Tối ưu giá trị 5G và bước tiến hướng tới hạ tầng 6G ASEAN

Ngày 29/10, tại Quảng Ninh, trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tổ chức Hội nghị ASEAN về 5G lần thứ 7. Sự kiện thu hút sự tham dự của đông đảo đại diện các cơ quan quản lí nhà nước, các tổ chức quốc tế, các hiệp hội công nghệ cùng cộng đồng doanh nghiệp viễn thông hàng đầu trong khu vực ASEAN và các nước đối tác như Nhật Bản.

Hội nghị là diễn đàn quan trọng để các bên cùng thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn về triển khai thương mại hóa 5G, thúc đẩy các ứng dụng số đột phá và xây dựng lộ trình chuẩn bị cho thế hệ mạng di động tiếp theo.

Khai thác hiệu quả 5G hôm nay, chủ động định hình 6G ngày mai

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long nhấn mạnh vai trò quan trọng của các cơ quan quản lí, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế trong phát triển hạ tầng và hệ sinh thái viễn thông khu vực. Theo Thứ trưởng, vấn đề cần được quan tâm xuyên suốt là: "Khai thác hiệu quả 5G hôm nay, chủ động định hình 6G ngày mai". Đây vừa là yêu cầu trước mắt, vừa là định hướng dài hạn giúp các quốc gia nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế số.

Thứ trưởng chỉ ra rằng, sau giai đoạn đầu tư và triển khai mạng lưới, thách thức lớn nhất đối với 5G hiện nay là chuyển năng lực kết nối thành giá trị kinh tế và xã hội. Phủ sóng và chất lượng mạng là điều kiện quan trọng nhưng chưa đủ.

Hiệu quả của 5G cần thể hiện qua khả năng nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng dịch vụ và tạo ra mô hình sản xuất, kinh doanh mới. Do đó, trọng tâm phát triển cần chuyển mạnh hơn sang ứng dụng trong các lĩnh vực như sản xuất công nghiệp, logistics, giao thông, nông nghiệp và y tế.

Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp viễn thông, doanh nghiệp công nghệ và các ngành kinh tế. Các nhà mạng không chỉ cung cấp kết nối mà cần tham gia phát triển giải pháp cụ thể cho khách hàng, trong khi cơ quan quản lí cần tạo điều kiện thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và thử nghiệm. Thước đo quan trọng của 5G là những giá trị thực tế mang lại.

Cùng với khai thác 5G, khu vực cần chuẩn bị cho 5G-Advanced và 6G. Việc chuẩn bị cho 6G cần có lộ trình phù hợp, tập trung vào nghiên cứu công nghệ, phát triển nguồn nhân lực, thử nghiệm, phổ tần và tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế. Việc đầu tư phải gắn với mức độ trưởng thành của công nghệ và nhu cầu thực tế, không thụ động chờ đợi nhưng cũng không chạy theo công nghệ khi chưa rõ mục tiêu.

Đây là quá trình cần sự tham gia của cơ quan quản lí, doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu. ASEAN có thể phát huy lợi thế thông qua hợp tác nghiên cứu, chia sẻ kinh nghiệm, đào tạo nhân lực và kết nối các doanh nghiệp với cơ sở nghiên cứu. Việt Nam xác định phát triển hạ tầng viễn thông gắn với nhu cầu kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, bảo đảm an toàn an ninh mạng và sẵn sàng hợp tác với các nước ASEAN, Nhật Bản cùng các đối tác quốc tế trên tinh thần cùng có lợi.

Sáng kiến hạ tầng số và phát triển AI từ Nhật Bản

Tại phiên họp, ông KOIZUMI Hidechika, Tổng Vụ trưởng phụ trách các vấn đề quốc tế thuộc Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản, đã chia sẻ về các sáng kiến phát triển hạ tầng số của Nhật Bản.

Nhật Bản xem công nghệ thông tin và truyền thông là nền tảng quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Vào tháng 5/2025, Nhật Bản đã ban hành kế hoạch thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đến năm 2030, bao gồm phát triển hạ tầng số quốc gia và chiến lược thúc đẩy phát triển số ra nước ngoài.

Nhật Bản đang thúc đẩy áp dụng mạng cáp quang toàn quốc, bao phủ 5G, công nghệ quang học (IOWN) và phân bổ trung tâm dữ liệu trên toàn quốc. Nhật Bản cũng phát triển mạng phi mặt đất (NTN) như truyền thông vệ tinh để hỗ trợ nông nghiệp thông minh, ứng phó thiên tai và giải quyết bài toán giảm dân số tại các địa phương.

Đặc biệt, Nhật Bản đề xuất "Sáng kiến Hành lang số" nhằm xây dựng hạ tầng truyền thông an toàn, tin cậy cho lưu lượng dữ liệu bùng nổ trong kỉ nguyên AI. Trong hợp tác ASEAN - Nhật Bản năm 2026, hai bên tập trung vào 4 trụ cột: AI, an ninh mạng, hạ tầng số & chuyển đổi số, và hợp tác quốc tế. Nhật Bản đang triển khai dự án thí điểm 5G tại Campuchia, Philippines, hợp tác công nghệ IOWN với Indonesia, Ấn Độ và tham gia liên minh AI RAN từ tháng 2/2026.

