TP.HCM cần thêm nhiều cây cầu kết nối qua sông Sài Gòn

Ngày 21/10, cầu đi bộ qua sông Sài Gòn nối khu vực trung tâm TP.HCM với Thủ Thiêm hợp long sau 8 giờ thi công. Công trình có nhịp chính dài 187 m, không bố trí trụ đỡ giữa sông, sử dụng hệ vòm thép lấy cảm hứng từ lá dừa nước.

Cầu đi bộ và bài toán giao thông trên sông Sài Gòn

- Theo ông, công trình cầu đi bộ qua sông Sài Gòn có ý nghĩa gì đối với sự phát triển không gian đô thị TP.HCM?

Ông Nguyễn Minh Đồng: Tôi cho rằng cầu đi bộ qua sông Sài Gòn có ý nghĩa trong việc kết nối không gian đô thị hai bên bờ, đặc biệt là khu vực trung tâm hiện hữu với Thủ Thiêm. Một cây cầu dành cho người đi bộ không đơn thuần phục vụ nhu cầu qua lại, mà còn tạo điều kiện để người dân tiếp cận dòng sông, ngắm nhìn thành phố từ một góc nhìn khác và sử dụng không gian ven sông nhiều hơn.

Sông Sài Gòn là một lợi thế lớn của TP.HCM. Trong quá trình phát triển đô thị, cần nhìn nhận dòng sông không chỉ là ranh giới giữa các khu vực mà còn là trục kết nối cảnh quan, giao thông và hoạt động kinh tế, văn hóa. Cầu đi bộ có thể góp phần đưa không gian ven sông đến gần hơn với đời sống người dân.

Điều quan trọng là công trình cần được kết nối thuận tiện với mạng lưới đi bộ, giao thông công cộng và các không gian công cộng ở hai đầu cầu. Khi người dân có thể đi bộ từ khu vực trung tâm đến cầu, tiếp tục di chuyển đến các điểm tham quan, vui chơi hoặc sinh hoạt công cộng, công trình mới phát huy đầy đủ giá trị.

- Với một dòng sông vẫn phục vụ giao thông đường thủy như sông Sài Gòn, theo ông, việc xây dựng cầu cần lưu ý những vấn đề kỹ thuật nào?

Ông Nguyễn Minh Đồng: Thiết kế cầu phải tính đến nhu cầu đi lại trên sông trong hiện tại và tương lai. Chiều cao thông thuyền, khẩu độ nhịp, vị trí trụ cầu và phương án tổ chức giao thông đường thủy đều là những yếu tố cần được xem xét ngay từ giai đoạn quy hoạch.

Đối với mỗi công trình, các thông số cụ thể phải căn cứ vào hồ sơ thiết kế, điều kiện luồng tuyến và yêu cầu quản lý giao thông đường thủy. Không thể chỉ nhìn vào chiều dài nhịp cầu hoặc hình dáng kiến trúc để đánh giá đầy đủ khả năng khai thác. Cần xem xét đồng thời khoảng không thông thuyền, độ sâu luồng, phạm vi hoạt động của phương tiện và đặc điểm dòng chảy tại khu vực xây dựng.

Về lâu dài, tại những vị trí có yêu cầu đặc biệt về thông thuyền, thành phố có thể nghiên cứu nhiều giải pháp kết cấu khác nhau, trong đó có cầu nâng hoặc cầu mở nếu điều kiện khai thác cho phép. Việc lựa chọn cần dựa trên lưu lượng giao thông, chi phí đầu tư, vận hành, bảo trì và yêu cầu an toàn.

- Ông có hơn 30 năm làm việc tại Đức, nơi nhiều đô thị phát triển gắn với các dòng sông và hệ thống cảng. Theo ông, TP.HCM có thể học hỏi kinh nghiệm gì từ cách quy hoạch cầu tại Đức?

Ông Nguyễn Minh Đồng: Khi nghiên cứu kinh nghiệm nước ngoài, điều cần quan tâm không phải là sao chép hình dáng hoặc quy mô của một cây cầu, mà là cách công trình được đặt trong hệ thống giao thông và quy hoạch tổng thể.

Một cây cầu qua khu vực cảng, nơi tàu hàng lớn thường xuyên hoạt động, có yêu cầu khác với cầu đi bộ hoặc cầu phục vụ giao thông đô thị. Tĩnh không, khẩu độ nhịp, tải trọng, phương án tổ chức giao thông và yêu cầu khai thác đều phải được tính toán theo chức năng cụ thể.

