Thị trường trái phiếu doanh nghiệp: Đã đến lúc niềm tin và sự minh bạch lên ngôi
Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho hạ tầng và bất động sản gia tăng mạnh mẽ, thị trường trái phiếu doanh nghiệp tiếp tục ghi nhận sự hồi phục ấn tượng với quy mô phát hành không ngừng mở rộng.
Sự ra đời của Nghị định 200/2026 cùng các tiêu chuẩn xếp hạng tín nhiệm khắt khe được kỳ vọng sẽ gỡ bỏ những điểm nghẽn niềm tin, định hình một sân chơi minh bạch, chuyên nghiệp và phát triển bền vững cho cả doanh nghiệp lẫn nhà đầu tư.
Vẫn giữ sức hấp dẫn
Trong báo cáo tổng quanthị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN), Công ty Cổ phần Xếp hạng tín nhiệm đầu tư Việt Nam (VIS Rating) cho biết, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam tính đến tháng 8/2026 ghi nhận tổng dư nợ lưu hành đạt 1.491 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng 10,9% GDP danh nghĩa.
Trong đó, cấu trúc dư nợ tiếp tục được duy trì chủ yếu qua kênh riêng lẻ với 1.299 nghìn tỷ đồng, còn lại 192 nghìn tỷ đồng thuộc về phát hành ra công chúng. Ngành ngân hàng và bất động sản tiếp tục dẫn đầu thị trường về quy mô dư nợ, lần lượt đạt 685 nghìn tỷ và 446 nghìn tỷ đồng.
Ông Phạm Minh Thắng, Trưởng phòng Đầu tư, nhà điều hành quỹ VinaCapital VFF nhận định, mặc dù đang trong môi trường lãi suất tiết kiệm tăng, giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành trong 8 tháng đầu năm 2026 vẫn ghi nhận tín hiệu khá tích cực khi đạt khoảng 383.000 tỷ đồng, tăng khoảng 2% so với năm 2025.
Trong cơ cấu phát hành, giá trị trái phiếu phát hành riêng lẻ chiếm tỷ trọng áp đảo khoảng 87%. Xét theo cơ cấu ngành, ngân hàng và bất động sản tiếp tục là hai nhóm dẫn đầu khi lần lượt chiếm khoảng 46% và 45% tổng giá trị.
Sự khác biệt về mức độ rủi ro giữa các ngành cũng phản ánh rõ qua mặt bằng lãi suất khi lãi suất bình quân của trái phiếu ngân hàng chỉ ở mức khoảng 8,7%, trong khi trái phiếu ngành bất động sản cao hơn đáng kể, đạt khoảng 10,4%.
Tính đến cuối tháng 8/2026, tổng quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp duy trì ở mức khoảng 10,4% GDP, tương đương so với năm 2025. Việc lợi suất trái phiếu doanh nghiệp tăng cao hơn đòi hỏi nhà đầu tư không chỉ đơn thuần nhìn vào mức lãi suất hấp dẫn mà phải đánh giá kỹ lưỡng hơn về chất lượng tín dụng.
Phân tích thực tế cho thấy tỷ lệ đòn bẩy của các doanh nghiệp phát hành vẫn đang nằm trong tầm kiểm soát và duy trì ở mức an toàn. Bên cạnh đó, thị trường ghi nhận một điểm sáng khác khi tỷ lệ trái phiếu trả chậm phát sinh mới trong tháng 8/2026 đã giảm xuống còn khoảng 0,24%, cải thiện đáng kể so với mức 0,56% của cùng kỳ năm trước. Dù vậy, yếu tố cốt lõi và quan trọng nhất để lựa chọn một trái phiếu an toàn vẫn là năng lực đánh giá chính xác chất lượng tín dụng của từng doanh nghiệp phát hành.
Theo giới phân tích triển vọng của thị trường trái phiếu doanh nghiệp được đánh giá rất khả quan nhờ nhu cầu vốn của nền kinh tế ở mức vô cùng lớn, đặc biệt là trong lĩnh vực phát triển hạ tầng và bất động sản. Tại các đô thị lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội cùng các tỉnh lân cận, nguồn cung bất động sản đang gia tăng mạnh mẽ, kéo theo nhu cầu vốn khổng lồ cho các doanh nghiệp bất động sản, xây dựng cũng như các dự án hạ tầng trọng điểm.
Trong bối cảnh dư nợ tín dụng ngân hàng đã ở mức cao, cùng với việc khung pháp lý dành cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp ngày càng rõ ràng và minh bạch hơn, thị trường được kỳ vọng sẽ phát triển lành mạnh, bứt phá không chỉ về quy mô mà cả về chất lượng, hướng tới sự bền vững trong dài hạn.
