TP.HCM và tham vọng biến AI thành kỹ năng bình dân

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành năng lực cạnh tranh mới của các đô thị lớn, TP.HCM bắt đầu triển khai chương trình “AI for Citizens - Phổ cập trí tuệ nhân tạo cho công dân” giai đoạn 2025-2030. Đây được xem là một bước đi quan trọng nhằm đưa AI ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm, doanh nghiệp công nghệ hay trường đại học, để trở thành kỹ năng thiết thực trong đời sống hằng ngày của người dân.

Theo kế hoạch, đến năm 2030, TP.HCM phấn đấu đào tạo kiến thức và kỹ năng AI cho khoảng 15% dân số, tương đương 2 triệu người. Riêng giai đoạn khởi động 2026-2027, thành phố đặt mục tiêu mỗi năm trang bị kỹ năng AI căn bản cho ít nhất 1% dân số, tương đương hơn 100.000 người, thông qua hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến.

Chương trình được triển khai trong tinh thần nối tiếp phong trào “Bình dân học vụ số”, nhưng mở rộng sang một yêu cầu mới của thời đại: “Bình dân AI”. Thay vì chỉ dừng ở việc biết sử dụng dịch vụ công trực tuyến hay các ứng dụng số cơ bản, người dân sẽ được hướng dẫn cách dùng AI để phục vụ công việc, học tập, kinh doanh, đồng thời nhận diện rủi ro trên không gian mạng.

Đáng chú ý, chương trình có sự tham gia của các tập đoàn công nghệ lớn như Google, AMD, Canva cùng các đối tác trong và ngoài nước. Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM giữ vai trò chủ trì chuỗi hoạt động đào tạo, tập huấn AI trên diện rộng trong năm 2026, hướng tới mục tiêu kép: nâng kỹ năng sử dụng công cụ và hình thành văn hóa dùng AI an toàn, có trách nhiệm.

Đưa AI đến từng khu phố, từng hộ dân

Một trong những lực lượng nòng cốt của chương trình là Tổ Công nghệ số cộng đồng tại 168 phường, xã, đặc khu và đơn vị hành chính trên địa bàn TP.HCM. Đây là mạng lưới đã quen với việc hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, cài đặt ứng dụng số, kích hoạt định danh điện tử, nay tiếp tục được kỳ vọng trở thành “cầu nối” đưa AI đến cộng đồng.

Trong các ngày 26 và 28/5/2026, Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp Google Việt Nam tổ chức tập huấn ứng dụng AI cho lực lượng này, với quy mô khoảng 29.000 thành viên tham gia bằng hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến. Nội dung tập huấn tập trung vào những kỹ năng gần gũi: dùng AI hỗ trợ công việc hành chính, nhận diện thông tin sai lệch, phòng ngừa lừa đảo công nghệ cao, bảo vệ dữ liệu cá nhân và khai thác nền tảng số trong đời sống.

Cách làm của TP.HCM không chỉ là tổ chức một vài lớp học tập trung, mà tạo cơ chế lan tỏa từ cơ sở. Sau khi được tập huấn, các thành viên Tổ Công nghệ số cộng đồng sẽ tiếp tục hướng dẫn người dân tại khu phố, thôn, tổ dân phố. Tinh thần được nhấn mạnh là “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”, nhất là với người lớn tuổi, hộ kinh doanh nhỏ lẻ, người lao động ít có điều kiện tiếp cận công nghệ.

Với nhóm hộ kinh doanh, AI có thể hỗ trợ viết nội dung quảng cáo, thiết kế hình ảnh, xây dựng kịch bản livestream bán hàng hoặc quản lý thông tin khách hàng ở mức cơ bản. Với học sinh, sinh viên, AI có thể là công cụ hỗ trợ học tập, tìm kiếm ý tưởng, rèn kỹ năng ngoại ngữ. Với người lớn tuổi, điều quan trọng trước hết là biết nhận diện cuộc gọi Deepfake, đường dẫn độc hại, tin giả và các chiêu trò lừa đảo trực tuyến.

Song song với cộng đồng dân cư, TP.HCM cũng đẩy mạnh đào tạo AI trong khu vực công. Từ tháng 5/2026, thành phố triển khai kế hoạch bồi dưỡng kiến thức AI cơ bản cho khoảng 1.000 cán bộ, công chức, gồm lãnh đạo các cơ quan Thành ủy, HĐND, UBND thành phố, sở ngành và cán bộ cấp cơ sở.

