TP.HCM hiện thực hóa Sandbox pháp lí: Mở đường cho đổi mới, giữ vững an ninh
TP.HCM đang chuẩn bị triển khai các cơ chế thử nghiệm (sandbox) trong nhiều lĩnh vực như AI, dữ liệu số, blockchain, tài chính quốc tế và công nghệ chiến lược. Khi được trao thêm quyền chủ động về thể chế, thành phố cần tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo và bảo đảm an ninh quốc gia, an toàn dữ liệu và chủ quyền số.
TP.HCM cần “vùng thử nghiệm” để bứt phá
Sau nhiều năm giữ vai trò đầu tàu kinh tế, TP.HCM đang bước vào giai đoạn tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hiện thành phố đóng góp khoảng 23% GDP, gần 27% tổng thu ngân sách quốc gia, có hơn 500.000 doanh nghiệp đang hoạt động.
Đây là nơi tập trung khoảng một nửa số doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của cả nước. Quy mô đó đòi hỏi một thể chế đủ linh hoạt để đón nhận các mô hình kinh doanh mới.
Những công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, dữ liệu lớn, xe tự hành hay thiết bị bay không người lái (UAV) đang phát triển nhanh hơn tốc độ hoàn thiện pháp luật. Nếu chờ khung pháp lí đầy đủ mới triển khai, cơ hội sẽ trôi qua. Ngược lại, nếu cho phép phát triển thiếu kiểm soát, nguy cơ mất an toàn dữ liệu, an ninh mạng và chủ quyền số sẽ gia tăng.
Vì vậy, nhiều quốc gia lựa chọn Sandbox như một “phòng thí nghiệm chính sách”. Công nghệ mới được thử nghiệm trong phạm vi giới hạn, dưới sự giám sát của cơ quan quản lí, trước khi áp dụng rộng rãi.
Đối với TP.HCM, nhu cầu này càng cấp thiết khi thành phố đang triển khai các cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 98, xây dựng Luật Đô thị đặc biệt và phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế TP.HCM (VIFC). Cùng với đó, TP.HCM định hướng phát triển AI, bán dẫn, dữ liệu và các công nghệ chiến lược.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, GRDP của TP.HCM ước tăng khoảng 8,27%. Thành phố cũng ban hành Chiến lược phát triển dữ liệu số giai đoạn 2026-2030. Đồng thời hoàn thành hơn 53% nhiệm vụ chuyển đổi số trọng tâm của năm. Thành phố đang thu hút gần 3 tỉ USD đầu tư vào các trung tâm dữ liệu, AI. Đây là nền tảng quan trọng để vận hành các mô hình Sandbox trong tương lai.
Tuy nhiên, mở rộng không gian đổi mới tạo áp lực quản trị lớn hơn. Một hệ thống AI xử lí dữ liệu nếu thiếu cơ chế bảo vệ có thể ảnh hưởng đến an ninh dữ liệu quốc gia. UAV bay tự động nếu không được kiểm soát vùng trời sẽ tiềm ẩn rủi ro đối với hàng không và quốc phòng. Blockchain hay tài sản số cũng có thể bị lợi dụng nếu thiếu cơ chế giám sát.
Thực tế, Singapore, Anh và UAE đều phát triển Sandbox theo hướng mở nhưng kiểm soát chặt. Doanh nghiệp được thử nghiệm công nghệ, song phải tuân thủ các yêu cầu nghiêm ngặt về bảo mật dữ liệu, an ninh mạng và quản trị rủi ro. Chính cách tiếp cận này giúp các quốc gia vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa bảo vệ lợi ích quốc gia.
Theo chuyên gia Chánh Định Minh, Trường Đại học công nghệ Miền Đông, đây cũng là hướng đi phù hợp đối với TP.HCM. Với lợi thế về quy mô kinh tế, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và các cơ chế đặc thù, thành phố hoàn toàn có thể trở thành “phòng thí nghiệm thể chế” của cả nước. Tuy nhiên, Sandbox không phải là “vùng miễn trừ pháp luật”.
“Điều quan trọng không phải mở rộng Sandbox đến đâu, mà là kiểm soát rủi ro như thế nào. Sandbox chỉ phát huy hiệu quả khi vừa tạo không gian cho doanh nghiệp đổi mới, vừa bảo đảm các yêu cầu về quốc phòng, an ninh và chủ quyền dữ liệu”, ông Chánh Định Minh nhận định.
Ba trụ cột để Sandbox vận hành an toàn
Nếu ví Sandbox là một "phòng thí nghiệm chính sách", theo chuyên gia Chánh Định Minh, điều quan trọng nhất không phải là mở rộng tối đa không gian thử nghiệm. Đó là xây dựng được cơ chế quản trị đủ chặt để mọi rủi ro đều nằm trong tầm kiểm soát. Đây cũng là kinh nghiệm chung của nhiều quốc gia khi phát triển AI, dữ liệu và công nghệ chiến lược.