Thực trạng triển khai tại Campuchia và Thái Lan trong khuôn khổ Hội nghị ASEAN về 5G

Chia sẻ về tình hình tại Campuchia, ông Vin, Cục trưởng Cục Giám sát vô tuyến (Đơn vị Truyền thông Campuchia), cho biết Campuchia chính thức thương mại hóa 5G từ ngày 01/12/2025. Phát triển 5G là trọng tâm trong Khung chính sách kinh tế số 2021–2035 của nước này. Thị trường 5G Campuchia hiện do 3 nhà mạng chính vận hành cạnh tranh bình đẳng. Chính phủ đã cấp phát đa dạng băng tần, đặc biệt là băng tần vàng C-band 400 MHz.

Tính đến nửa đầu năm 2026, Campuchia có 15.000 trạm phát sóng di động, số trạm 5G tăng từ 767 trạm (tháng 1/2026) lên 1.496 trạm (tháng 12/2026). Đến tháng 9/2026, độ phủ sóng 5G đạt 34,5% dân số và 3,5% diện tích địa lí. Campuchia ưu tiên phủ sóng tại thủ đô Phnom Penh, Kandal, các thành phố du lịch Siem Reap, Battambang, khu công nghiệp và cửa ngõ kinh tế. 5G được tập trung ứng dụng trong 6 ngành: Chế biến chế tạo, nông nghiệp, logistics, du lịch, giáo dục và y tế. Mục tiêu của Campuchia đến năm 2030 là đạt độ phủ sóng 5G từ 70% đến 80% dân số.

Về phía Thái Lan, đại diện Ủy ban Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Thái Lan (NBTC) thông tin tính đến tháng 6/2026, độ phủ sóng 5G theo dân số tại Thái Lan đã đạt 98%. Tổng dung lượng phổ tần IMT đã cấp phát lên tới 3.220 MHz. Thái Lan đưa ra chính sách bắt buộc nhà mạng phủ sóng 50% diện tích Hành lang Kinh tế Phía Đông (EEC) trong 1 năm (hoàn thành từ tháng 5/2021) và 50% diện tích thành phố thông minh trong 4 năm. Số thuê bao 5G dự kiến đạt 26,7 triệu.

Thái Lan đang nghiên cứu nhu cầu phổ tần 2024–2029 và xây dựng lộ trình gồm 4 nhóm băng tần, trọng tâm chuẩn bị cấp phép dải 3300–3700 MHz (400 MHz) cho 5G nâng cao và 6G. Nước này triển khai nhiều ứng dụng thực tế tiêu biểu như Bệnh viện thông minh Siriraj 5G (kết hợp AI, xe cấp cứu thông minh, xe tự hành) và Trung tâm tự động hóa robot trong khu công nghiệp. Thái Lan cũng đang sửa đổi quy định cho nhà mạng di động ảo (MVNO) và hạ tầng mạng riêng.

Kinh nghiệm thương mại hóa từ Việt Nam và khuyến nghị của GSMA

Đại diện Cục Viễn thông (Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam), ông Vũ Hoàng Hiếu, trình bày về hiện trạng 5G tại Việt Nam. Việt Nam đã chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang triển khai diện rộng. Tính đến cuối năm 2025, tỉ lệ phủ sóng 5G đạt 90,2% dân số, Viettel sở hữu hơn 30.000 trạm 5G và số thuê bao đạt 22,41 triệu vào tháng 3/2026.

Giai đoạn 2027–2030, Việt Nam tập trung tạo giá trị gia tăng thông qua ứng dụng trong công nghiệp sản xuất (mạng 5G riêng tại Vicem Hoàng Mai, VinFast, Toshiba, Foxconn), đô thị thông minh và giao thông (Cảng Lạch Huyện, Cảng Đà Nẵng, Cảng thông minh Lào Cai, Lạng Sơn), nông nghiệp thông minh (Ninh Bình, Lâm Đồng, Khánh Hòa) và y tế, giáo dục. Khảo sát của Việt Nam chỉ ra 11 quốc gia ASEAN đều đã thương mại hóa 5G (Timor-Leste mở mạng từ 01/05/2026) và kiến nghị tăng cường chia sẻ kinh nghiệm hợp tác.

Đại diện GSMA, bà Jeanette Whyte, Trưởng bộ phận Chính sách công khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, nhận định ASEAN không cần một mô hình 5G duy nhất mà cần chính sách linh hoạt cho từng thị trường. GSMA đánh giá Việt Nam là câu chuyện thành công điển hình. GSMA đưa ra các khuyến nghị chính sách: Minh bạch lộ trình phổ tần (bao gồm dải 6 GHz), tối ưu chi phí cấp phép, tinh gọn thủ tục trạm phát sóng và thúc đẩy chia sẻ hạ tầng.

GSMA đặc biệt nhấn mạnh việc xây dựng niềm tin số khi khảo sát tại 6 thị trường ASEAN cho biết 96% người dùng lo lắng về lừa đảo trực tuyến. GSMA kêu gọi sự phối hợp giữa chính phủ, nhà mạng và ngân hàng sử dụng dữ liệu di động và API kiểm chứng để bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng.

Hội nghị khép lại với khẳng định rằng phát triển 5G và chuẩn bị cho 6G là quá trình song hành, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững và tin cậy của kinh tế số toàn khu vực.