Điều TP.HCM có thể tham khảo là cách tiếp cận đồng bộ. Cầu không nên được xem như một công trình riêng lẻ, mà phải gắn với mạng lưới đường bộ, cảng, luồng đường thủy, khu dân cư và các trung tâm kinh tế. Khi một cây cầu được quy hoạch, cần đánh giá cả khả năng lưu thông trên cầu lẫn tác động đối với giao thông ở hai đầu và hoạt động trên sông.

Một bài học khác là cần có tầm nhìn dài hạn. Nếu chỉ căn cứ vào nhu cầu giao thông trước mắt, công trình có thể đáp ứng tốt trong giai đoạn đầu nhưng gặp khó khăn khi đô thị mở rộng hoặc phương tiện đường thủy thay đổi. Với sông Sài Gòn, việc nghiên cứu cần dựa trên đặc điểm luồng tuyến, mật độ phương tiện, quy hoạch Thủ Thiêm và nhu cầu kết nối giữa hai bờ.

Từ cầu sông Hàn đến mạng lưới cầu kết nối Thủ Thiêm

- Cầu quay sông Hàn ở Đà Nẵng có cơ chế mở nhịp để phục vụ tàu thuyền. Theo ông, kinh nghiệm từ công trình này gợi mở điều gì cho việc thiết kế cầu qua sông Sài Gòn?

Ông Nguyễn Minh Đồng: Mỗi cây cầu được xây dựng trong một bối cảnh khác nhau nên cần xác định rõ chức năng trước khi lựa chọn giải pháp kỹ thuật. Cầu quay sông Hàn là công trình giao thông có khả năng mở nhịp để phục vụ tàu thuyền trong những điều kiện khai thác nhất định. Trong khi đó, cầu đi bộ qua sông Sài Gòn chủ yếu phục vụ người đi bộ và kết nối không gian đô thị.

Sự khác biệt về chức năng dẫn đến khác biệt trong thiết kế, vận hành và quản lý. Với cầu quay, ngoài yêu cầu chịu lực và tổ chức giao thông đường bộ, còn phải tính đến cơ cấu quay, quy trình đóng mở, an toàn vận hành và thời gian dành cho phương tiện đường thủy.

Bài học từ cầu sông Hàn là giải pháp kỹ thuật cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của dòng sông và đô thị. Không phải nơi nào cũng cần xây cầu quay, cũng như không phải cây cầu nào cũng cần thiết kế theo một dạng kết cấu giống nhau. Điều quan trọng là xác định rõ lưu lượng giao thông, đặc điểm tàu thuyền, nhu cầu kết nối và chi phí vận hành trong suốt vòng đời công trình.

Với sông Sài Gòn, TP.HCM cần nghiên cứu từng vị trí cụ thể. Ở nơi có nhu cầu giao thông đường bộ lớn, cầu cố định với khẩu độ và tĩnh không phù hợp có thể là lựa chọn cần xem xét. Tại vị trí có yêu cầu đặc biệt về thông thuyền, các giải pháp khác có thể được nghiên cứu, nhưng phải được đánh giá đầy đủ về kỹ thuật, kinh tế và vận hành.

- Theo ông, TP.HCM cần làm gì để tăng cường kết nối giao thông giữa trung tâm hiện hữu với Thủ Thiêm trong những năm tới?

Ông Nguyễn Minh Đồng: Thủ Thiêm có vị trí quan trọng trong cấu trúc phát triển của TP.HCM. Khi khu vực này tiếp tục được đầu tư và hình thành thêm các hoạt động đô thị, nhu cầu kết nối với trung tâm hiện hữu cũng sẽ tăng lên. Vì vậy, thành phố cần nghiên cứu xây dựng thêm nhiều cây cầu giao thông để tăng khả năng kết nối giữa hai bờ sông Sài Gòn.

Mỗi cây cầu cần được đặt trong tổng thể quy hoạch giao thông, thay vì chỉ xem xét như một công trình độc lập. Việc lựa chọn vị trí, quy mô và loại hình cầu cần gắn với mạng lưới đường bộ, giao thông công cộng, các khu dân cư và những trung tâm hoạt động kinh tế, dịch vụ. Nếu cầu được xây dựng nhưng đường dẫn không đáp ứng được lưu lượng hoặc thiếu kết nối với các tuyến giao thông khác, hiệu quả khai thác sẽ bị hạn chế.

