Token AI trở thành đơn vị tiền tệ mới trong nền kinh tế số Trung Quốc

Không dùng để mua cà phê hay thanh toán hóa đơn, token lại trở thành đơn vị đo lường sức mạnh tính toán, năng suất làm việc và thậm chí là thước đo hiệu quả của người lao động. Xu hướng này đang mở ra cái gọi là "nền kinh tế token", một mô hình được Bắc Kinh kì vọng sẽ trở thành động lực mới của nền kinh tế số.

Token AI: Từ đơn vị kỹ thuật trở thành "đồng tiền" trong doanh nghiệp

Một nhân viên của ByteDance tại Bắc Kinh tiết lộ rằng mỗi tháng anh sử dụng gần một tỉ token AI trong công việc. Con số tưởng như khổng lồ này thậm chí vẫn chưa nằm trong nhóm sử dụng nhiều nhất của phòng ban.

Điều đặc biệt là loại "tiền tệ" này không phải đồng nhân dân tệ mà là token AI, đơn vị dùng để đo lượng dữ liệu mà các mô hình trí tuệ nhân tạo xử lí khi nhận câu lệnh và tạo ra câu trả lời. Tương tự như điện năng được tính bằng kilowatt-giờ, mọi tương tác với AI đều được quy đổi thành token.

Khi các tập đoàn công nghệ lớn như ByteDance, Alibaba hay Tencent thúc đẩy nhân viên sử dụng AI trong hầu hết quy trình làm việc, token dần trở thành một loại "ngân sách" mới. Nhân viên không chỉ phải quản lí thời gian mà còn phải quản lí lượng token được cấp, bởi đây được xem là chỉ báo phản ánh khả năng ứng dụng AI trong công việc.

Xu hướng này được thúc đẩy mạnh bởi cuộc chiến giảm giá giữa các mô hình AI tại Trung Quốc. Tháng 5 vừa qua, DeepSeek từng giảm tới 75% giá sử dụng mô hình V4-Pro trước khi điều chỉnh trở lại. Chi phí AI giảm mạnh khiến việc triển khai trên quy mô lớn trở nên khả thi hơn bao giờ hết.

Khác với mô hình cấp phép phần mềm truyền thống, nơi doanh nghiệp trả phí cố định theo số lượng người dùng, AI được tính phí dựa trên mức sử dụng thực tế. Một câu hỏi đơn giản chỉ tiêu tốn vài chục token, nhưng các tác vụ lập trình, phân tích bảng tính lớn hay xử lí dữ liệu có thể tiêu hao hàng triệu token chỉ trong một lần thực hiện. Để thích nghi với mô hình mới, nhiều doanh nghiệp đã thay đổi cách phân bổ tài nguyên AI.

Công ty an ninh mạng 360 Security Technology phát miễn phí 100 triệu token AI cho toàn bộ nhân viên, đồng thời loại bỏ quy trình xin phê duyệt hay hoàn ứng. Tencent cũng từng cấp hạn mức lên tới 40 triệu token mỗi ngày cho một số nhân viên thông qua các công cụ AI nội bộ. Alibaba triển khai cơ chế tương tự với nền tảng AI Wukong và trợ lí lập trình Qoder, đồng thời hạn chế sử dụng các công cụ AI nước ngoài vì lí do bảo mật dữ liệu.

"Nền kinh tế token" hình thành dưới sự hậu thuẫn của chính phủ

Việc AI được triển khai trên diện rộng đã khiến lượng token tiêu thụ tại Trung Quốc tăng theo cấp số nhân. Theo Cục Quản lí Dữ liệu Quốc gia (NDA), lượng token AI tiêu thụ hằng năm đã vượt 140.000 tỉ vào tháng 3 năm nay, tăng mạnh so với khoảng 100 tỉ token cách đây hai năm. Bình quân mỗi người dân Trung Quốc hiện tương đương khoảng 100.000 token mỗi năm.

Thủ tướng Lí Cường cho biết mức tiêu thụ trung bình mỗi ngày hiện đã lên tới hàng trăm nghìn tỉ token. Trong khi đó, lãnh đạo NDA Liu Liehong gọi token là đơn vị kế toán và thanh toán mới cho các dịch vụ AI.

Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc Yin Hao nhận định nền kinh tế số của nước này đã trải qua giai đoạn kinh tế dữ liệu và kinh tế điện toán, còn hiện nay "nền kinh tế token" đang dần hình thành. Theo ông, token không còn đơn thuần là chỉ số kỹ thuật mà đã trở thành yếu tố sản xuất mới, kết nối năng lực mô hình AI, tài nguyên điện toán và giá trị thương mại. Các doanh nghiệp viễn thông cũng nhanh chóng nắm bắt xu thế này.

China Unicom cho biết AI hiện xử lí hơn 85% tổng số cuộc gọi đến tổng đài chăm sóc khách hàng, giúp tiết kiệm trên 100 triệu nhân dân tệ chi phí vận hành mỗi năm. Huawei nhận định nền kinh tế token là "cơ hội chắc chắn nhất trong một thời đại đầy bất định". IDC China dự báo thị trường AI dưới dạng dịch vụ (MaaS) của Trung Quốc sẽ xử lí khoảng 40.000 nghìn tỉ token trong năm 2026, gấp khoảng 20 lần năm 2025.

Theo các chuyên gia IDC, nếu trước đây doanh nghiệp phải lập ngân sách cho điện năng thì trong kỷ nguyên AI, họ sẽ phải lập ngân sách cho token. Token đang dần trở thành một chỉ số tài chính chứ không chỉ là thông số kỹ thuật.

Cơ hội lớn nhưng cũng kéo theo áp lực giám sát và thay đổi mô hình kinh doanh

Sự bùng nổ của token AI cũng kéo theo nhiều hệ lụy mới. Ngày càng nhiều doanh nghiệp sử dụng lượng token tiêu thụ để đánh giá hiệu suất làm việc của nhân viên. Kunlun Tech thậm chí đưa số lượng token sử dụng vào tiêu chí đánh giá các kỹ sư phần mềm. Xu hướng này tương tự những gì Meta và Amazon từng thử nghiệm tại Mỹ thông qua các bảng xếp hạng mức độ sử dụng AI trước khi phải dừng vì gây nhiều tranh cãi.

Tại Trung Quốc, Tencent đã bắt đầu siết chặt hạn mức token, yêu cầu nhân viên xin cấp bổ sung sau mỗi hai tuần và phân bổ theo từng vị trí công việc. Trong khi đó, nhiều kỹ sư cho biết AI chưa đủ chính xác để thay thế hoàn toàn con người. Họ phải dành nhiều thời gian hơn để rà soát kết quả do AI tạo ra, khiến khối lượng công việc thực tế không hề giảm.

Không dừng ở doanh nghiệp, token AI đang lan sang cả lĩnh vực viễn thông, đầu tư và giáo dục. China Telecom đã giới thiệu các gói cước AI tính theo token dành cho cả doanh nghiệp lẫn người dùng phổ thông, thay vì chỉ tính theo dung lượng dữ liệu như trước. Các gói dịch vụ dao động từ vài triệu đến hàng trăm triệu token mỗi tháng.

Trong lĩnh vực đầu tư mạo hiểm, nhiều quỹ không còn chỉ rót vốn bằng tiền mặt mà cấp trực tiếp "tín dụng token" để startup có thể sử dụng các mô hình AI phát triển sản phẩm. Quỹ ZhenFund là một trong những đơn vị tiên phong với chương trình Token Grant, hỗ trợ các nhóm khởi nghiệp AI bằng quyền truy cập tài nguyên tính toán thay vì tiền mặt. Theo một nhà đầu tư thiên thần, với startup giai đoạn đầu, quyền truy cập AI đôi khi còn có giá trị tức thời hơn vốn đầu tư.

Ngay cả các trường đại học cũng bắt đầu tính đến việc sử dụng token AI như một hình thức hỗ trợ sinh viên. Trong một tọa đàm công khai, Hiệu trưởng Trường Quản lí Quang Hoa thuộc Đại học Bắc Kinh Tian Xuan cho rằng trong tương lai, các trường có thể cấp nhiều token AI thay cho học bổng truyền thống để phục vụ học tập và nghiên cứu.

Sự xuất hiện của "nền kinh tế token" cho thấy AI không còn chỉ là một công nghệ hỗ trợ mà đang dần trở thành hạ tầng kinh tế mới. Khi sức mạnh tính toán được định lượng bằng token, loại "đơn vị tiền tệ" vô hình này có thể sẽ đóng vai trò tương tự điện năng trong thời kì công nghiệp hóa: Trở thành nguồn lực thiết yếu quyết định năng suất, khả năng cạnh tranh và tốc độ đổi mới của doanh nghiệp cũng như cả nền kinh tế.