Nội dung đào tạo cho khu vực công tập trung vào ba nhóm chính: nâng cao nhận thức về AI và chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước; rèn kỹ năng dùng công cụ như Gemini, ChatGPT để hỗ trợ soạn thảo, tổng hợp, phân tích thông tin, xây dựng báo cáo; đồng thời bảo đảm an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu trong môi trường công vụ.

Đây là yêu cầu rất thực tế. Trong bối cảnh khối lượng hồ sơ, văn bản, dữ liệu ngày càng lớn, AI có thể giúp cán bộ tiết kiệm thời gian ở những khâu mang tính tổng hợp, gợi ý, tra cứu. Tuy nhiên, việc sử dụng AI trong khu vực công cũng đòi hỏi quy trình thận trọng hơn, đặc biệt với dữ liệu cá nhân, hồ sơ hành chính và thông tin thuộc phạm vi bảo mật.

Từ kỹ năng số đến xã hội AI toàn diện

Ở lĩnh vực giáo dục và nguồn nhân lực, TP.HCM xác định AI không chỉ là công cụ trước mắt mà còn là năng lực nền tảng cho tương lai. Thông qua hợp tác với AMD và các đối tác, thành phố dự kiến xây dựng học liệu, giáo trình AI cơ bản cho học sinh, sinh viên; tổ chức hoạt động giáo dục STEM định hướng nghề nghiệp; thí điểm mô hình phòng thí nghiệm mở để thanh thiếu niên trải nghiệm các ứng dụng AI trong học tập và sáng tạo.

Theo lộ trình, chương trình “AI for Citizens” sẽ tăng dần quy mô đào tạo qua từng giai đoạn. Nếu giai đoạn 2026-2027 hướng tới tối thiểu 100.000 người mỗi năm, thì giai đoạn 2028-2030 mục tiêu được nâng lên hơn 600.000 người mỗi năm. Thành phố kỳ vọng ít nhất 80% người học có thể ứng dụng một công cụ AI vào công việc hoặc đời sống sau khi hoàn thành khóa học.

Để chương trình không trở thành phong trào hình thức, nội dung đào tạo được định hướng theo từng nhóm đối tượng, hạn chế thuật ngữ chuyên môn phức tạp, dùng nhiều ví dụ thực tiễn. Đây là yếu tố quan trọng, bởi phổ cập AI không thể chỉ dành cho người đã có nền tảng công nghệ. Một người bán hàng nhỏ, một cán bộ khu phố, một sinh viên hay một người cao tuổi đều cần cách tiếp cận khác nhau.

Trong năm 2026, TP.HCM cũng tổ chức chuỗi sự kiện Ngày hội “Điểm chạm số 2026” với chủ đề tập huấn kỹ năng AI và phổ cập chữ ký số toàn dân. Không gian ngày hội được thiết kế thành 5 trạm trải nghiệm số, gồm Trạm Công dân số, Trạm Đảng viên số, Trạm Kinh tế số và Hộ kinh doanh, Trạm Kỹ năng số cơ bản, Trạm Chữ ký số.

Tại các trạm này, người dân được hỗ trợ kích hoạt VNeID mức 2, tích hợp Sổ sức khỏe điện tử, thực hành nộp hồ sơ qua ứng dụng Công dân số TP.HCM, đăng ký chữ ký số công cộng, dùng eTax Mobile nộp thuế điện tử, tạo mã VietQR, cũng như trải nghiệm ChatGPT, Gemini, Canva AI trong những tình huống cụ thể.

Đáng chú ý, ngày hội còn có các hoạt động tương tác như “Chiến thần bảo mật” và “Thử thách tin giả”, giúp người dân nhận diện Deepfake, đường dẫn độc hại, thông tin sai lệch. Đây là cách tiếp cận gần gũi, bởi trong kỷ nguyên AI, biết dùng công cụ mới thôi chưa đủ; người dân còn cần kỹ năng tự bảo vệ mình trước những rủi ro mới.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM, mục tiêu sau cùng của chương trình không chỉ là dạy người dân dùng một vài ứng dụng AI, mà là hình thành tư duy số, năng lực thích ứng và khả năng đổi mới sáng tạo trong toàn xã hội. Khi AI đi vào trường học, công sở, hộ kinh doanh và từng khu dân cư, người dân không chỉ là người thụ hưởng công nghệ mà còn có thể trở thành chủ thể sáng tạo.

Với mục tiêu kinh tế số chiếm khoảng 30-40% GRDP trong thời gian tới, việc phổ cập AI cho 2 triệu người dân được xem là một phần của chiến lược dài hạn. Nếu triển khai hiệu quả, TP.HCM có thể tạo nền tảng nhân lực rộng lớn cho chuyển đổi số, đồng thời khẳng định vai trò trung tâm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo của cả nước.