Khi tổ chức thêm các kết nối qua sông, thành phố cần đánh giá đồng thời tác động đến giao thông ở cả hai đầu cầu, tránh chuyển áp lực từ khu vực này sang khu vực khác. Việc xây dựng thêm cầu cũng cần đi cùng với quy hoạch dài hạn cho Thủ Thiêm và toàn bộ khu vực trung tâm, dựa trên nhu cầu đi lại, phân bố dân cư, hoạt động thương mại, du lịch và năng lực của hệ thống giao thông công cộng.

- Vậy làm thế nào để những cây cầu qua sông Sài Gòn vừa đáp ứng nhu cầu giao thông, vừa tạo thêm giá trị cho không gian đô thị?

Ông Nguyễn Minh Đồng: Cầu và không gian ven sông có thể tạo ra những điểm đến mới cho người dân, đồng thời hỗ trợ phát triển các hoạt động dịch vụ, du lịch và kinh tế ban đêm. Tuy nhiên, hiệu quả không tự nhiên xuất hiện chỉ vì có một cây cầu mới. Thành phố cần tổ chức không gian hai đầu cầu hợp lý, tạo lối đi bộ an toàn, thuận tiện cho người khuyết tật, kết nối với giao thông công cộng và bảo đảm các tiện ích thiết yếu.

Đối với cầu đi bộ qua sông Sài Gòn, giá trị của công trình sẽ được thể hiện rõ hơn khi người dân có thể tiếp cận dễ dàng, có nơi dừng chân và có thêm lựa chọn để trải nghiệm cảnh quan sông nước. Những hoạt động này cần được tổ chức hài hòa với không gian công cộng, bảo đảm an toàn và không gây cản trở giao thông.

Khi tính toán phát triển kinh tế ban đêm hoặc các hoạt động du lịch ven sông, TP.HCM cũng cần đánh giá khả năng tiếp cận, phương án đi lại sau khi kết thúc hoạt động, nhu cầu đỗ xe và tác động đến đời sống cư dân. Một công trình có thiết kế đẹp chưa đủ để tạo nên một không gian đô thị hấp dẫn. Giá trị lâu dài còn phụ thuộc vào cách tổ chức hoạt động, khả năng tiếp cận, chất lượng môi trường và sự kết nối với những địa điểm xung quanh.

- Từ kinh nghiệm làm việc tại Đức và thực tế phát triển cầu ở Việt Nam, ông kỳ vọng điều gì trong cách TP.HCM quy hoạch hệ thống cầu qua sông Sài Gòn?

Ông Nguyễn Minh Đồng: Điều tôi kỳ vọng là thành phố nhìn các công trình cầu trong một chiến lược phát triển dài hạn, gắn với đặc điểm của sông Sài Gòn và nhu cầu mở rộng đô thị. Mỗi cây cầu có chức năng riêng, nhưng cần cùng hướng đến mục tiêu cải thiện khả năng kết nối, nâng cao chất lượng không gian công cộng và tạo thuận lợi cho người dân.

Trong quy hoạch, cần tính đến sự thay đổi của nhu cầu giao thông qua từng giai đoạn, đồng thời dự báo các loại hình vận tải có thể phát triển trong tương lai. Việc đánh giá không nên chỉ dừng ở lưu lượng xe trên cầu, mà cần xem xét toàn bộ hành trình của người dân, từ đường dẫn, các nút giao đến khả năng chuyển tiếp sang giao thông công cộng hoặc đi bộ.

TP.HCM có lợi thế về sông ngòi và vị trí đô thị ven sông. Nếu biết khai thác lợi thế này bằng những giải pháp phù hợp, thành phố có thể hình thành mạng lưới kết nối vừa đáp ứng nhu cầu đi lại, vừa mở rộng không gian sinh hoạt và trải nghiệm cho người dân. Điều quan trọng là các quyết định quy hoạch cần dựa trên nghiên cứu, dữ liệu và tầm nhìn dài hạn, để những công trình được xây dựng hôm nay vẫn phù hợp với nhu cầu phát triển của thành phố trong nhiều năm tới.

Tổng Giám đốc Công ty TNHH Chodai & Kiso-Jiban Việt Nam Hồ Thái Hùng: Đưa vòm thép 3.400 tấn khớp nối chính xác giữa sông Sài Gòn

Chạy đua với thủy triều, hoàn thành hợp long nhịp cầu thép bắc qua sông Sài Gòn sau 8 giờ thi công