Theo dấu 'Tiến Quy', đưa những người lính trở về
Hơn nửa thế kỉ sau chiến tranh, hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn chưa khép lại.
Từ những di vật còn sót lại dưới lòng đất, kí ức của các cựu chiến binh đến sự hỗ trợ của công nghệ ADN và AI, TP. Đồng Nai đang nỗ lực trả lại tên tuổi cho những người đã ngã xuống vì độc lập dân tộc.
Tiến Quy và dấu vết còn lại dưới lòng đất
Những cơn mưa đầu mùa làm dịu cái nắng miền Đông Nam Bộ. Giữa rừng cao su xã Minh Đức, tiếng cuốc, tiếng xẻng vẫn đều đặn vang lên. Những người lính Đội K72 (Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự TP. Đồng Nai) cẩn trọng bóc từng lớp đất đỏ. Mỗi nhát cuốc đều được hạ xuống thật nhẹ. Bởi dưới lòng đất ấy có thể là một người lính đã nằm lại hơn nửa thế kỉ, vẫn đang chờ ngày trở về.
Thượng tá Vũ Văn Thọ - Đội trưởng Đội K72 cho biết, dấu hiệu đầu tiên chỉ là một mảnh tăng nhỏ nhô lên khỏi mặt đất. Từ chi tiết rất nhỏ ấy, đơn vị quyết định mở rộng hố đào. Càng đào sâu, những dấu tích chiến tranh càng hiện rõ. Những sợi dây dù đã mục, mảnh tăng võng, dây đai lưng, hai bình tông, bốn đôi dép cao su, một khẩu súng AK cùng nhiều vật dụng sinh hoạt của bộ đội lần lượt xuất hiện. Sau nhiều giờ tìm kiếm, lực lượng chức năng tiếp tục phát hiện hài cốt liệt sĩ tại ấp Minh Tâm, xã Minh Đức, mở thêm hi vọng đưa các anh trở về với đất mẹ.
Giữa những di vật được đưa lên khỏi lòng đất, có một kỉ vật khiến tất cả lặng người. Đó là cây bút máy cũ, trên thân vẫn còn rõ hai chữ “Tiến Quy” cùng hình đôi chim bồ câu. Không ai biết Tiến Quy là ai, quê ở đâu, thuộc đơn vị nào.
Có lẽ hơn nửa thế kỉ trước, người lính trẻ chỉ khắc tên mình lên cây bút để khỏi thất lạc giữa chiến trường. Anh không thể ngờ rằng, hơn 50 năm sau, chính hai chữ ấy lại trở thành manh mối quý giá, mở ra hy vọng tìm lại danh tính của mình và những đồng đội vẫn còn nằm lại dưới cánh rừng cao su Minh Đức.
Việc phát hiện các vị trí có hài cốt liệt sĩ là bước tiến quan trọng trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ. Nhưng hành trình ấy vẫn còn rất nhiều gian nan. Địa hình chiến trường đã thay đổi bởi thời gian và hoạt động canh tác. Những sơ đồ chôn cất gần như thất lạc. Nhiều đơn vị từng chiến đấu cũng đã đổi phiên hiệu hoặc sáp nhập. Thời gian đã làm mờ đi nhiều dấu vết mà những người làm nhiệm vụ hôm nay đang nỗ lực tìm lại.
Khi kí ức trở thành tấm bản đồ
Ít ai biết rằng Minh Đức từng được ví như “bức tường thép” trên tuyến quốc lộ 13. Chỉ trên chiều dài khoảng 15km đã hứng chịu hơn 35.000 quả đạn pháo và khoảng 40.000 tấn bom đạn. Gần 1.000 cán bộ, chiến sĩ cùng hàng nghìn người dân đã ngã xuống để giữ vững tuyến phòng thủ chiến lược này. Chính vì vậy, mỗi cuộc khai quật hôm nay không chỉ là tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, còn là hành trình tìm lại những mảnh ghép còn thiếu của lịch sử.
Đại tá Nguyễn Thanh Phong - Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự TP. Đồng Nai, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thành phố cho biết, cuộc tìm kiếm lần này nhận được sự quan tâm đặc biệt của Ban Chỉ đạo Quốc gia, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Bộ Tư lệnh Quân khu 7, Thành ủy, UBND TP. Đồng Nai và cả hệ thống chính trị. Dù còn nhiều khó khăn, lực lượng tham gia vẫn quyết tâm cao nhất để đưa các liệt sĩ trở về.
Nếu cây bút khắc tên “Tiến Quy” là tia hy vọng đầu tiên, thì mỗi lời kể của cựu chiến binh, mỗi kí ức của người dân hay chỉ một địa danh cũ cũng có thể trở thành chiếc chìa khóa mở ra một cuộc tìm kiếm mới.
Vì vậy, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ TP. Đồng Nai và Đội K72 đang kêu gọi các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ và người dân trên cả nước chung tay cung cấp thông tin. Một địa danh cũ, một sơ đồ vẽ tay hay chỉ một mẩu kí ức tưởng như rất nhỏ cũng có thể giúp xác định thêm một vị trí chôn cất, đưa thêm một người lính trở về với gia đình sau nhiều thập niên biệt tin.
Cùng với đó, Bộ Chỉ huy Quân sự TP. Đồng Nai yêu cầu các đơn vị tiếp tục mở rộng phạm vi khảo sát, tận dụng tối đa nguồn thông tin từ nhân chứng và người dân để đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm.
Thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó Chính ủy Quân khu 7, Trưởng Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Quân khu 7 cho biết, trong khuôn khổ Chiến dịch 500 ngày đêm, toàn Quân khu đang triển khai 13 điểm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Đồng Nai là một trong những địa bàn trọng điểm với các điểm tại Minh Đức, khu vực Vườn quốc gia Bù Gia Mập, Lộc Ninh và Xuân Lộc. Ông cũng đề nghị Bộ CHQS TP. Đồng Nai tham mưu Thành ủy, UBND thành phố chuẩn bị chu đáo cho Lễ triển khai tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại xã Minh Đức, dự kiến diễn ra vào ngày 26.7.
Rừng cao su Minh Đức đã xanh trở lại sau chiến tranh. Nhưng dưới màu xanh ấy vẫn còn những người lính chưa kịp trở về. Mỗi nhát cuốc của Đội K72 hôm nay là một lần lần giở kí ức chiến tranh, tìm lại những mảnh ghép còn thiếu của lịch sử. Cho đến khi người lính cuối cùng được gọi đúng tên và trở về với đất mẹ, hành trình tri ân ấy vẫn sẽ tiếp tục.