Ngày càng minh bạch
Mới đây, Nghị định 200/2026 được Chính phủ ban hành nhằm điều chỉnh hoạt động chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong nước cũng như chào bán ra thị trường quốc tế, đồng thời quy định chi tiết về công bố thông tin, chuyên trang thông tin, chế độ báo cáo, quản lý, giám sát và xử lý vi phạm.
Văn bản này được ban hành để thay thế ba nghị định trước đây liên quan đến thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ bao gồm Nghị định 153, Nghị định 65 và Nghị định 08.
Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định 200 là tạo thêm cơ hội và điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc phát hành trái phiếu để huy động vốn, qua đó phục vụ hiệu quả cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và mở rộng đầu tư.
Theo ông Vũ Duy Khánh, Giám đốc phân tích Công ty Chứng khoán Smart Invest, đợt đổ vỡ trước đây của thị trường trái phiếu xuất phát từ việc đánh mất niềm tin nhà đầu tư do doanh nghiệp sử dụng vốn sai mục đích, tự ý thay đổi kế hoạch và bị lệch kỳ hạn giữa vốn vay ngắn hạn 1 đến 3 năm với các dự án dài hạn.
Sự ra đời của Nghị định 200 đã giải quyết trực tiếp các điểm mấu chốt này bằng cách áp dụng cơ chế quản lý, giám sát dòng tiền độc lập qua tài khoản riêng tại ngân hàng, yêu cầu sự đồng ý của ít nhất 65% đại diện trái chủ nếu muốn đổi mục đích sử dụng vốn, đồng thời có cơ chế mua lại trái phiếu cho người không đồng ý.
Trong ngắn hạn, các quy định siết chặt điều kiện phát hành và minh bạch thông tin có thể làm giảm khối lượng huy động của nhóm doanh nghiệp thành lập chỉ để gom vốn cho bên thứ ba, nhưng về trung và dài hạn sẽ giúp giảm rủi ro vỡ nợ, nâng cấp thị trường phát triển bền vững hơn.
Việc Nghị định 200 chuyển dịch trọng tâm từ nhà đầu tư cá nhân sang các quỹ và tổ chức chuyên nghiệp, hướng cá nhân tham gia qua việc mua chứng chỉ quỹ, cũng là bước tiến phù hợp với thông lệ quốc tế nhờ năng lực thẩm định và quản trị rủi ro vượt trội của các tổ chức.
Bên cạnh đó, quy định trần nợ phải trả không vượt quá 5 lần vốn chủ sở hữu được đánh giá là hợp lý và tạo đủ dư địa cho hoạt động kinh doanh tại Việt Nam, tránh các rủi ro đòn bẩy quá đà. Nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu chi phí vốn trong thời gian chờ thủ tục dự án, quy định mới cho phép gửi tiền hoặc mua chứng chỉ tiền gửi bằng nguồn vốn chưa giải ngân, giúp giảm áp lực lãi vay nhàn rỗi.
Cuối cùng, chi phí xếp hạng tín nhiệm độc lập tuy là một khoản đầu tư không nhỏ nhưng rất cần thiết để tạo sự minh bạch, giúp thị trường định giá đúng rủi ro và phân loại lãi suất huy động theo chất lượng doanh nghiệp, kết hợp với cơ chế hậu kiểm chặt chẽ từ cơ quan quản lý để củng cố niềm tin vững chắc cho nhà đầu tư.
Bổ sung về khía cạnh minh bạch thông tin, bà Trịnh Quỳnh Giao, Tổng Giám đốc PVI AM nhấn mạnh rằng để xây dựng niềm tin lâu dài với cộng đồng nhà đầu tư, doanh nghiệp không thể dừng lại ở việc công bố thông tin tốt tại thời điểm phát hành rồi sau đó chỉ cập nhật ở mức tối thiểu hoặc thiếu minh bạch khi có sự cố xảy ra.
Nếu nhà đầu tư không nhận được giải trình hợp lý, họ chắc chắn sẽ tẩy chay các đợt phát hành tiếp theo của doanh nghiệp đó.
Hiện nay, các quy định mới chỉ dừng lại ở việc bắt buộc xếp hạng tín nhiệm tại thời điểm phát hành. Tuy nhiên, bài học từ các thị trường phát triển cho thấy việc xếp hạng tín nhiệm cần được thực hiện định kỳ hàng năm.
Điều này giúp nhà đầu tư liên tục giám sát chất lượng tín dụng sau đầu tư để đưa ra quyết định kịp thời, đồng thời thiết lập kỷ luật thị trường nghiêm cẩn, nơi các doanh nghiệp bị hạ xếp hạng tín nhiệm sẽ đối mặt với áp lực bán tháo hoặc khó khăn khi phát hành mới nếu không duy trì được năng lực tài chính lành mạnh.
