Toan tính của lãnh đạo Mỹ trước giờ thâu tóm TikTok
Theo các điều khoản thâu tóm TikTok đã được tiết lộ trong thỏa thuận với Trung Quốc, sẽ có một hội đồng quản trị TikTok mới tại Mỹ, trong đó có gia tộc Murdoch và Ellison.
Tuần trước, tổng thống Donald Trump tiết lộ rằng Mỹ và Trung Quốc đang tiến gần tới việc ký kết một thỏa thuận để TikTok tiếp tục hoạt động tại Mỹ.
Các chi tiết vẫn chưa hoàn tất, nhưng nếu thỏa thuận diễn ra đúng như những gì được đưa tin, các chủ sở hữu của những kênh truyền hình cáp quyền lực nhất nước Mỹ sẽ sớm nắm quyền lèo lái mạng xã hội có sức ảnh hưởng nhất tại quốc gia này. Sự sắp đặt ấy sẽ trao cho các tỷ phú đồng minh của ông Trump mức độ kiểm soát truyền thông khổng lồ và chưa từng có.
Những gì đã được công khai
Theo các điều khoản được tiết lộ, mà ông Trump khẳng định đã có sự đồng ý sơ bộ của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, TikTok tại Mỹ sẽ có một nhóm nhà đầu tư mới, dẫn đầu bởi tập đoàn phần mềm Oracle. Oracle sẽ cấp phép sử dụng thuật toán gợi ý nổi tiếng của TikTok và tiếp quản vấn đề an ninh.
Ông Trump cho biết trong cuộc phỏng vấn với Fox News hôm Chủ nhật rằng, trong số các nhà đầu tư còn lại có ông trùm truyền thông Rupert Murdoch và con trai ông, Lachlan Murdoch – giám đốc điều hành Fox Corporation. Ngoài ra, Michael Dell – giám đốc điều hành hãng máy tính Dell – cũng sẽ tham gia.
TikTok sẽ có một hội đồng quản trị mới gồm bảy thành viên, sáu trong số đó là người Mỹ. Nhiều khả năng Rupert Murdoch, Lachlan Murdoch, Larry Ellison của Oracle và David Ellison – giám đốc điều hành Paramount Skydance, đồng thời là con trai của Larry – sẽ chiếm giữ một số ghế trong hội đồng này.
Nhà Murdoch
Lachlan Murdoch, 54 tuổi, là con trai của Rupert Murdoch, năm nay đã 94 tuổi. Ông hiện là chủ tịch kiêm giám đốc điều hành Fox Corporation, công ty mẹ của Fox News. Lachlan nắm quyền kiểm soát công ty sau một thỏa thuận pháp lý hồi tháng 9 với các anh chị em, trong đó James Murdoch được cho là không còn muốn liên quan đến đế chế bảo thủ của cha mình. Theo CNN, thương vụ TikTok nhiều khả năng sẽ liên quan tới công ty mẹ Fox, chứ không phải Rupert hay Lachlan cá nhân.
Ông Trump nói: “Tôi ghét phải nói ra điều này – có một người tên là Lachlan tham gia. Các bạn biết Lachlan là ai chứ? Đó là một cái tên rất đặc biệt, Lachlan Murdoch. Rupert cũng có lẽ sẽ tham gia nhóm này. Tôi nghĩ họ sẽ tham gia, cùng với một vài người khác nữa. Toàn là những người tuyệt vời. Rất nổi tiếng. Và họ cũng là những người yêu nước Mỹ, nên tôi nghĩ họ sẽ làm rất tốt.”
Việc nắm quyền giám sát TikTok sẽ cho Rupert Murdoch một cơ hội “làm lại” sau thất bại trong tham vọng công nghệ trước đây. Năm 2005, News Corp đã mua lại Myspace với giá tới 580 triệu USD. Ba năm sau, Myspace đạt đỉnh, trở thành trang web được truy cập nhiều nhất tại Mỹ. Tuy nhiên, mạng xã hội Facebook đã nhanh chóng lật đổ Myspace, và hiện tại, theo chỉ số tỷ phú của Bloomberg, tài sản của Mark Zuckerberg lớn gấp 10 lần Rupert Murdoch.
Nhà Ellison
Tổng thống Trump dường như đặc biệt yêu thích các cặp cha – con. Ở đầu bên kia của hội đồng quản trị TikTok tại Mỹ có thể sẽ là Larry Ellison và con trai David Ellison, lần lượt 81 và 42 tuổi, nhà sáng lập Oracle và Skydance Media.
Larry Ellison là đồng sáng lập kiêm giám đốc công nghệ của Oracle – tập đoàn phần mềm doanh nghiệp và điện toán đám mây trị giá gần 900 tỉ USD. Nắm khoảng 40% cổ phần Oracle, Ellison đã có thời điểm vượt Elon Musk để trở thành người giàu nhất thế giới sau khi công ty báo cáo lợi nhuận vượt kỳ vọng hồi đầu tháng này. Ông là một nhân vật lâu năm của Thung lũng Silicon, đồng thời là nhà tài trợ cho ông Trump, từng tổ chức gây quỹ cho ông tại biệt thự ở miền nam California năm 2020. Ellison nổi tiếng với lối sống xa hoa: du thuyền khổng lồ và quyền sở hữu gần như toàn bộ hòn đảo Lanai của Hawaii.
