thể nhanh chóng lan rộng, đặc biệt tại các khu dân cư đông đúc và hệ thống trường học.

Mệnh lệnh khẩn: Thiết lập “lá chắn cộng đồng” từ sớm

Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh, Cục Phòng bệnh yêu cầu các địa phương triển khai đồng bộ các biện pháp phòng, chống.

Trọng tâm không chỉ dừng lại ở điều trị mà chuyển mạnh sang phòng ngừa chủ động, với mục tiêu cắt đứt chuỗi lây nhiễm ngay từ cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức người dân được xem là yếu tố then chốt, bởi phần lớn nguy cơ lây lan bắt nguồn từ thói quen sinh hoạt hằng ngày.

Các thông điệp về vệ sinh cá nhân, đặc biệt là rửa tay đúng cách, vệ sinh đồ dùng và đảm bảo an toàn thực phẩm, được nhấn mạnh như những “hàng rào” đầu tiên chống lại dịch bệnh.

Trong chiến lược phòng, chống tay chân miệng, hệ thống giáo dục mầm non đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Đây vừa là nơi có nguy cơ bùng phát dịch cao nhất, vừa là tuyến phòng thủ hiệu quả nếu được kiểm soát tốt.

Việc duy trì môi trường học tập sạch sẽ, theo dõi sức khỏe trẻ hằng ngày và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường là yếu tố quyết định. Khi một trường hợp nghi ngờ được phát hiện sớm, khả năng khoanh vùng và kiểm soát ổ dịch sẽ cao hơn rất nhiều.

Ngược lại, nếu phát hiện chậm trễ, dịch có thể lan rộng chỉ trong vài ngày, vượt ngoài khả năng kiểm soát của nhà trường và cơ quan y tế.

Một trong những thách thức lớn hiện nay là nguy cơ lây nhiễm chéo trong các cơ sở điều trị. Khi số lượng bệnh nhi tăng nhanh, việc đảm bảo phân luồng điều trị và kiểm soát nhiễm khuẩn trở nên khó khăn hơn.

Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều bệnh truyền nhiễm khác đang lưu hành, nguy cơ đồng nhiễm có thể làm tăng mức độ nặng của bệnh và kéo dài thời gian điều trị.

Điều này đòi hỏi hệ thống y tế không chỉ tăng cường năng lực điều trị mà còn phải siết chặt quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn, nhằm bảo vệ cả bệnh nhân và nhân viên y tế.

Tay chân miệng không phải là bệnh mới, nhưng mức độ nguy hiểm trong bối cảnh hiện tại đòi hỏi một cách tiếp cận mới. Không thể chỉ trông chờ vào ngành y tế, việc kiểm soát dịch cần sự phối hợp của gia đình, nhà trường và toàn xã hội.

Phụ huynh đóng vai trò tuyến đầu trong việc phát hiện sớm dấu hiệu bệnh và hạn chế cho trẻ tiếp xúc với môi trường đông người khi có triệu chứng. Nhà trường cần duy trì các biện pháp vệ sinh nghiêm ngặt, trong khi cộng đồng phải nâng cao ý thức phòng bệnh.

Chỉ khi tất cả các mắt xích cùng vận hành hiệu quả, chuỗi lây nhiễm mới có thể bị cắt đứt.

Sự gia tăng đột biến của tay chân miệng trong đầu năm 2026 là tín hiệu rõ ràng cho thấy dịch bệnh đang bước vào giai đoạn nhạy cảm. Nếu không kiểm soát kịp thời, nguy cơ bùng phát diện rộng là hoàn toàn có thể xảy ra.

Trong cuộc chiến này, yếu tố quyết định không nằm ở những biện pháp phức tạp mà chính là những hành động nhỏ nhưng nhất quán: giữ vệ sinh, phát hiện sớm và xử trí kịp thời.

Khi dịch bệnh chưa đạt đỉnh, mọi sự chủ quan đều có thể phải trả giá bằng sức khỏe của trẻ nhỏ – nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong xã hội.