Thuốc điều trị ung thư Trung Quốc hút AstraZeneca, Merck với thương vụ tỉ USD

Cổ phiếu Akeso tăng mạnh sau khi hãng dược AstraZeneca (Anh) có động thái thúc đẩy phát triển loại thuốc điều trị ung thư chủ lực của hãng công nghệ sinh học Trung Quốc này.

Trong khi đó, thỏa thuận mới giữa tập đoàn dược Merck (Mỹ) và một công ty Trung Quốc tiếp tục cho thấy đà phát triển trên toàn cầu của ngành công nghệ sinh học cường quốc châu Á này, giữa bối cảnh lo ngại về các biện pháp hạn chế của Mỹ đang giảm bớt.

AstraZeneca và Merck thực hiện thương vụ tỉ USD

Hôm 28/9, AstraZeneca công bố khoản đầu tư 2 tỉ USD dưới hình thức mua cổ phần Summit Therapeutics, công ty có trụ sở tại bang Florida (Mỹ). Summit Therapeutics đang nắm độc quyền phát triển và thương mại hóa thuốc miễn dịch điều trị ung thư ivonescimab của Akeso bên ngoài Trung Quốc.

Summit Therapeutics và AstraZeneca cho biết hai bên sẽ sớm bắt đầu các thử nghiệm lâm sàng nhằm đánh giá ivonescimab khi kết hợp với một số loại liên hợp kháng thể - thuốc (ADC) của AstraZeneca, trong đó có sonesitatug vedotin - thuốc đang được phát triển để điều trị ung thư đường tiêu hóa.

Cui Cui, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu y tế châu Á tại ngân hàng đầu tư Jefferies, nhận định trong một báo cáo hôm 29/9 rằng quan hệ hợp tác này “củng cố thêm” niềm tin của Jefferies rằng ivonescimab có thể trở thành một liệu pháp miễn dịch nền tảng khi được sử dụng kết hợp với các loại thuốc khác.

Cổ phiếu Akeso niêm yết tại Hồng Kông (Trung Quốc) chốt phiên 29/9 tăng 15,5%. Cổ phiếu Summit Therapeutics niêm yết tại New York (Mỹ) tăng hơn 19% trong giao dịch ngoài giờ hôm 28/9.

Ngành công nghệ sinh học Trung Quốc tiếp tục nhận thêm cú hích sau khi tập đoàn dược phẩm Novo Nordisk (Đan Mạch) hôm 29/9 thông báo kí thỏa thuận cấp phép độc quyền với thuốc giảm cân dạng uống HRS-1596 của hãng dược Hengrui Pharmaceuticals. Thương vụ có tổng giá trị lên tới 2,6 tỉ USD, trong đó Hengrui Pharmaceuticals nhận khoản thanh toán ban đầu 300 triệu USD.

Cổ phiếu Hengrui Pharmaceuticals niêm yết tại Hồng Kông tăng 1,9% khi chốt phiên 29/9.

Trước đó một ngày, Merck đồng ý chi tới 2,13 tỉ USD để giành quyền độc quyền phát triển, sản xuất và thương mại hóa một ứng viên thuốc điều trị ung thư do công ty khởi nghiệp SciBrunch Therapeutics (Trung Quốc) tạo ra. Theo thỏa thuận, Merck sẽ trả trước 400 triệu USD để có quyền độc quyền trên toàn cầu trong việc phát triển, sản xuất và thương mại hóa SPR2015, một loại thuốc dạng uống của SciBrunch Therapeutics đang ở giai đoạn tiền lâm sàng.

Tony Ren, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu y tế châu Á tại Macquarie Capital, nhận xét quy mô của thỏa thuận này là “rất lớn với một ứng viên thuốc vẫn đang ở giai đoạn tiền lâm sàng”.

Được thành lập năm 2024, SciBrunch Therapeutics tập trung vào các liệu pháp điều trị bằng phân tử nhỏ nhắm vào những mục tiêu đã được chứng minh có tiềm năng điều trị ung thư.

SciBrunch Therapeutics đã công bố vòng gọi vốn tiền Series A trị giá 35 triệu USD vào tháng 1 dưới sự dẫn dắt của quỹ Highlight Capital (Trung Quốc), sau khi đã huy động thành công 200 triệu nhân dân tệ (29,8 triệu USD) trong vòng gọi vốn thiên thần hồi tháng 6/2025.