David Ellison, con trai ông, vừa biến công ty Skydance thành một “máy hút” của ngành giải trí khi thâu tóm Paramount vào tháng 8 – tập đoàn sở hữu CBS, BET, Nickelodeon, Paramount+, kênh Channel 5 của Anh và hãng phim đứng sau loạt phim Nhiệm vụ bất khả thi. Sau thương vụ này, Paramount Skydance hiện được cho là đang chuẩn bị đề nghị mua lại Warner Bros Discovery bằng phần lớn tiền mặt – tập đoàn sở hữu CNN, HBO, DC Comics, Discovery Channel, HGTV và Food Network.
Trong những tháng trước khi sáp nhập, CBS News đã có một loạt động thái thân thiện với ông Trump, như dàn xếp vụ kiện với chương trình 60 Minutes, bổ nhiệm một đồng minh của ông Trump làm giám sát viên và tiếp cận cựu cây bút “chống thức tỉnh” của New York Times – Bari Weiss – như một lãnh đạo tiềm năng cho kênh. Những động thái này có thể sẽ là “bản đồ chỉ đường” cho cách David Ellison lèo lái TikTok trong tương lai.
Quyền lực sẽ lớn đến đâu?
Nếu thương vụ TikTok thành công, đồng thời David Ellison thâu tóm Warner Bros Discovery, quyền lực tập trung trong tay gia tộc Murdoch và Ellison sẽ khổng lồ. Họ sẽ kiểm soát những kênh truyền thông tiếp cận cả thế hệ trẻ lẫn già, với mức độ uy tín và ảnh hưởng cực cao. Có lẽ chỉ còn thế hệ X – vốn nghi ngờ thói quen xem TV của cha mẹ – và thế hệ millennials – đã “quá tuổi” TikTok – là phần nào nằm ngoài tầm ảnh hưởng.
Trang web của Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC) viết rõ về quy định chống độc quyền với truyền hình quảng bá: “Các quy định của FCC trên thực tế cấm sáp nhập giữa bất kỳ hai trong số bốn mạng truyền hình quảng bá lớn: ABC, CBS, Fox và NBC”. Tuy nhiên, quy định này không áp dụng với Fox News hay CNN, vì đây là kênh trả phí.
Tuy vậy, quy định trên vẫn mang tính tham khảo. Nếu các chủ sở hữu kênh truyền hình cáp quyền lực nhất cũng đồng thời nắm quyền kiểm soát mạng xã hội quan trọng nhất quốc gia, liệu điều đó có vi phạm luật chống độc quyền không?
Câu trả lời có thể nằm ở thay đổi mà FCC thực hiện 8 năm trước, khi bãi bỏ lệnh cấm một cá nhân đồng thời sở hữu đài truyền hình quảng bá và tờ báo hàng ngày trong cùng khu vực. Lý do được nêu: “sự gia tăng số lượng và đa dạng các nguồn giải trí, tin tức và thông tin trên thị trường truyền thông hiện đại”.
Nếu một người có thể đồng thời sở hữu cả đài truyền hình và tờ báo địa phương, tại sao một tỷ phú lại không thể nắm quyền kiểm soát một mạng xã hội với hàng trăm triệu người dùng và cả kênh truyền hình yêu thích của tổng thống?
Quyết định nằm ở ông Trump
Xét về mặt pháp lý có lẽ không quan trọng bằng yếu tố thực tế trong các quyết định cấp cao hiện nay ở Mỹ - sự ưu ái của ông Trump.
Tổng thống đã kiểm soát FCC thành công, thiết lập cơ chế cho phép ông gây áp lực với các mạng lưới không thuộc phe đồng minh. Tuần này, tòa án tối cao đã phán quyết rằng việc ông Trump sa thải ủy viên Dân chủ duy nhất trong ủy ban là hợp pháp. Dù ông phủ nhận, nhưng Chủ tịch FCC Brendan Carr dường như đóng vai trò hàng đầu trong việc Disney đình chỉ ngắn hạn chương trình của Jimmy Kimmel trên sóng ABC bằng những lời đe dọa nhắm vào mạng lưới này.
Bức tranh truyền thông Mỹ đang dần nhuốm màu đỏ (tác giả chơi chữ vì màu đỏ là đại diện cho đảng Cộng hòa, còn màu xanh lam là đại diện cho đảng Dân chủ) khi thỏa thuận TikTok của ông Trump thành hình. Chủ sở hữu lớn nhất hệ thống đài truyền hình địa phương, Nexstar, đã tuyên thệ trung thành với ông Trump khi quyết định ngừng phát sóng chương trình của Kimmel.
Tập đoàn truyền hình địa phương Sinclair cũng vậy. Giờ đây, hai trong số những mạng tin tức lớn nhất – CBS và CNN – có thể sẽ đi theo con đường bảo thủ của Fox. Trên không gian mạng, X đã biến đổi từ một dòng tin đa dạng thành mạng xã hội bảo thủ. TikTok nhiều khả năng cũng sẽ trở thành như vậy dưới bàn tay của hội đồng quản trị “chuẩn MAGA”.
