TP.HCM ươm mầm nhân lực, sẵn sàng cho kinh tế tầm thấp
TP.HCM đón đầu kinh tế tầm thấp đang mở ra không gian phát triển mới dưới 1.000 m, nơi drone (máy bay không người lái), dữ liệu và tự động hóa trở thành hạ tầng sản xuất.
Thành phố chọn cách đi sớm bằng chiến lược tập trung đào tạo nhân lực, xây dựng cơ chế thử nghiệm (sandbox) và chuẩn bị hạ tầng công nghệ, nhằm đón đầu làn sóng kinh tế không gian bay đang hình thành.
TP.HCM xây dựng nhân lực kinh tế tầm thấp
Kinh tế tầm thấp không còn là khái niệm thử nghiệm. Đây đang dần trở thành một hệ sinh thái kinh tế mới, nơi các hoạt động vận tải, giám sát, logistics, nông nghiệp và đô thị thông minh có thể vận hành trong không gian dưới 1.000 m.
TP.HCM xác định lĩnh vực này đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao, đa ngành và có sự gắn kết chặt giữa công nghệ, dữ liệu và tự động hóa.
Không chỉ dừng lại ở người điều khiển thiết bị bay không người lái (UAV), thị trường lao động tương lai còn cần kỹ sư thiết kế khí động học, lập trình AI điều khiển bay, chuyên gia dữ liệu lớn, kỹ sư điều phối hệ thống quản lí không lưu không người lái (UTM) và chuyên gia an toàn hàng không đô thị. Đây đều là những vị trí có hàm lượng công nghệ cao, trực tiếp tham gia vào chuỗi giá trị mới của nền kinh tế số.
Để chuẩn bị lực lượng này, TP.HCM đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Thành phố đẩy mạnh khơi nguồn đam mê công nghệ từ sớm. Các trường học được phối hợp tổ chức cuộc thi sáng tạo, điều khiển drone, robot và thiết bị bay mô phỏng. Mục tiêu là phát hiện sớm học sinh, sinh viên có tư duy công nghệ và khả năng sáng tạo trong lĩnh vực mới.
Song song đó, TP.HCM thúc đẩy đổi mới đào tạo đại học. Các trường đại học tăng cường liên kết doanh nghiệp công nghệ, điều chỉnh chương trình theo hướng thực hành. Sinh viên được tiếp cận các bài toán thực tế như vận hành drone giao hàng, giám sát đô thị, phân tích dữ liệu bay và ứng dụng AI trong điều khiển tự động.
Cùng với đó, thành phố chú trọng đầu tư hạ tầng nghiên cứu. TP.HCM định hướng xây dựng trung tâm nghiên cứu và sản xuất thiết bị bay không người lái. Đây sẽ là nơi giúp kỹ sư trong nước tiếp cận công nghệ lõi, từ thiết kế phần cứng, cảm biến, đến phát triển phần mềm điều khiển và hệ thống tự động hóa.
Thành phố đồng thời thúc đẩy cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Các nhóm nghiên cứu, startup và doanh nghiệp trẻ được phép thử nghiệm dịch vụ mới như giao hàng bằng drone, cứu hộ khẩn cấp, giám sát môi trường, quan trắc đô thị trong phạm vi cho phép.
Việc chuẩn bị nhân lực từ sớm được xem là điều kiện then chốt để TP.HCM không chỉ tham gia mà còn có thể dẫn dắt lĩnh vực kinh tế tầm thấp trong khu vực.
TP.HCM cần triển khai sandbox kiểm soát rủi ro
Cùng với bài toán nhân lực, cơ chế sandbox được xem là công cụ quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong kinh tế tầm thấp. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến không gian bay, dữ liệu, an ninh và quốc phòng. Vì vậy, việc thiết kế sandbox cần bảo đảm cân bằng giữa khuyến khích sáng tạo và kiểm soát rủi ro.
.webp)
Theo TS. Bùi Quang Xuân - Trường Đại học Công nghệ Miền Đông, sandbox không phải “vùng trắng pháp luật” mà là “vùng an toàn có kiểm soát”. Ông nhấn mạnh mô hình này phải được thiết kế chặt chẽ ngay từ đầu để tránh phát sinh rủi ro.
Trước hết là xác định rõ không gian, thời gian và phạm vi thử nghiệm. Mọi hoạt động trong sandbox cần được giới hạn cụ thể và giám sát theo thời gian thực. Các thiết bị bay phải tích hợp cơ chế ngắt khẩn cấp (Kill Switch), cho phép dừng ngay lập tức khi phát hiện nguy cơ mất an toàn hoặc dấu hiệu xâm phạm an ninh.
