Trẻ bú mãi không tăng cân, bác sĩ lí giải nguyên nhân khó ngờ
Trẻ bú nhiều nhưng chậm tăng cân có thể không phải do thiếu sữa. Bác sĩ chỉ ra nguyên nhân ít ai ngờ tới là dính thắng lưỡi và dấu hiệu cha mẹ cần phát hiện sớm.
Nhiều bậc cha mẹ cho rằng trẻ bú nhiều nhưng chậm tăng cân là do sữa mẹ không đủ chất hoặc hệ tiêu hóa kém. Tuy nhiên, theo các chuyên gia tại Bệnh viện Nhi Đồng 2, một nguyên nhân ít được nghĩ đến nhưng khá phổ biến là tình trạng dính thắng lưỡi.
Nếu không được phát hiện sớm, bất thường nhỏ này có thể khiến trẻ bú không hiệu quả, ảnh hưởng đến tăng trưởng và sự phát triển ngôn ngữ sau này.
Vì sao trẻ bú nhiều nhưng vẫn không tăng cân?
Dính thắng lưỡi là một dị tật bẩm sinh tương đối phổ biến. Đây là tình trạng dây thắng lưỡi – dải mô nối mặt dưới lưỡi với sàn miệng – ngắn, dày hoặc bám chặt hơn bình thường, khiến lưỡi không thể vận động linh hoạt.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp dính thắng lưỡi đều gây ảnh hưởng hoặc cần can thiệp. Có nhiều trẻ vẫn bú tốt, phát triển bình thường và không gặp trở ngại nào trong sinh hoạt. Vì vậy, việc phát hiện dính thắng lưỡi không đồng nghĩa với việc phải cắt thắng lưỡi ngay.
Theo BSCKII Nguyễn Thanh Trúc, Trưởng khoa Phẫu thuật trong ngày, Bệnh viện Nhi Đồng 2, vấn đề chỉ thực sự xuất hiện khi dây thắng lưỡi quá ngắn làm hạn chế chuyển động của lưỡi. Lúc này, trẻ không thể ngậm bắt vú đúng cách và tạo đủ lực hút để lấy sữa hiệu quả.
Hệ quả là mỗi cữ bú thường kéo dài nhưng lượng sữa thực tế trẻ nhận được lại không nhiều. Trong quá trình bú, trẻ còn nuốt nhiều không khí khiến bụng nhanh đầy, dễ trớ, quấy khóc và nhanh no. Chính vì vậy, dù bú liên tục, lượng dinh dưỡng hấp thu vẫn không đáp ứng nhu cầu tăng trưởng.
"Đây là lí do nhiều phụ huynh nhầm tưởng con bú kém do sữa mẹ không đủ hoặc hệ tiêu hóa có vấn đề, trong khi nguyên nhân lại xuất phát từ sự hạn chế vận động của lưỡi", bác sĩ Trúc chia sẻ.
Theo bác sĩ, nếu tình trạng kéo dài mà không được nhận diện, trẻ có nguy cơ chậm tăng cân, ảnh hưởng đến quá trình phát triển thể chất trong những năm đầu đời.
Những dấu hiệu cha mẹ không nên bỏ qua
Không chỉ ảnh hưởng đến cân nặng, dính thắng lưỡi còn để lại nhiều dấu hiệu đặc trưng mà phụ huynh có thể quan sát ngay tại nhà.
Một trong những biểu hiện dễ nhận biết nhất là đầu lưỡi có hình trái tim hoặc bị chẻ đôi khi trẻ cố gắng thè lưỡi ra ngoài. Tuy nhiên, dấu hiệu quan trọng hơn nằm ở chính quá trình bú.
Theo BSCKII Nguyễn Thanh Trúc, trẻ thường khó ngậm bắt vú, bú rất lâu nhưng vẫn không no, liên tục phát ra tiếng "tặc lưỡi" khi bú hoặc dễ bị đầy hơi sau mỗi cữ bú. Đây đều là những biểu hiện cho thấy trẻ đang gặp khó khăn trong việc tạo lực hút để lấy sữa.
Không chỉ trẻ chịu ảnh hưởng, người mẹ cũng thường xuyên gặp các vấn đề như đau đầu vú, nứt núm vú hoặc tắc tia sữa do con ngậm bắt vú không đúng cách.
"Khi cả mẹ và bé cùng xuất hiện những dấu hiệu bất thường trong quá trình bú mẹ, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được đánh giá chức năng vận động của lưỡi thay vì chỉ tập trung thay đổi chế độ dinh dưỡng", bác sĩ khuyến cáo.
Theo BSCKII Nguyễn Thanh Trúc, hiện nay nhiều gia đình có tâm lí lo lắng và muốn cắt thắng lưỡi ngay sau khi phát hiện trẻ có bất thường. Tuy nhiên, quan điểm này không hoàn toàn chính xác.
Việc chỉ định cắt thắng lưỡi không dựa vào hình dạng dây thắng mà phải đánh giá toàn diện khả năng bú mẹ, mức độ hạn chế vận động của lưỡi, tình trạng tăng trưởng và những ảnh hưởng thực tế đối với trẻ.
Nếu trẻ vẫn bú tốt, tăng cân bình thường và không gặp khó khăn trong sinh hoạt, bác sĩ thường khuyến nghị tiếp tục theo dõi thay vì can thiệp sớm.
Ngược lại, khi trẻ bú khó kéo dài, chậm tăng cân, lưỡi hạn chế vận động hoặc xuất hiện nguy cơ ảnh hưởng đến phát âm sau này, việc điều trị sẽ được cân nhắc dựa trên chỉ định chuyên môn.
Thủ thuật đơn giản nhưng cần thực hiện đúng chỉ định
Theo BSCKII Nguyễn Thanh Trúc, khi đã có chỉ định điều trị, thủ thuật cắt thắng lưỡi hiện được thực hiện khá an toàn tại các cơ sở y tế chuyên khoa.
Tại Bệnh viện Nhi Đồng 2, trẻ được gây mê theo quy trình phù hợp nhằm bảo đảm an toàn và hạn chế tối đa sự khó chịu trong quá trình thực hiện. Sau thủ thuật, phần lớn trẻ có thể bú trở lại trong thời gian ngắn.
Bác sĩ lưu ý, cha mẹ cần tuân thủ đầy đủ hướng dẫn chăm sóc sau thủ thuật, bao gồm dùng thuốc đúng đơn và vệ sinh khoang miệng theo chỉ định để hỗ trợ vết thương nhanh lành, hạn chế nguy cơ nhiễm trùng.
Theo BSCKII Nguyễn Thanh Trúc, điều quan trọng nhất là phụ huynh không nên tự chẩn đoán hoặc đưa trẻ đi can thiệp tại các cơ sở không chuyên khoa. Việc đánh giá chức năng của lưỡi cần được thực hiện bởi bác sĩ có chuyên môn để tránh những chỉ định không cần thiết.
Phát hiện đúng nguyên nhân ngay từ những tháng đầu đời không chỉ giúp cải thiện hiệu quả bú mẹ mà còn góp phần bảo đảm sự phát triển thể chất và ngôn ngữ của trẻ trong tương lai.