SPR2015 nhắm vào KRAS G12D, một đột biến thúc đẩy ung thư phổ biến ở các bệnh ung thư như tuyến tụy, đại trực tràng và phổi. Thuốc hoạt động theo cơ chế “keo phân tử”, có khả năng tác động lên protein KRAS G12D để ngăn tín hiệu thúc đẩy tế bào ung thư phát triển.

Tony Ren cho rằng thương vụ giữa Merck và SciBrunch Therapeutics “cho thấy công nghệ sinh học Trung Quốc đã tiến xa đến mức nào trong lĩnh vực keo phân tử và các chất phân giải protein”.

Các loại thuốc đổi mới của Trung Quốc tiếp tục thu hút sự quan tâm trên toàn cầu nhờ chính sách hỗ trợ trong nước và những lo ngại địa chính trị đang hạ nhiệt.

Các thương vụ cấp phép công nghệ và thuốc giữa doanh nghiệp Trung Quốc với Mỹ được dự báo sẽ tăng mạnh trong thời gian tới, sau khi Bộ Tài chính Mỹ được cho là không còn muốn áp dụng các biện pháp hạn chế trên diện rộng. Hơn nữa, Trung Quốc vừa công bố kế hoạch phát triển ngành y sinh đầy tham vọng 5 năm tới.

Hợp tác quốc tế với các hãng công nghệ sinh học Trung Quốc

Làn sóng hợp tác quốc tế với các hãng công nghệ sinh học Trung Quốc thực tế đã mở rộng sang nhiều hình thức, từ cấp phép một loại thuốc riêng lẻ đến hợp tác nghiên cứu và phát triển cả danh mục thuốc. Một ví dụ đáng chú ý là thỏa thuận giữa Eli Lilly (Mỹ) và InnoCare Pharma (Trung Quốc) được công bố ngày 24/9, với tổng giá trị tiềm năng lên tới 3,35 tỉ USD. Hai bên sẽ hợp tác nghiên cứu và phát triển các loại thuốc điều trị ung thư, cho thấy các hãng dược phương Tây tìm đến Trung Quốc để hợp tác phát triển và đưa các ứng viên thuốc mới ra thị trường quốc tế.

Trong tháng 9, GSK (Anh) cũng kí thỏa thuận trị giá tới 750 triệu USD để giành quyền phát triển và thương mại hóa trên toàn cầu một ứng viên thuốc miễn dịch thuộc nhóm T-cell engager (TCE) do Chimagen Biosciences (Trung Quốc) phát triển. Loại thuốc này hướng tới bệnh đa u tủy, dạng ung thư máu, và dự kiến bước vào thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1 trong năm 2027. TCE hoạt động bằng cách đưa tế bào T của hệ miễn dịch tiếp cận trực tiếp tế bào ung thư để kích hoạt phản ứng tiêu diệt khối u.

Hồi tháng 5, Pfizer (Mỹ) và Innovent Biologics (Trung Quốc) cũng thiết lập thỏa thuận hợp tác trị giá tới 10,5 tỉ USD để phát triển 12 chương trình thuốc điều trị ung thư. Trong đó có 8 ứng viên giai đoạn đầu của Innovent Biologics và 4 chương trình do Pfizer đề xuất.

Cũng trong tháng 5, Bristol Myers Squibb (Mỹ) kí thỏa thuận với Hengrui Pharma (Trung Quốc) về 13 chương trình thuốc trong các lĩnh vực ung thư, huyết học và miễn dịch.

Những thương vụ này cho thấy các hãng dược quốc tế đang tìm cách khai thác năng lực nghiên cứu, phát triển thuốc và thử nghiệm lâm sàng ngày càng lớn của Trung Quốc.

Theo báo cáo công bố tháng 6/2026 của tổ chức tư vấn chính sách công phi lợi nhuận Information Technology and Innovation Foundation (ITIF), các công ty Trung Quốc thực hiện khoảng 30% số thử nghiệm lâm sàng toàn cầu với những loại thuốc đổi mới nhất vào năm 2025, tăng 6 lần so với khoảng 5% một thập niên trước. Mỹ chiếm 33%, tức khoảng cách chỉ còn 3 điểm phần trăm.

Các công ty Trung Quốc có 7.141 ứng viên thuốc, tương đương 31,1% tổng số thuốc đang trong quá trình phát triển trên toàn cầu.

Đặc biệt, số thương vụ cấp phép thuốc từ các công ty Trung Quốc cho đối tác nước ngoài đã tăng từ con số 5 năm 2015 lên 157 vào 2025, tức hơn 31 lần.