.webp)
TP.HCM có thể hiện thực hóa Sandbox dựa trên 3 trụ cột. Trước hết là xây dựng “vùng xám có kiểm soát”. Mọi dự án tham gia được giới hạn rõ về phạm vi, thời gian và đối tượng. Đồng thời được giám sát theo thời gian thực. Khi phát hiện nguy cơ rò rỉ dữ liệu, xâm nhập hệ thống hoặc ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, cơ quan quản lí cần có cơ chế "Kill Switch" để ngắt kết nối ngay lập tức.
Việc quản trị dữ liệu phải được thiết kế đồng bộ với Luật Dữ liệu, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật An ninh mạng. Dữ liệu phát sinh trong Sandbox cần được lưu trữ tại các trung tâm dữ liệu trong nước, được phân loại, mã hóa và ẩn danh trước khi sử dụng để huấn luyện AI hoặc thử nghiệm công nghệ. Đây cũng là điều kiện để bảo đảm chủ quyền dữ liệu trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ.
Lợi thế của TP.HCM là hạ tầng dữ liệu đang được đầu tư nhanh. Thành phố đã thu hút gần 3 tỉ đồng vào các dự án trung tâm dữ liệu và AI. Trong đó có dự án Trung tâm dữ liệu AI tại Khu công nghiệp Tân Phú Trung trị giá khoảng 2,1 tỉ USD và dự án Evolution Data Centre VN HCMC gần 509 triệu USD. Hạ tầng này phục vụ kinh tế số vừa tạo nền tảng để triển khai các Sandbox với mức độ an toàn cao hơn.
Trụ cột thứ hai là hiệp đồng liên ngành ngay từ đầu. Nhiều dự án hiện chỉ tìm đến cơ quan quản lí khi công nghệ đã hoàn thiện. Điều này khiến doanh nghiệp phải điều chỉnh hoặc dừng dự án nếu phát sinh vướng mắc liên quan đến quốc phòng, an ninh hay bí mật nhà nước.
Chuyên gia Chánh Định Minh đề xuất thành lập Hội đồng thẩm định Sandbox hoặc Tổ công tác liên ngành với sự tham gia của UBND TP.HCM, các sở, ngành cùng đại diện Bộ Quốc phòng và Bộ Công an. Những dự án liên quan đến AI, UAV, blockchain, dữ liệu hay tài sản số sẽ được đánh giá ngay từ giai đoạn thiết kế để nhận diện sớm các rủi ro về vùng trời, tần số vô tuyến, an ninh mạng và bảo mật dữ liệu.
Cùng với đó là cơ chế miễn trừ trách nhiệm có điều kiện. Những dự án tuân thủ đầy đủ quy trình, minh bạch thông tin nhưng thất bại do yếu tố khách quan cần được bảo vệ để khuyến khích đổi mới sáng tạo. Ngược lại, các hành vi cố ý vi phạm pháp luật hoặc gây ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh phải bị xử lí nghiêm.
Cuối cùng là phát triển công nghệ lưỡng dụng. nhiều công nghệ dân sự hiện nay có thể phục vụ đồng thời cho phát triển kinh tế và quốc phòng. AI quản lí giao thông có thể hỗ trợ giám sát mục tiêu trọng yếu. UAV phục vụ logistics có thể ứng dụng trong cứu hộ, cứu nạn; công nghệ xử lí ảnh và bản đồ số có thể hỗ trợ quản lí đô thị cũng như bảo vệ biên giới, vùng biển.
Hiện Luật Công nghiệp quốc phòng, an ninh và động viên công nghiệp đã mở ra hành lang pháp lí để phát triển các công nghệ lưỡng dụng. Vì vậy, TP.HCM nên ưu tiên đưa vào Sandbox những lĩnh vực như AI, bán dẫn, vi mạch, robot, UAV và các nền tảng dữ liệu chiến lược. Đây là những ngành được thành phố định hướng phát triển trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Việc làm chủ công nghệ AI mang ý nghĩa kinh tế còn là vấn đề an ninh quốc gia. Và phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn bằng tiếng Việt và các nền tảng AI nội địa sẽ giúp giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài, góp phần bảo vệ chủ quyền số trong dài hạn.
“Đổi mới sáng tạo và quốc phòng, an ninh không phải là hai mục tiêu đối lập. Nếu được thiết kế đúng, Sandbox trở thành cầu nối giữa phát triển kinh tế và bảo vệ lợi ích quốc gia. Khi đó, TP.HCM là nơi thử nghiệm công nghệ mới và hình thành những mô hình quản trị để nhân rộng trên phạm vi cả nước”, ông Chánh Định Minh nhấn mạnh.