Bên cạnh đó là cơ chế phối hợp liên ngành ngay từ giai đoạn thiết kế. TP.HCM cần thành lập tổ công tác gồm chính quyền thành phố, Bộ Quốc phòng và Bộ Công an để thẩm định dự án từ khâu ý tưởng. Cách làm này giúp yếu tố an ninh được tích hợp ngay từ đầu, thay vì xử lí sau khi triển khai thử nghiệm.
Một hướng tiếp cận quan trọng khác là ưu tiên công nghệ lưỡng dụng. Các dự án trong sandbox nên hướng đến những công nghệ có thể phục vụ cả dân sự và quốc phòng, như AI giám sát, cảm biến thông minh, vật liệu mới hoặc hệ thống định vị chính xác cao.
Cách tiếp cận này không chỉ giảm rủi ro mà còn giúp nâng cao năng lực công nghệ nền tảng quốc gia. Nếu vận hành hiệu quả, sandbox có thể trở thành vườn ươm công nghệ chiến lược thay vì chỉ là không gian thử nghiệm đơn thuần.
TP.HCM tháo gỡ nút thắt UAV, thúc đẩy 6G
Dù tiềm năng lớn, ngành UAV và kinh tế tầm thấp tại Việt Nam vẫn đối mặt nhiều rào cản trong quá trình thương mại hóa. Trước hết là hạn chế về vốn cho nghiên cứu và phát triển (R&D). UAV là lĩnh vực đòi hỏi đầu tư lớn cho công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo, cảm biến, điều khiển tự động và vật liệu nhẹ. Tuy nhiên, các quỹ đầu tư mạo hiểm trong nước vẫn còn dè dặt do rủi ro pháp lí và thời gian hoàn vốn dài. Việt Nam hiện vẫn thiếu các cơ chế “vốn mồi” từ nhà nước để chia sẻ rủi ro giai đoạn đầu.
Bên cạnh đó là nút thắt chuỗi cung ứng. Nhiều linh kiện quan trọng như chip, động cơ, pin vẫn phụ thuộc nhập khẩu. Quy trình nhập khẩu còn phân tán qua nhiều cơ quan quản lí, xử lí theo từng lô nhỏ, gây chậm trễ và ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất.
Một vấn đề khác là thiếu hệ thống tiêu chuẩn và định danh UAV. Hiện Việt Nam chưa có bộ tiêu chuẩn quốc gia hoàn chỉnh cho UAV thương mại. Doanh nghiệp có sản phẩm nhưng chưa có hành lang pháp lí rõ ràng để chứng nhận và đưa ra thị trường chính thức. Điều này khiến hoạt động thử nghiệm kéo dài mà chưa thể thương mại hóa.
Song song với bài toán sản xuất, hạ tầng viễn thông được xem là yếu tố quyết định để kinh tế tầm thấp vận hành an toàn và hiệu quả.
Theo TS. Trần Đức Thuận (Đại học Công Thương), để điều phối hàng nghìn drone cùng lúc, hạ tầng mạng cần chuyển dịch từ 5G sang 6G với những thay đổi mang tính nền tảng.
Mạng 6G cần mở rộng phủ sóng theo không gian 3 chiều, thay vì chỉ tập trung mặt đất như hiện nay. Công nghệ ăng-ten đa hướng sẽ giúp duy trì kết nối ổn định cho thiết bị bay ở nhiều độ cao khác nhau.
Hệ thống viễn thông cũng cần tích hợp cảm biến và truyền thông (ISAC), cho phép trạm phát sóng đồng thời đóng vai trò như radar thông minh. Nhờ đó, vị trí drone có thể được xác định chính xác đến từng centimet, giảm phụ thuộc vào GPS và tăng độ an toàn khi vận hành.
Bên cạnh đó là kiến trúc mạng phân lát kết hợp điện toán biên (MEC). Mỗi loại dữ liệu điều khiển drone sẽ được ưu tiên trên “làn đường riêng”, đồng thời được xử lí ngay tại trạm gần nhất. Độ trễ có thể giảm xuống dưới 1 mili giây, giúp hạn chế va chạm và xử lí tình huống tức thời.
Theo giới chuyên gia, việc Việt Nam sớm quy hoạch tần số cho không gian tầm thấp là bước đi quan trọng, giúp chủ động hơn trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.
