Thực hư về việc hiến tạng trẻ em dưới 18 tuổi chết não
Dư luận đang tranh cãi gay gắt về việc hiến tạng trẻ em dưới 18 tuổi chết não. Liệu đây là quy định nhân văn hay tạo kẽ hở pháp lí?
Những ngày qua, dư luận xã hội và các diễn đàn trực tuyến đang bùng nổ làn sóng tranh luận gay gắt trước thông tin dự thảo Luật sửa đổi về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người mở ra cơ hội hiến tạng cho người dưới 18 tuổi chết não. Bên cạnh những góc nhìn thấu cảm, không ít ý kiến phản đối gay gắt, thậm chí là những cáo buộc nặng nề. Nhiều người bày tỏ lo ngại rằng việc để trẻ vị thành niên nghĩ đến cái chết là hành vi bất nhẫn, số khác lại quy kết điều luật này vi phạm Hiến pháp và vô tình tạo kẽ hở cho nạn buôn bán nội tạng trái phép.
Ranh giới pháp lí nghiêm ngặt bảo vệ trẻ em
Nếu bình tâm bóc tách từng lớp dư luận và đặt văn bản pháp lí dưới lăng kính khoa học, chúng ta sẽ nhận ra một sự thật hoàn toàn khác. Ban soạn thảo không hề "mở cửa vô tội vạ" cho việc hiến tạng trẻ em, mà đã thiết lập các ranh giới pháp lí vô cùng chặt chẽ tại Khoản 2, Điều 10 của Dự thảo Luật. Quy định thể hiện sự phân cấp rõ ràng theo độ tuổi: Đối với trẻ em dưới 16 tuổi, pháp luật hoàn toàn không trao quyền đăng kí hiến tạng trong bất kì hoàn cảnh nào, ngay cả khi cha mẹ hay người đại diện hợp pháp có đồng ý bằng văn bản. Trong khi đó, nhóm vị thành niên từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi có quyền bày tỏ nguyện vọng cá nhân, nhưng để nguyện vọng đó có hiệu lực pháp lí thì bắt buộc phải được người đại diện hợp pháp xác nhận và đồng ý bằng văn bản. Như vậy, không có bất kì kịch bản nào cho phép một đứa trẻ tự mình định đoạt hay bị ép buộc kí vào đơn hiến tạng khi chưa có sự bảo hộ nghiêm ngặt từ cả gia đình và pháp luật.
Những lo ngại về việc cơ quan soạn thảo tổ chức lấy ý kiến của trẻ em về chuyện hậu sự hay cái chết là sự suy diễn vô căn cứ. Ban soạn thảo, đại diện là Cục Quản lí Khám chữa bệnh (Bộ Y tế), đã khẳng định rõ ràng rằng không một nhà làm luật nào lại hành xử thiếu nhân văn đến mức bắt một đứa trẻ đang sống phải đối diện với áp lực tâm lí nặng nề như vậy. Toàn bộ dự thảo được xây dựng trên nền tảng khoa học chặt chẽ, dựa theo các khuyến nghị y khoa quốc tế và đặc biệt là xuất phát từ mệnh lệnh tình thương dành cho những bệnh nhi đang mòn mỏi chờ ghép tạng.
Thực tế sinh tử khốc liệt của hàng trăm bệnh nhi
Số liệu từ Bộ Y tế cho thấy, mỗi năm Việt Nam có nhu cầu khoảng 55 ca ghép gan và 60 ca ghép thận ở trẻ em, trong khi danh sách chờ ghép gan tích lũy hiện đã lên tới khoảng 200 trường hợp. Thực trạng này đã dẫn đến nhiều câu chuyện xót xa, như việc các bác sĩ tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM phải bất lực chứng kiến nhiều em nhỏ tử vong vì hoàn toàn không có nguồn tim phù hợp để thay thế. Hiện nay, có tới 91,4% ca ghép tạng ở Việt Nam phải phụ thuộc vào nguồn người cho sống, một tỉ lệ quá chênh lệch so với thế giới, nơi phần lớn các nước phát triển đều dựa vào nguồn hiến chết não.
Sự thiếu hụt nguồn tạng hiến phù hợp với trẻ em từ trước đến nay đã tạo ra một khoảng trống pháp lí vô hình nhưng đầy nghiệt ngã. Do sự khác biệt lớn về kích thước lồng ngực, mạch máu và các đặc điểm giải phẫu học, các bệnh nhi rất khó tiếp nhận tạng của người lớn. Việc tìm kiếm một trái tim hay một lá gan tương thích sinh học từ nguồn hiến cùng trang lứa chết não gần như là chiếc phao cứu sinh duy nhất để các em giành giật lại sự sống từ tay tử thần.
Nhìn rộng ra quốc tế, việc cho phép người dưới 18 tuổi hiến tạng sau khi qua đời không phải là một thử nghiệm liều lĩnh, mà là thực tế văn minh đã được chứng minh hiệu quả tại nhiều quốc gia. Số liệu năm 2023 của Hội đồng Châu Âu ghi nhận hàng loạt quốc gia tiên tiến như Mỹ, Anh, Đức, Úc, Ý, Thái Lan và Malaysia đều đã triển khai khung pháp lý này. Điển hình như tại Mỹ, nguồn tạng từ người hiến trẻ tuổi chết não đã cứu sống biết bao cuộc đời trong danh sách luôn có hơn 2.200 trẻ em chờ ghép. Toàn bộ quy trình này được thế giới vận hành dựa trên các nguyên tắc nghiêm ngặt của Tổ chức Y tế Thế giới, có sự đồng thuận của gia đình và được giám sát bởi các hội đồng chuyên môn độc lập để tuyệt đối ngăn chặn mọi nguy cơ trục lợi hay thương mại hóa.
Theo như lời chia sẻ của lãnh đạo Cục Quản lí khám chữa bệnh, bản chất của điều luật này hoàn toàn mang tính tự nguyện và nhân văn sâu sắc chứ không hề ép buộc bất cứ cá nhân hay gia đình nào. Nó chỉ mở ra một cánh cửa pháp lí để những tấm lòng nhân ái không bị trói buộc bởi những quy định hành chính xơ cứng. Khi một gia đình chẳng may mất đi đứa con thân yêu nhưng dũng cảm đồng ý hiến tạng, sự hiện diện và nhịp đập của em sẽ tiếp tục chảy trong cơ thể của những đứa trẻ khác, hồi sinh những cuộc đời mới và mang lại hạnh phúc vô bờ bến cho những mái nhà đang trên bờ vực tuyệt vọng.
Thay vì buông những lời cay nghiệt hay hoang mang trước tin đồn thất thiệt, xã hội cần nhìn nhận vấn đề bằng sự thấu cảm, lòng trắc ẩn và tinh thần khoa học để bảo vệ trọn vẹn quyền được sống của thế hệ tương lai.
