TP.HCM hướng tới gần 2.800 MW điện mặt trời mái nhà vào năm 2030

Tại hội thảo “An ninh năng lượng đến 2030: Khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng” do Tạp chí Một Thế Giới tổ chức ngày 17/7 tại TP.HCM, ông Phan Quang Vinh, Phó trưởng Ban Kinh doanh Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC), cho biết thành phố đang đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà để đáp ứng nhu cầu điện tăng cao, giảm áp lực lên hệ thống và thúc đẩy chuyển đổi năng lượng xanh.

Theo số liệu của EVNHCMC, sau khi sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM tiếp tục là khu vực có quy mô tiêu thụ điện lớn.

Năm 2025, sản lượng điện thương phẩm trên địa bàn đạt 56,1 tỉ kWh. Công suất phụ tải cực đại đạt 8.936 MW. Ngành điện phục vụ khoảng 3,91 triệu khách hàng sử dụng điện.

Nhu cầu điện của thành phố được dự báo tiếp tục tăng trong những năm tới. Theo các kịch bản quy hoạch được EVNHCMC dẫn lại, sản lượng điện thương phẩm có thể đạt khoảng 75 tỉ kWh vào năm 2030.

Trong bối cảnh đó, điện mặt trời mái nhà được xác định là một trong những nguồn bổ sung quan trọng, đặc biệt tại các khu công nghiệp, nhà máy, trung tâm thương mại, công trình công cộng và khu dân cư.

Hơn 25.900 hệ thống đã được lắp đặt

Hiện TP.HCM có hơn 25.900 hệ thống điện mặt trời mái nhà, được phát triển theo nhiều cơ chế khác nhau. Tổng công suất lắp đặt đạt khoảng 1.928 MWp.

Các hệ thống này phát trung bình khoảng 231 triệu kWh mỗi tháng, tương đương 4,4% sản lượng điện thương phẩm của toàn hệ thống điện trên địa bàn.

Tổng công suất điện mặt trời mái nhà hiện tương đương khoảng 21,6% công suất phụ tải cực đại của hệ thống điện thành phố. Con số này cho thấy nguồn điện phân tán đã chiếm một tỉ trọng đáng kể trong cơ cấu cung ứng điện tại chỗ.

Nhóm hệ thống điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ đang tăng nhanh. Từ năm 2025 đến hết 6 tháng đầu năm 2026, TP.HCM có thêm hơn 5.000 hệ thống, với tổng công suất gần 478 MWp.

Một dự án đáng chú ý là hệ thống điện mặt trời triển khai theo cơ chế mua bán điện trực tiếp tại Công ty TNHH Samsung Electronics HCMC CE Complex, đặt trong Khu Công nghệ cao TP.HCM.

Dự án có công suất gần 28 MWp, sử dụng khoảng 45.000 tấm pin quang điện. Theo số liệu được cung cấp tại hội thảo, hệ thống dự kiến sản xuất 40.000 MWh điện sạch mỗi năm, đồng thời giảm khoảng 26.000 tấn khí thải CO₂ mỗi năm.

Đây được xem là dự án điện mặt trời theo cơ chế mua bán điện trực tiếp đầu tiên tại TP.HCM. Mô hình này cho thấy khả năng huy động nguồn lực từ các doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng điện lớn, đồng thời mở thêm hướng phát triển nguồn điện sạch tại chỗ.

Đối với doanh nghiệp sản xuất, điện mặt trời mái nhà không chỉ bổ sung một phần nhu cầu điện ban ngày mà còn hỗ trợ giảm phát thải trong quá trình sản xuất. Đây là yếu tố ngày càng được các chuỗi cung ứng quốc tế quan tâm.

Tuy nhiên, hiệu quả của từng hệ thống còn phụ thuộc vào diện tích mái, công suất lắp đặt, đặc điểm phụ tải, khả năng tự tiêu thụ và phương án đấu nối. Vì vậy, việc phát triển nguồn điện này cần gắn với nhu cầu sử dụng thực tế và khả năng vận hành an toàn của lưới điện.

Chờ động lực từ Nghị định 243

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, công suất điện mặt trời mái nhà của TP.HCM được định hướng tăng mạnh trong giai đoạn tới.

Đến năm 2030, tổng quy mô điện mặt trời mái nhà trên địa bàn thành phố có thể đạt khoảng 2.786 MW. Trong đó, khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đóng góp phần lớn công suất tăng thêm.

So với mức 1.928 MWp hiện nay, TP.HCM cần phát triển thêm một lượng công suất đáng kể để đạt mục tiêu vào năm 2030. Dư địa chủ yếu nằm tại các nhà máy, kho bãi, khu công nghiệp, cơ sở thương mại, công trình công cộng và nhà ở có diện tích mái phù hợp.

Nghị định 243/2026/NĐ-CP được kỳ vọng tạo thêm động lực cho quá trình này. Theo báo cáo của EVNHCMC, nghị định đã mở rộng đối tượng được phát triển điện mặt trời mái nhà, đơn giản hóa thủ tục đăng ký và cho phép nhiều nhóm khách hàng bán phần điện dư phát lên lưới.

Quy định cho phép bán điện dư có ý nghĩa đáng kể đối với các hệ thống không sử dụng hết lượng điện tạo ra trong một số thời điểm. Cơ chế này giúp tăng hiệu quả khai thác hệ thống và cải thiện tính toán tài chính của dự án.

Việc đơn giản hóa thủ tục cũng có thể tháo gỡ một phần vướng mắc trong quá trình đăng ký, đấu nối và vận hành. Đây là điều kiện quan trọng để mở rộng điện mặt trời mái nhà từ nhóm doanh nghiệp lớn sang các cơ sở sản xuất, hộ kinh doanh, công trình công cộng và khu dân cư.

EVNHCMC đồng thời kiến nghị khuyến khích người dân và doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng.

Hệ thống lưu trữ có thể giữ lại phần điện chưa sử dụng ngay, sau đó cung cấp vào thời điểm nhu cầu tăng hoặc khi nguồn điện mặt trời giảm. Phương án này góp phần nâng cao tỉ lệ tự sử dụng, hạn chế lượng điện phát ngược lên lưới và giảm áp lực vận hành hệ thống điện.

Theo EVNHCMC, phát triển điện mặt trời mái nhà kết hợp lưu trữ năng lượng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng điện, giảm áp lực lên lưới và hỗ trợ bảo đảm an ninh năng lượng cho thành phố trong dài hạn.

Mục tiêu gần 2.800 MW vào năm 2030 cho thấy TP.HCM đang đặt điện mặt trời mái nhà vào vị trí quan trọng trong quá trình chuyển đổi năng lượng. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu, thành phố cần đồng thời triển khai cơ chế mới, bảo đảm an toàn kỹ thuật, nâng khả năng hấp thụ của lưới điện và khuyến khích đầu tư hệ thống lưu trữ.

Nghị định 243 tạo hành lang mới, nhưng tốc độ phát triển thực tế sẽ phụ thuộc vào khả năng đưa chính sách vào triển khai, mức độ thuận lợi của thủ tục và hiệu quả kinh tế đối với từng nhóm người dân, doanh nghiệp.